- Otyłość to znacznie więcej niż kwestia wyglądu - to poważna choroba, która zwiększa ryzyko rozwoju groźnych nowotworów.
- Mimo że otyłość wiąże się z co najmniej 13 typami raka, zaledwie co piąta osoba chorująca na nią zdaje sobie sprawę z tego zagrożenia.
- Zrozumienie tej zależności ma kluczowe znaczenie, aby podjąć skuteczne leczenie, które może uratować życie, zamiast skupiać się wyłącznie na wadze.
Otyłość - choroba, której związek z nowotworami często ignorujemy
Otyłość to poważna choroba, a nie jedynie problem estetyczny czy cyfra na wadze. Mimo że stanowi ona jeden z kluczowych czynników ryzyka dla rozwoju wielu nowotworów, świadomość tego związku wśród pacjentów jest zaskakująco niska. Z międzynarodowego badania Ipsos wynika, że zaledwie 18% osób z otyłością dostrzega tę zależność, podczas gdy w przypadku cukrzycy typu 2 czy chorób serca jest to ponad połowa badanych.
To ogromna luka w wiedzy, która może mieć tragiczne konsekwencje. Nadmierna masa ciała zwiększa ryzyko wystąpienia aż 13 typów nowotworów. Ta informacja nie ma wywoływać strachu, lecz pomóc zrozumieć, że otyłość jest schorzeniem wymagającym kompleksowego leczenia. Jego celem jest nie tylko poprawa samopoczucia czy wyglądu, ale przede wszystkim ratowanie życia.
W Polsce nowotwory złośliwe są drugim najczęstszym powodem zgonów - w 2023 roku Krajowy Rejestr Nowotworów odnotował blisko 193 tysiące nowych zachorowań i prawie 100 tysięcy śmierci z ich powodu. Wśród wielu czynników wpływających na te statystyki, nadmierna masa ciała odgrywa coraz większą rolę.
Jakie nowotwory są powiązane z otyłością i dlaczego o tym nie wiemy?
Badanie Global Perceptions of Obesity Study, przeprowadzone przez firmę Ipsos na grupie ponad 14 500 dorosłych w 14 krajach, w tym ponad 3 tysiące osób z otyłością, wyraźnie wskazuje na istniejącą lukę w świadomości. Ponad połowa ankietowanych osób z otyłością kojarzyła ją z cukrzycą typu 2 i chorobami serca, ale związek z nowotworami wskazał mniej niż jeden na pięciu badanych.
Ta niewiedza sprawia, że jeden z najgroźniejszych wymiarów choroby otyłościowej pozostaje poza społeczną uwagą. Tymczasem Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, powołując się na National Cancer Institute i World Cancer Research Fund, ocenia, że nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko rozwoju co najmniej 13 typów nowotworów.
Należą do nich:
- nowotwory układu pokarmowego, takie jak gruczolakorak przełyku, rak wpustu żołądka, jelita grubego, trzustki, wątroby i pęcherzyka żółciowego;
- nowotwory hormonozależne, w tym rak trzonu macicy, rak piersi po menopauzie oraz rak jajnika;
- rak nerki i rak tarczycy;
- szpiczak mnogi oraz oponiak.
Warto podkreślić, że najsilniejszy wzrost względnego ryzyka zaobserwowano w przypadku raka trzonu macicy i gruczolakoraka przełyku.
Osoby z nadwagą lub otyłością mają około 2 do 4 razy wyższe ryzyko zachorowania na raka trzonu macicy typu I, a w ciężkiej otyłości może ono być nawet około siedmiokrotnie wyższe. W przypadku gruczolakoraka przełyku otyłość wiąże się z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem, a ciężka otyłość - z ryzykiem blisko pięciokrotnie wyższym. Ważne jest, aby pamiętać, że są to wartości względne.
Oznacza to, że sama diagnoza otyłości nie przesądza o rozwoju nowotworu, lecz znacząco zwiększa jego prawdopodobieństwo.
Tkanka tłuszczowa - dlaczego nie jest tylko zapasem energii?
Przez lata nadmierna tkanka tłuszczowa była postrzegana głównie jako magazyn energii. Jednak dziś wiemy, że to aktywna tkanka, która odgrywa kluczową rolę w regulacji hormonalnej i metabolicznej organizmu. W chorobie otyłościowej może ona podtrzymywać przewlekły stan zapalny, któremu często towarzyszy insulinooporność, podwyższony poziom insuliny oraz zwiększona ekspozycja części tkanek na estrogeny.
Te złożone procesy mogą tworzyć środowisko sprzyjające niekontrolowanemu namnażaniu się komórek. - To jeden z powodów, dla których otyłość należy traktować jak poważną chorobę przewlekłą, a nie kwestię wyglądu - podkreśla dr hab. n. med. Agnieszka Zwolak, kierująca Oddziałem Endokrynologicznym Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej. Mechanizmy łączące otyłość z rozwojem nowotworów są skomplikowane i nie zawsze identyczne dla wszystkich typów raka.
Kluczowe znaczenie mogą mieć m.in. przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, zaburzenia w gospodarce insulinowej i funkcjonowaniu szlaku IGF-1, zmiany stężeń hormonów płciowych, a także aktywność adipokin - specjalnych substancji wytwarzanych przez tkankę tłuszczową, które wpływają na wzrost i funkcjonowanie komórek.
Ryzyko to nie wyrok - czas na działanie i rozmowę z lekarzem
Ważne jest, aby pamiętać, że otyłość to jeden z wielu czynników wpływających na ryzyko nowotworowe. Jej rozpoznanie nie oznacza, że rak na pewno się rozwinie. Oznacza jednak, że należy jak najszybciej rozpocząć leczenie, którego nie powinno się odkładać na później. Pierwszym krokiem powinna być szczera rozmowa z lekarzem.
Wspólnie z nim można ocenić cały stan zdrowia i ustalić indywidualny plan leczenia, dostosowany do stylu życia i oczekiwań pacjenta.
Taki plan, w zależności od potrzeb, może obejmować różnorodne formy wsparcia:
- specjalistyczne wsparcie żywieniowe;
- aktywność fizyczną dopasowaną do indywidualnych możliwości;
- pomoc psychologiczną;
- farmakoterapię;
- leczenie chirurgiczne.
Należy podkreślić, że leczenie otyłości nie zastępuje regularnej profilaktyki onkologicznej.
Kluczowe pozostają zalecane badania przesiewowe i natychmiastowa konsultacja lekarska w przypadku pojawienia się niepokojących objawów. Dbanie o prawidłową masę ciała, diagnostyka otyłości i odpowiednio dobrana terapia to dodatkowe, niezwykle ważne elementy długofalowego ograniczania ryzyka zdrowotnego. Informacja o wyższym ryzyku nowotworowym nie powinna prowadzić do strachu ani poczucia winy. Wręcz przeciwnie - ma stanowić motywację do aktywnego zadbania o swoje zdrowie.
- Osoba chorująca na otyłość nie potrzebuje kolejnej rady: "po prostu więcej się ruszaj i mniej jedz", lecz szczegółowej diagnozy i kompleksowego, spersonalizowanego planu możliwego do zrealizowania - mówi Ewa Godlewska, założycielka i prezes Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości (FLO). - Odzyskiwanie "lekkości życia" zaczyna się wtedy, gdy pacjent odzyskuje sprawczość, ma wpływ na swoje zdrowie i wie, że nie musi mierzyć się z chorobą sam.
