- Zmęczenie nowotworowe to stan przewlekły, który nie ustępuje nawet po długim i spokojnym odpoczynku
- Główną przyczyną wyczerpania są stany zapalne oraz zaburzenia w pracy komórkowych centrów energii
- Według National Cancer Institute na silne osłabienie skarży się aż 90 proc. osób poddawanych radioterapii
- Badania potwierdzają, że umiarkowana aktywność fizyczna i terapia psychologiczna realnie pomagają chorym odzyskać siły
- Polski system opieki zdrowotnej zapewnia pacjentom onkologicznym dostęp do rehabilitacji oraz wsparcia psychoonkologa
Zmęczenie nowotworowe: co to jest i czym różni się od zwykłego zmęczenia?
Zmęczenie nowotworowe, określane medycznie jako CRF, to coś innego niż niewyspanie po ciężkim dniu. To przewlekłe uczucie wyczerpania fizycznego, emocjonalnego lub psychicznego, związane z chorobą nowotworową albo jej leczeniem. Co ważne, nie wynika wyłącznie z wysiłku i zwykle nie ustępuje po nocy snu ani po odpoczynku.
U osób zdrowych zmęczenie jest zwykle krótkotrwałe i mija po regeneracji. W chorobie nowotworowej częściej pojawia się zmęczenie przewlekłe, które utrzymuje się długo i utrudnia codzienne czynności. National Cancer Institute (NCI) opisuje je jako subiektywne odczucie pacjenta, które wyraźnie zaburza dotychczasowy rytm życia i trudno je zmniejszyć samym odpoczynkiem.
Dlaczego przy raku brakuje sił? Najczęstsze biologiczne przyczyny zmęczenia
Przyczyny zmęczenia nowotworowego są złożone i wynikają z procesów zachodzących w organizmie. Duże znaczenie mają stany zapalne oraz cytokiny, czyli cząsteczki wytwarzane w odpowiedzi na nowotwór. Układ nerwowy reaguje na ten stan i przekazuje sygnały do mózgu, co może być odczuwane jako silne wyczerpanie.
Znaczenie ma też to, co dzieje się w komórkach, zwłaszcza w mitochondriach, które odpowiadają za wytwarzanie energii. Badania opisane w „Holistic Integrative Oncology” wskazują, że u chorych może dochodzić do zaburzeń ich pracy, co obniża dostępność energii. Dodatkowo choroba i leczenie mogą wpływać na gospodarkę hormonalną oraz nasilać stres oksydacyjny, co sprzyja osłabieniu mięśni.
Chemioterapia, radioterapia i operacja: kiedy zmęczenie jest najsilniejsze?
Wiele metod leczenia nowotworu wiąże się z ryzykiem silnego osłabienia. Dane National Cancer Institute (NCI) pokazują, jak często pacjenci zgłaszają zmęczenie podczas poszczególnych terapii:
- około 80 proc. pacjentów odczuwa silne zmęczenie podczas chemioterapii
- około 90 proc. osób poddawanych radioterapii zgłasza wyczerpanie w trakcie leczenia
- zmęczenie może pojawiać się także po operacjach, przeszczepie szpiku lub w trakcie terapii hormonalnej
Zmęczenie w trakcie terapii wynika m.in. z tego, że leczenie obciąża nie tylko komórki nowotworowe, ale też zdrowe tkanki. Organizm zużywa energię na naprawę uszkodzeń i usuwanie produktów rozpadu komórek, dlatego pacjent może odczuwać wyraźne osłabienie. W praktyce jest to efekt uboczny intensywnego leczenia i procesu regeneracji po zabiegach.
Jak zmniejszyć zmęczenie nowotworowe? Metody bez leków, które mogą pomóc
Jedną z metod, które mogą zmniejszać zmęczenie, jest regularna aktywność fizyczna. Badania opisane w „Journal of Clinical Oncology” (ASCO) wskazują, że umiarkowane ćwiczenia aerobowe i siłowe mogą poprawiać samopoczucie pacjenta. Ruch wspiera gospodarkę hormonalną i pracę mięśni, co u części osób przekłada się na większą energię w ciągu dnia.
Są też inne metody, które w badaniach wiązano ze zmniejszeniem zmęczenia w trakcie leczenia i po jego zakończeniu. Poniżej przykłady rozwiązań omawianych w kontekście wsparcia pacjentów:
- terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jako wsparcie w radzeniu sobie z obciążeniem psychicznym
- programy oparte na uważności (mindfulness) w celu redukcji stresu
- tai chi lub qigong, czyli delikatny ruch połączony z oddechem
- dieta ukierunkowana na wsparcie pracy mitochondriów i ograniczanie stanów zapalnych.
Wsparcie dla pacjenta onkologicznego w Polsce: jaka pomoc jest dostępna w ramach NFZ?
W polskim systemie ochrony zdrowia zmęczenie jest traktowane jako ważny objaw ogólnoustrojowy u pacjentów onkologicznych. Z dokumentacji Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) wynika, że opieka nad chorym, np. z nowotworem płuc, ma charakter kompleksowy. Obejmuje nie tylko leczenie, ale też rehabilitację i wsparcie psychologiczne.
W publicznym systemie ochrony zdrowia stan pacjenta może być regularnie monitorowany, a do oceny kondycji fizycznej wykorzystuje się m.in. 6-minutowy test chodu. W leczeniu i odzyskiwaniu sił może uczestniczyć zespół specjalistów, w tym psycholog, psychoonkolog oraz terapeuta zajęciowy. Jeśli wyczerpanie wyraźnie utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto zgłosić ten objaw lekarzowi prowadzącemu i zapytać o dostępne formy wsparcia.
7
Źródła:
