Dobry psychoterapeuta to nie zawsze ten, z którym dobrze się rozmawia. Te kryteria pomagają ocenić wybór

Wybór psychoterapeuty może mieć ogromne znaczenie dla skuteczności leczenia. Same kwalifikacje specjalisty nie wystarczą, jeśli jego metody pracy nie odpowiadają potrzebom pacjenta. Równie ważne są zaufanie, doświadczenie w leczeniu konkretnych zaburzeń i możliwość kontynuowania spotkań z tą samą osobą. Eksperci wyjaśniają, jak wybrać psychoterapeutę i o co zapytać podczas pierwszej konsultacji.

Dobry psychoterapeuta to nie zawsze ten, z którym dobrze się rozmawia. Te kryteria pomagają ocenić wybór
Autor: getty/ Getty Images Dobry psychoterapeuta to nie zawsze ten, z którym dobrze się rozmawia. Te kryteria pomagają ocenić wybór

„Psychologia, psychiatria i psychoterapia rozwinęły się na przestrzeni lat. Jednym z osiągnięć tego rozwoju jest odkrycie, że określone rodzaje terapii mogą najlepiej sprawdzać się w przypadku konkretnych problemów” - wyjaśnia prof. Eric Storch, zastępca kierownika psychologii w Baylor College of Medicine w Houston.

Zdaniem Petera Astona, dyrektora ds. klinicznych California Psychology Center, o trwałych efektach psychoterapii mogą decydować trzy czynniki: przygotowanie specjalisty do pracy z konkretnym problemem, jakość relacji terapeutycznej oraz możliwość długoterminowej współpracy. Znaczenie mają również koszty i dostępność terminów, jednak zazwyczaj nie są to czynniki przesądzające o skuteczności leczenia.

Poradnik Zdrowie - Depresja

Jak wybrać psychoterapeutę? Najpierw odpowiedz sobie na pięć pytań

Zanim umówisz się na pierwszą konsultację, zastanów się, czego oczekujesz od psychoterapii. Niektórzy pacjenci potrzebują konkretnych wskazówek i ćwiczeń, inni wolą dokładniej przyjrzeć się swoim emocjom, doświadczeniom i relacjom z otoczeniem.

Peter Aston proponuje odpowiedzieć sobie na pięć pytań:

  • Czy wolę uporządkowaną terapię nastawioną na realizację określonych celów, czy bardziej swobodną rozmowę?
  • Czy zależy mi na tym, aby terapeuta miał podobne doświadczenia życiowe lub podzielał określone aspekty mojej tożsamości?
  • Czy potrzebuję praktycznych sposobów radzenia sobie z trudnościami, poznania ich przyczyn, czy obu tych rzeczy?
  • Czy wyobrażam sobie długoterminową współpracę z tym specjalistą?
  • Czy zależy mi na tym, aby psychoterapeuta współpracował z większym zespołem specjalistów?

Odpowiedzi na te pytania mogą zmieniać się wraz z przebiegiem terapii. Na początku najważniejsze jest określenie aktualnych potrzeb i znalezienie osoby, która będzie potrafiła na nie odpowiedzieć.

Psycholog czy psychoterapeuta? Sprawdź kwalifikacje specjalisty

Wykształcenie i przygotowanie zawodowe osób zajmujących się zdrowiem psychicznym mogą się znacząco różnić. Warto więc wiedzieć, czym różni się psycholog od psychoterapeuty i psychiatry.

W Stanach Zjednoczonych psychologowie posiadają stopień doktora (PhD lub PsyD). Ich przygotowanie obejmuje ocenę i diagnozowanie zaburzeń psychicznych oraz stosowanie metod leczenia o potwierdzonej naukowo skuteczności. Wielu specjalizuje się w złożonych przypadkach klinicznych lub terapii pacjentów z kilkoma współwystępującymi zaburzeniami.

Psychoterapię prowadzą również specjaliści posiadający wykształcenie na poziomie magisterskim, w tym licencjonowani kliniczni pracownicy socjalni, terapeuci małżeńscy i rodzinni oraz specjaliści poradnictwa psychologicznego. Ich przygotowanie zawodowe koncentruje się na prowadzeniu psychoterapii.

„Żaden rodzaj uprawnień zawodowych nie jest z założenia lepszy od innych” - podkreśla Peter Aston.

Różnice w wykształceniu i doświadczeniu mogą jednak wpływać na sposób prowadzenia terapii, postępowanie w przypadku złożonych diagnoz oraz przygotowanie do specjalistycznego lub długoterminowego leczenia.

Relacja z psychoterapeutą wpływa na skuteczność leczenia

Podczas sesji terapeutycznych pacjent powinien czuć się na tyle bezpiecznie, aby móc otwarcie mówić o swoich doświadczeniach, emocjach i trudnościach. Swoboda w poruszaniu osobistych tematów może świadczyć o dobrym dopasowaniu terapeuty.

Nie oznacza to jednak, że każda sesja będzie przyjemna. Psychoterapia często wiąże się z konfrontowaniem się z bolesnymi wspomnieniami i trudnymi emocjami. Peter Aston podkreśla, że relacja między pacjentem a terapeutą należy do najważniejszych czynników pozwalających przewidywać skuteczność terapii.

Jej podstawą są wzajemne zaufanie, współpraca i wspólnie ustalone cele. Istotne jest również to, czy sposób pracy terapeuty odpowiada pacjentowi i czy specjalista potrafi rozpoznać moment, w którym potrzebne jest wsparcie, a kiedy warto zachęcić pacjenta do zmiany dotychczasowego sposobu postępowania.

Pierwsza wizyta u psychoterapeuty. O co warto zapytać?

Podczas pierwszego spotkania psychoterapeuta powinien zadać pytania, które pozwolą mu lepiej poznać sytuację pacjenta, zrozumieć jego trudności i zaproponować odpowiedni plan postępowania. Wybrane metody powinny mieć potwierdzoną skuteczność w leczeniu danego problemu.

„W psychoterapii warto szukać osób, które mają specjalistyczną wiedzę i doświadczenie w pracy z konkretnym rodzajem problemu” - mówi prof. Eric Storch.

Przykładowo u osób z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD) lub zaburzeniami lękowymi odpowiednią metodą leczenia może być terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Trudności w relacjach międzyludzkich mogą natomiast wymagać innego podejścia terapeutycznego.

W przygotowaniu do pierwszej konsultacji z terapeutą pomocne mogą być również materiały organizacji wspierających pacjentów z określonymi zaburzeniami psychicznymi.

Eksperci proponują zadać specjaliście cztery pytania:

  • Jaką metodę terapeutyczną pan lub pani stosuje?
  • Jakie dowody naukowe potwierdzają skuteczność tej metody w przypadku mojego problemu?
  • Jak długo może potrwać terapia?
  • Na czym konkretnie będzie polegało leczenie?

„Można porównać uzyskane odpowiedzi z wiarygodnym, zweryfikowanym źródłem, aby ocenić, czy jest to odpowiednia metoda leczenia” - wyjaśnia prof. Eric Storch.

Dobry psychoterapeuta powinien być otwarty na rozmowę o stosowanych metodach i wyjaśniać pacjentowi, na czym będzie polegała ich współpraca.

Kiedy warto zmienić psychoterapeutę?

Znalezienie odpowiedniego specjalisty nie zawsze udaje się za pierwszym razem. Brak porozumienia z terapeutą lub niedopasowanie stosowanych przez niego metod do potrzeb pacjenta nie powinny być powodem do całkowitej rezygnacji z psychoterapii.

„Jeśli spotykasz się z kimś, z kim nie udaje ci się nawiązać odpowiedniej relacji lub kto nie specjalizuje się w uznanych metodach leczenia twojego problemu, możesz poszukać kogoś innego. Chodzi o znalezienie osoby, która najlepiej pomoże ci rozwinąć własny potencjał” - mówi prof. Eric Storch.

Kiedy jednak uda się znaleźć odpowiedniego psychoterapeutę, warto dać sobie czas na wypracowanie efektów leczenia.

„Efekty terapii kumulują się z czasem” - podkreśla Peter Aston.

Im dłużej trwa współpraca, tym lepiej specjalista poznaje historię pacjenta, jego nawyki, potrzeby i mocne strony. Pozwala to prowadzić bardziej ukierunkowane i efektywne sesje.

Częste zmiany psychoterapeutów, wynikające na przykład z odejścia specjalisty z placówki, mogą spowalniać postępy. Dotyczy to szczególnie leczenia zaburzeń lękowych, pracy z traumą oraz zmiany utrwalonych schematów funkcjonowania w relacjach. W przypadku tych problemów szczególne znaczenie ma zaufanie budowane podczas kolejnych spotkań.

Wybór odpowiedniego psychoterapeuty wymaga więc uwzględnienia zarówno jego kwalifikacji, jak i jakości relacji, która tworzy się podczas terapii.

HealthDay