Największe badanie molekularne udowadnia, że płeć biologiczna decyduje o przebiegu chorób przewlekłych, współwystępowaniu schorzeń i skuteczności leczenia. Sprawdź, jak różnice płci wpływają na personalizację terapii i dlaczego indywidualizacja leczenia według płci to przyszłość medycyny.
Różnice biologiczne płci w chorobach przewlekłych: przełomowe badania molekularne
Analiza przeprowadzona przez Barcelona Supercomputing Center objęła aż 8 906 próbek pacjentów, dotyczących ponad 100 różnych chorób przewlekłych. Badacze, wykorzystując moc obliczeniową superkomputera MareNostrum 5, wyodrębnili dane z 25 tkanek, rozdzielając je według płci. Wyniki pokazały, że „te same kombinacje chorób powstają u kobiet i mężczyzn poprzez zupełnie inne mechanizmy biologiczne: u kobiet dominują procesy immunologiczne i metaboliczne, u mężczyzn – naprawa DNA i regeneracja tkanek”. Tak szczegółowa analiza wskazuje, jak ogromną rolę odgrywa płeć jako czynnik ryzyka chorób i współwystępowania schorzeń przewlekłych.
Współwystępowanie chorób a płeć – jakie mechanizmy decydują o komorbidności?
Wyniki badania pokazują, że 13–16% powiązań pomiędzy chorobami ma charakter specyficzny dla płci. Sieci molekularnych podobieństw wyjaśniają 53–60% różnic epidemiologicznych w częstości współwystępowania chorób u kobiet i mężczyzn. „W przypadku kobiet klastry chorób były większe i obejmowały więcej kategorii (66%), podczas gdy u mężczyzn było to 25%” – wynika z analizy. Oznacza to, że komorbidność, czyli jednoczesne występowanie kilku chorób, powinna być analizowana oddzielnie u każdej płci, ponieważ wynika z odmiennych mechanizmów molekularnych. To właśnie płeć biologiczna decyduje, czy współwystępowanie, np. zespołu jelita drażliwego z chorobami neurologicznymi, jest istotne klinicznie – szczególnie u kobiet.
Płeć jako czynnik ryzyka chorób i skuteczność leczenia – liczby i cytaty z badań
Analiza danych pokazała, że sieci podobieństw chorób wykazują unikalne powiązania dla kobiet (16,2%) i mężczyzn (13,5%). Co więcej, „rozłączna analiza obu płci pozwala na wykrycie powiązań, które znikają w analizach mieszanych”. Badanie wykazało również, że leki takie jak metformina mogą działać zupełnie inaczej w zależności od płci. „Stosowanie metforminy wiązało się z różnymi wzorcami chorobowymi u kobiet i mężczyzn w przypadku raka wątroby, co ma związek z różnicami hormonalnymi i metabolicznymi” – podkreślają autorzy. Takie dane mogą być kluczowe przy aktualizacji wytycznych dotyczących leczenia cukrzycy czy profilaktyki nowotworów.
Molekularne mechanizmy komorbidności – rola układu odpornościowego i naprawy DNA
U kobiet główną rolę w rozwoju chorób przewlekłych i ich współwystępowaniu odgrywają mechanizmy immunologiczne i metaboliczne. Przykładowo, powiązanie palenia tytoniu z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc u kobiet opiera się na aktywacji szlaków mitochondrialnych i odpornościowych, podczas gdy u mężczyzn dominują procesy naprawy DNA. „Mechanizmy prowadzące do tych samych chorób są inne dla każdej płci” – podsumowują naukowcy. Takie różnice molekularne przekładają się na skuteczność leków, monitorowanie powikłań i indywidualizację terapii.
Personalizacja leczenia według płci – wyzwania dla precyzyjnej medycyny
W praktyce klinicznej różnice płciowe powinny być podstawą indywidualizacji terapii. Analiza powiązań 3 878 leków z chorobami pokazała, że aż 43 z 59 chorób mają przynajmniej jedno powiązanie farmakologiczne odmienne dla kobiet i mężczyzn. Przykład: lek lubiproston, stosowany na zaparcia, łączy zespół jelita drażliwego z depresją wyłącznie u kobiet. Z kolei metformina jest wyraźnie powiązana z ryzykiem raka wątroby u mężczyzn, a u kobiet jej efekt jest słabszy ze względu na wyższy poziom adiponektyny. „Nasze badanie pokazuje, że płeć musi być uwzględniana na każdym etapie projektowania badań klinicznych i leczenia” – podsumowują naukowcy.
Skuteczność leków u kobiet i mężczyzn – liczby, fakty, praktyka kliniczna
W analizie liczbowej aż 616 leków powiązano z 568 kodami ICD-10, a w 43 z 59 badanych chorób potwierdzono istotne różnice płciowe w zakresie efektów farmakoterapii. „W przypadku niektórych chorób, np. schizofrenii, więcej powiązań farmakologicznych wykazano u kobiet, mimo większej liczby próbek mężczyzn”. To pokazuje, że skuteczność leczenia powinna być dostosowana do płci, nie tylko na poziomie molekularnym, ale także w codziennej praktyce klinicznej.
