Toksyna botulinowa (botulina, botoks) w medycynie: zastosowanie

2019-05-30 11:06 Monika Majewska

Toksyna botulinowa (botulina, botoks) jest powszechnie znana ze swoich właściwości przeciwzmarszczkowych. Mało kto wie, że toksyna botulinowa znalazła zastosowanie nie tylko w medycynie estetycznej, lecz także w medycynie m.in. w leczeniu zeza, migreny,  nadpotliwości i problemów z oddawaniem moczu. Sprawdź, w jakich dolegliwościach może pomóc botoks.

Spis treści:

  1. Toksyna botulinowa w medycynie: zastosowanie
  2. Toksyna botulinowa: przeciwwskazania

Toksyna botulinowa (botulina, potocznie botoks) to też inaczej jad kiełbasiany – toksyna wytwarzana przez bakterie z rodzaju Clostridium botulinum. Istnieje kilka rodzajów toksyny, które oznacza się literami od A do G, jednak zastosowanie w medycynie znajduje jedynie typ A toksyny.

Jej działanie polega głównie na blokowaniu impulsów nerwowych, które prowadzą do napinania mięśni, co skutkuje ich tymczasowym paraliżem. Tę właściwość odkryto już w latach 70. ubiegłego wieku, kiedy po raz pierwszy wykorzystano botoks w celu leczenia zeza. Jego powszechnie znane właściwości przeciwzmarszczkowe odkryto znacznie później, bo w latach 90 ubiegłego wieku, i w dodatku przez przypadek - podczas stosowania toksyny w połowiczym porażeniu twarzy.

Toksyna botulinowa w medycynie: zastosowanie

Neurologia

Botoks znalazł zastosowanie przede wszystkim w leczeniu licznych chorób układu nerwowego, między innymi dystonii, której istotą są mimowolne, ograniczone miejscowo skurcze mięśni. Toksyna botulinowa może złagodzić m.in. skurcze powiek, kręcz karku czy połowiczy kurcz twarzy.

Botulinę stosuje się także w leczeniu stwardnienia rozsianego. Podobnie jak w przypadku dystonii zakłada on blokadę okołonerwową, a co za tym idzie - łagodzi objawy choroby. Aby taki efekt się utrzymał, zastrzyki domięśniowe powinny być powtarzane co ok. 3 miesiące.

Wpływ toksyny botulinowej na złącze nerwowo-mięśniowe wykorzystano także w leczeniu spastyczności mięśni (rodzaj wzmożonego napięcia mięśni), np. w przebiegu mózgowego porażenia dziecięcego, po udarze mózgu, po urazach mózgu i rdzenia kręgowego, a także w chorobie Hallervordena-Spatza, chorobie (pląsawicy) Huntigntona i chorobie Parkinsona. W tych przypadkach toksyna botulinowa pomaga m.in. poprawić jakość chodu i ułatwia wykonywanie codziennych czynności. Ponadto zmniejsza ból, częstość i siłę napięcia mięśni.

Niestety, toksyna botulinowa nie pomaga w przypadku uogólnionych zaburzeń czynności mięśniowej (np. miastenii lub zespołu Eatona-Lamberta). Nie stosuje się jej także u pacjentów ze stwardnieniem zanikowym bocznym.

Bruksizm

Bruksizm oznacza mimowolną i nadmierną aktywność mięśni żwaczy, która objawia się zaciskaniem i zgrzytaniem zębami podczas snu. Może to doprowadzić do ścierania się szkliwa i dalszego niszczenia zębów, a także do innych patologii w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego.

Wówczas w mięśnie żwaczy i mięśnie skroniowe można wstrzyknąć botulinę, która ograniczy siłę pracy mięśni policzkowych. Efekty zauważalne są już po ok. 3 dniach od zabiegu i utrzymują się przez ok. pół roku. Należy zaznaczyć, że jest to jedynie metoda wspomagająca leczenie bruksizmu, której koszt wynosi ok. 2 tys. zł.

Achalazja przełyku

Achalazja przełyku to choroba, której istotą jest zwężenie zwieracza przełyku (prawidłowo powinien się on otworzyć w czasie przełykania pokarmu). Jedną z metod leczenia tej choroby jest botoks, który zwiotcza mięśnie przełyku i powoduje ich rozkurczenie, a co za tym idzie - otworzenie przełyku w trakcie jedzenia.

Nadreaktywny pęcherz

Urolodzy stosują toksynę botulinową w leczeniu naglącego nietrzymania moczu (tzw. nadreaktywny pęcherz). Po wstrzyknięciu jej w ścianę pęcherza, spontaniczne skurcze tego narządu zostają zahamowane, a co za tym idzie - kontrola nad oddawaniem moczu zostaje przywrócona. Taki efekt utrzymuje się nawet przez rok od wykonania zabiegu. Należy zaznaczyć, że wykonuje się go w ostateczności, gdy wcześniejsze terapie nie przyniosły rezultatów.

Migrena

Toksyna botulinowa jest lekarstwem także na przewlekłą migrenę. W tym przypadku jest traktowany jak lek przeciwbólowy o przedłużonym działaniu. Na początku zabiegu pacjent określa, które partie mięśni twarzy i głowy wywołują ból odpowiedzialny za migrenę. Następnie lekarz wstrzykuje w nie botoks, który je rozluźnia, przez co prawdopodobnie przerywa przekazywanie informacji o bólu do mózgu. 

Blokada zakończeń nerwowych utrzymuje się przez 4-6 miesięcy, a pierwsze efekty są zauważalne po tygodniu od zabiegu. U części pacjentów ból znika całkowicie, u innych jego siła jest zmniejszona do minimum lub utrzymuje się on znacznie krócej. Tego typu zabieg wykonuje się w klinikach dermatologii estetycznej i kosztuje ok. 2 tys. zł.

Zez

U osób z zezem mięśnie zewnętrzne oka powodują odchylenie gałki ocznej od prawidłowo przebiegającej osi widzenia, czego skutkiem jest nieprawidłowe wiedzenie. Zastrzyki z botuliny rozluźniają skurczone mięśnie okoruchowe i w ten sposób gałki ustawiają się prawidłowo.

Nadpotliwość

Po wstrzyknięciu botoksu dochodzi do zablokowania impulsu nerwowego docierającego do gruczołów potowych (zablokowania tzw. przewodnictwa nerwowo-gruczołowego). W konsekwencji nie dochodzi do pobudzenia czynności gruczołów, a co za tym idzie - produkcja potu jest zatrzymana. Pierwsze efekty są widoczne są już po 3-4 dniach od zabiegu, a zmniejszenie wydzielania potu (nawet o 80 proc.) następuje po ok. 2-4 tygodniach od wykonania zastrzyków. Taki stan utrzymuje się zwykle od 5 do 9 miesięcy po zabiegu. Koszt jednego zabiegu wynosi ok. 2 tys. zł.

SPRAWDŹ>> Zabiegi, które pomagają usunąć NADMIERNĄ POTLIWOŚĆ

Ważne

Toksyna botulinowa w medycynie: przeciwwskazania

Z zabiegu z użyciem botoksu powinny zrezygnować przede wszystkim kobiety w ciąży oraz karmiące piersią, jak również osoby z zaburzeniami krzepnięcia (i przyjmujące leki przeciwzakrzepowe) oraz nadwrażliwe na składniki preparatu. Toksyny botulinowej nie stosuje się także u dzieci do 12. roku życia (z wyjątkiem niektórych wskazań neurologicznych i okulistycznych). Zdyskwalifikowane są także osoby z chorobami lub uszkodzeniami skóry.

Należy pamiętać, że botoksu nie należy stosować z niektórymi lekami, m.in. antybiotykami aminoglikozydowymi oraz lekami rozkurczowymi.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie  6/2020
KOMENTARZE
Omnia
|

Powiem szczerze, że nie miałam pojęcia o tych zastosowaniach botoxu :-0 Sama stosuję botoks na kurze łapki i tu sprawdza się świetnie. Grunt to dobrze trafić, ja korzystałam z osrodka na Kazimierza wielkiego w Krakowie, bo mi polecano. I jestem zadowolona. Ale wcześniej naczytałam się o niefachowym wykonaniu zabiegu w jakichś dziwnych miejscach, u kosmetyczek które nie mają o tym pojęcia.