„Psychologia, psychiatria i psychoterapia rozwinęły się na przestrzeni lat. Jednym z osiągnięć tego rozwoju jest odkrycie, że określone rodzaje terapii mogą najlepiej sprawdzać się w przypadku konkretnych problemów” - wyjaśnia prof. Eric Storch, zastępca kierownika psychologii w Baylor College of Medicine w Houston.
Zdaniem Petera Astona, dyrektora ds. klinicznych California Psychology Center, o trwałych efektach psychoterapii mogą decydować trzy czynniki: przygotowanie specjalisty do pracy z konkretnym problemem, jakość relacji terapeutycznej oraz możliwość długoterminowej współpracy. Znaczenie mają również koszty i dostępność terminów, jednak zazwyczaj nie są to czynniki przesądzające o skuteczności leczenia.
Jak wybrać psychoterapeutę? Najpierw odpowiedz sobie na pięć pytań
Zanim umówisz się na pierwszą konsultację, zastanów się, czego oczekujesz od psychoterapii. Niektórzy pacjenci potrzebują konkretnych wskazówek i ćwiczeń, inni wolą dokładniej przyjrzeć się swoim emocjom, doświadczeniom i relacjom z otoczeniem.
Peter Aston proponuje odpowiedzieć sobie na pięć pytań:
- Czy wolę uporządkowaną terapię nastawioną na realizację określonych celów, czy bardziej swobodną rozmowę?
- Czy zależy mi na tym, aby terapeuta miał podobne doświadczenia życiowe lub podzielał określone aspekty mojej tożsamości?
- Czy potrzebuję praktycznych sposobów radzenia sobie z trudnościami, poznania ich przyczyn, czy obu tych rzeczy?
- Czy wyobrażam sobie długoterminową współpracę z tym specjalistą?
- Czy zależy mi na tym, aby psychoterapeuta współpracował z większym zespołem specjalistów?
Odpowiedzi na te pytania mogą zmieniać się wraz z przebiegiem terapii. Na początku najważniejsze jest określenie aktualnych potrzeb i znalezienie osoby, która będzie potrafiła na nie odpowiedzieć.
Psycholog czy psychoterapeuta? Sprawdź kwalifikacje specjalisty
Wykształcenie i przygotowanie zawodowe osób zajmujących się zdrowiem psychicznym mogą się znacząco różnić. Warto więc wiedzieć, czym różni się psycholog od psychoterapeuty i psychiatry.
W Stanach Zjednoczonych psychologowie posiadają stopień doktora (PhD lub PsyD). Ich przygotowanie obejmuje ocenę i diagnozowanie zaburzeń psychicznych oraz stosowanie metod leczenia o potwierdzonej naukowo skuteczności. Wielu specjalizuje się w złożonych przypadkach klinicznych lub terapii pacjentów z kilkoma współwystępującymi zaburzeniami.
Psychoterapię prowadzą również specjaliści posiadający wykształcenie na poziomie magisterskim, w tym licencjonowani kliniczni pracownicy socjalni, terapeuci małżeńscy i rodzinni oraz specjaliści poradnictwa psychologicznego. Ich przygotowanie zawodowe koncentruje się na prowadzeniu psychoterapii.
„Żaden rodzaj uprawnień zawodowych nie jest z założenia lepszy od innych” - podkreśla Peter Aston.
Różnice w wykształceniu i doświadczeniu mogą jednak wpływać na sposób prowadzenia terapii, postępowanie w przypadku złożonych diagnoz oraz przygotowanie do specjalistycznego lub długoterminowego leczenia.
Relacja z psychoterapeutą wpływa na skuteczność leczenia
Podczas sesji terapeutycznych pacjent powinien czuć się na tyle bezpiecznie, aby móc otwarcie mówić o swoich doświadczeniach, emocjach i trudnościach. Swoboda w poruszaniu osobistych tematów może świadczyć o dobrym dopasowaniu terapeuty.
Nie oznacza to jednak, że każda sesja będzie przyjemna. Psychoterapia często wiąże się z konfrontowaniem się z bolesnymi wspomnieniami i trudnymi emocjami. Peter Aston podkreśla, że relacja między pacjentem a terapeutą należy do najważniejszych czynników pozwalających przewidywać skuteczność terapii.
Jej podstawą są wzajemne zaufanie, współpraca i wspólnie ustalone cele. Istotne jest również to, czy sposób pracy terapeuty odpowiada pacjentowi i czy specjalista potrafi rozpoznać moment, w którym potrzebne jest wsparcie, a kiedy warto zachęcić pacjenta do zmiany dotychczasowego sposobu postępowania.
Pierwsza wizyta u psychoterapeuty. O co warto zapytać?
Podczas pierwszego spotkania psychoterapeuta powinien zadać pytania, które pozwolą mu lepiej poznać sytuację pacjenta, zrozumieć jego trudności i zaproponować odpowiedni plan postępowania. Wybrane metody powinny mieć potwierdzoną skuteczność w leczeniu danego problemu.
„W psychoterapii warto szukać osób, które mają specjalistyczną wiedzę i doświadczenie w pracy z konkretnym rodzajem problemu” - mówi prof. Eric Storch.
Przykładowo u osób z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD) lub zaburzeniami lękowymi odpowiednią metodą leczenia może być terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Trudności w relacjach międzyludzkich mogą natomiast wymagać innego podejścia terapeutycznego.
W przygotowaniu do pierwszej konsultacji z terapeutą pomocne mogą być również materiały organizacji wspierających pacjentów z określonymi zaburzeniami psychicznymi.
Eksperci proponują zadać specjaliście cztery pytania:
- Jaką metodę terapeutyczną pan lub pani stosuje?
- Jakie dowody naukowe potwierdzają skuteczność tej metody w przypadku mojego problemu?
- Jak długo może potrwać terapia?
- Na czym konkretnie będzie polegało leczenie?
„Można porównać uzyskane odpowiedzi z wiarygodnym, zweryfikowanym źródłem, aby ocenić, czy jest to odpowiednia metoda leczenia” - wyjaśnia prof. Eric Storch.
Dobry psychoterapeuta powinien być otwarty na rozmowę o stosowanych metodach i wyjaśniać pacjentowi, na czym będzie polegała ich współpraca.
Kiedy warto zmienić psychoterapeutę?
Znalezienie odpowiedniego specjalisty nie zawsze udaje się za pierwszym razem. Brak porozumienia z terapeutą lub niedopasowanie stosowanych przez niego metod do potrzeb pacjenta nie powinny być powodem do całkowitej rezygnacji z psychoterapii.
„Jeśli spotykasz się z kimś, z kim nie udaje ci się nawiązać odpowiedniej relacji lub kto nie specjalizuje się w uznanych metodach leczenia twojego problemu, możesz poszukać kogoś innego. Chodzi o znalezienie osoby, która najlepiej pomoże ci rozwinąć własny potencjał” - mówi prof. Eric Storch.
Kiedy jednak uda się znaleźć odpowiedniego psychoterapeutę, warto dać sobie czas na wypracowanie efektów leczenia.
„Efekty terapii kumulują się z czasem” - podkreśla Peter Aston.
Im dłużej trwa współpraca, tym lepiej specjalista poznaje historię pacjenta, jego nawyki, potrzeby i mocne strony. Pozwala to prowadzić bardziej ukierunkowane i efektywne sesje.
Częste zmiany psychoterapeutów, wynikające na przykład z odejścia specjalisty z placówki, mogą spowalniać postępy. Dotyczy to szczególnie leczenia zaburzeń lękowych, pracy z traumą oraz zmiany utrwalonych schematów funkcjonowania w relacjach. W przypadku tych problemów szczególne znaczenie ma zaufanie budowane podczas kolejnych spotkań.
Wybór odpowiedniego psychoterapeuty wymaga więc uwzględnienia zarówno jego kwalifikacji, jak i jakości relacji, która tworzy się podczas terapii.
HealthDay