Móżdżek: budowa i funkcje. Choroby i uszkodzenia móżdżku

2019-06-13 13:09
Móżdżek: budowa i funkcje. Choroby i uszkodzenia móżdżku
Autor: Getty Images Móżdżek zlokalizowany jest w tylnym dole czaszki i sąsiaduje on z komorą czwartą oraz należącymi do pnia mózgu mostem oraz rdzeniem przedłużonym.

Móżdżek to część układu nerwowego, której głównym zadaniem jest regulowanie napięcia mięśniowego oraz umożliwianie nam podejmowania ruchów dowolnych. Pełnienie tychże funkcji umożliwia mu przede wszystkim jego skomplikowana budowa – uwagę zwraca chociażby to, jakie komórki znajdują się w móżdżku, to właśnie w nim bowiem obecne są największe, jak i najmniejsze komórki nerwowe. Uszkodzenie móżdżku przejawiać się może zaburzeniami równowagi, ale nie tylko - jakie jeszcze inne mogą być objawy chorób móżdżku?

Móżdżek w łacinie nazywa się cerebellum, co oznacza "mały mózg" - taka nazwa wzięła się stąd, iż organ ten przypomina zdecydowanie większe od niego półkule mózgowe. Sam termin móżdżek wywodzi się zresztą niejako ze zdrobnienia słowa mózg i to nie tylko w języku polskim, ale i w innych językach - słowo cerebellum jest właśnie zdrobnieniem, które pochodzi od łacińskiego cerebrum.

O istnieniu móżdżku mówi się w świecie medycznym od najdawniejszych czasów - o organie tym wspominali już nawet starożytni uczeni, m.in. Arystoteles. Dopiero po wielu jednak latach poznana została budowa (w XVII wieku) oraz funkcje móżdżku (w XIX wieku). O narządzie tym współcześnie wiemy już bardzo dużo, wciąż jednak specjalistom najprawdopodobniej nie udało się jeszcze odkryć wszystkich funkcji, które pełni móżdżek.

Spis treści

  1. Móżdżek: budowa
  2. Móżdżek: anatomia histologiczna
  3. Móżdżek: unaczynienie
  4. Móżdżek: funkcje
  5. Móżdżek: choroby i objawy uszkodzenia móżdżku

Móżdżek: budowa

Móżdżek zlokalizowany jest w tylnym dole czaszki i sąsiaduje on z komorą czwartą oraz należącymi do pnia mózgu mostem oraz rdzeniem przedłużonym. Powyżej niego znajduje się kresomózgowie, które oddzielone jest od móżdżku przez wypustkę opony twardej, którą jest namiot móżdżku.

W obrębie móżdżku wyróżniane są dwie półkule - prawa i lewa - pomiędzy którymi znajduje się robak móżdżku. Zewnętrzną powierzchnię tego narządu stanowi kora móżdżku, pod nią z kolei zlokalizowana jest istota biała z rozsianymi w niej jądrami móżdżku. Na powierzchni narządu wyróżnia się 10 jego płacików, które oddzielają od siebie z kolei szczeliny. Najistotniejsze są dwie z nich, którymi są szczelina pierwsza oraz tylno-boczna, one bowiem dzielą móżdżek na płaty: przedni, tylny oraz kłaczkowo-grudkowy.

Móżdżek z innymi częściami ośrodkowego układu nerwowego komunikuje się za pośrednictwem tzw. konarów, którymi są:

  • konar górny móżdżku: łączy on móżdżek z międzymózgowiem i w nim biegną włókna dośrodkowe, jak i odśrodkowe, odpowiadające za przekazywanie sygnałów pomiędzy móżdżkiem a wzgórzem i korą ruchową
  • konar środkowy móżdżku: za jego pośrednictwem móżdżek łączy się z mostem i tą drogą docierają do niego włókna dośrodkowe, które przekazują do niego informacje o czynnościach ruchowych koordynowanych przez korę ruchową mózgowia
  • konar dolny móżdżku: w nim znajdują się włókna odśrodkowe, jak i dośrodkowe, które komunikują móżdżek z rdzeniem przedłużonym

Biorąc pod uwagę powyższe doskonale widać, że struktura móżdżku jest dość złożona - na tym jednak nie koniec. Dość popularny jest podział móżdżku na obszary związane z pełnieniem ściśle określonych funkcji. W takim ujęciu wyróżnia się:

  • móżdżek przedsionkowy: do niego należy płat kłaczkowo-grudkowy i związany on jest z układem przedsionkowym, zawiadującym równowagą
  • móżdżek rdzeniowy: tworzony jest przede wszystkim przez robaka móżdżku i związany jest z odbieraniem bodźców z rdzenia kręgowego
  • móżdżek nowy (korowy): należą do niego boczne części półkul móżdżku i jego funkcją jest odbiór informacji z kory mózgu

Móżdżek: anatomia histologiczna

Móżdżek ma interesującą nie tylko anatomię makroskopową, ale i mikroskopową. Zbudowany on jest m.in. z komórek Purkiniego - stanowią one jedne z największych komórek nerwowych, które spotykane są u ludzi i charakterystyczną ich cechą jest posiadanie przez nie bardzo licznych odgałęzień.

Obecne są w nim również i komórki ziarniste, które to z kolei są uznawane za najmniejsze komórki nerwowe. Uwagę zwraca również obecność we wnętrzu móżdżku specyficznych włókien nerwowych, którymi są włókna kiciaste (mszyste) oraz pnące, które zapewniają komunikację pomiędzy móżdżkiem i poszczególnymi, wspominanymi wcześniej, innymi częściami ośrodkowego układu nerwowego.

Móżdżek: unaczynienie

Krew do móżdżku dociera za pośrednictwem tętnic kręgowej oraz podstawnej. Od pierwszej z wymienionych wywodzi się tętnica dolna tylna móżdżku, od tętnicy podstawnej pochodzą z kolei tętnice dolna przednia i górna móżdżku.

Nieco bardziej skomplikowane jest natomiast unaczynienie żylne móżdżku. Z górnych jego części krew spływa ku zatoce poprzecznej i skalistej górnej, z górnej zaś ku żyle wielkiej mózgu lub do zatoki prostej.

Z dolnych części móżdżku krew odpływa natomiast do zatoki potylicznej, poprzecznej oraz esowatej i skalistych oraz do zatoki prostej.

Móżdżek: funkcje

Móżdżek zaangażowany jest przede wszystkim w przebieg zjawisk ruchowych, oprócz tego odgrywa on niebagatelną rolę w umożliwianiu utrzymywania przez równowagi. Mówiąc konkretniej, do funkcji móżdżku zaliczane są:

  • koordynacja ruchowa: większość ruchów, których się podejmujemy, wymaga zaangażowania i jednoczesnej pracy wielu różnych włókien mięśniowych - to właśnie móżdżek czuwa nad tym, aby proces ten przebiegał prawidłowo
  • zachowanie równowagi: móżdżek otrzymuje informacje m.in. z receptorów odbierających sygnały o położeniu ciała w przestrzeni i dzięki temu może on kierować ku różnym grupom mięśniowym odpowiednie sygnały, pozwalające zachować nam równowagę m.in. poprzez utrzymywanie włókien mięśniowych w odpowiednim napięciu
  • kontrola ruchów gałek ocznych
  • udział w uczeniu się nowych ruchów i kontrolowaniu przebiegu zaplanowanych przez nas ruchów dowolnych: może to brzmieć nieco enigmatycznie, w praktyce jednak wcale nie jest skomplikowane - otóż to właśnie móżdżek zaangażowany jest w kontrolowanie wykonywania przez nas złożonych ruchów i uczenia się tego, jak je wykonywać - dzięki temu organowi jesteśmy w stanie nauczyć się jazdy na rowerze czy gry na jakimś instrumencie (np. na gitarze)

Wspomina się również i o innych jeszcze potencjalnych funkcjach móżdżku. Niejedni już badacze przekonywali, że móżdżek może mieć wpływ na ludzkie czynności poznawcze (np. na przebieg procesów myślowych) czy nawet i na nasz nastrój, ciężko jednak obecnie - ze względu na brak jednoznacznych dowodów - bezpośrednio zaliczać je do zadań pełnionych przez ten narząd.

Móżdżek: choroby i objawy uszkodzenia móżdżku

Jak można się domyślić, zaburzenia czynności móżdżku przejawiają się przede wszystkim poprzez pojawianie się u pacjenta zaburzeń równowagi. Nie są to jednak jedyne objawy chorób móżdżku - poza nimi, dochodzić może również i do:

Wyszczególnione powyżej, a także jeszcze kilka innych problemów - gdy współwystępują one w jednym czasie - określane są jako zespół móżdżkowy. Wśród schorzeń, które mogą do niego doprowadzić, wymieniane są m.in. takie jednostki, jak udar móżdżku czy guzy móżdżku.

Powyżej wspomniane dolegliwości pojawiać się mogą również i w przebiegu toksycznego uszkodzenia tego narządu np. przez alkohol. Do grupy chorób, w których przebiegu pojawiać się mogą zmiany w obrębie móżdżku, zaliczane są także m.in.

Źródła:

  1. Anatomia człowieka. Podręcznik dla studentów i lekarzy, wyd. II i uzupełnione pod red. W. Woźniaka, wyd. Urban & Partner, Wrocław 2010
  2. Kowiański P. i wsp.: Budowa i funkcje układu żylnego w ośrodkowym układzie nerwowym, Udar Mózgu 2010; 12 (1–2): 36–41
  3. Diedrichsen J., Bastian A., Cerebellar Function, dostęp on-line: http://www.diedrichsenlab.org/pubs/CogNeuro_inpress.pdf
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.