- Naukowcy dokonali przełomowego odkrycia, które może zrewolucjonizować wczesne wykrywanie raka jajnika - jednego z najgroźniejszych nowotworów.
- Nowy test krwi pozwala zidentyfikować molekułę sygnalizującą mikroskopijne zmiany przednowotworowe, nawet z wieloletnim wyprzedzeniem.
- Odkrycie otwiera drzwi do skuteczniejszej diagnostyki i daje nadzieję tysiącom kobiet na uniknięcie późnego, często śmiertelnego rozpoznania.
Przełom w walce z "cichym zabójcą"
Rak jajnika jest nazywany "cichym zabójcą" nie bez powodu. We wczesnym stadium bardzo często rozwija się bez żadnych objawów, co sprawia, że większość diagnoz stawianych jest, gdy choroba jest już zaawansowana i zdążyła się rozprzestrzenić. Wówczas szanse na skuteczne leczenie znacznie maleją.
Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców z Hoag Family Cancer Institute w USA, we współpracy z międzynarodowymi ośrodkami, przynoszą realną nadzieję. Odkryto bowiem we krwi cząsteczkę, która może pomóc wykrywać zmiany prowadzące do tego nowotworu z wieloletnim wyprzedzeniem.
To odkrycie ma ogromne znaczenie, ponieważ do tej pory brakowało skutecznych metod wczesnej diagnostyki, które pozwalałyby wychwycić sygnały ostrzegawcze pojawiające się w organizmie na długo przed rozwojem inwazyjnego raka.
Od jajowodu do inwazyjnego nowotworu
Badacze skupili się na raku surowiczym o wysokim stopniu złośliwości (HGSOC) - najczęstszym i najbardziej śmiercionośnym typie raka jajnika. Mimo że jego nazwa wskazuje na jajnik, często początkowo rozwija się on w jajowodzie. Tam pojawiają się mikroskopijne zmiany, określane jako surowiczy rak śródnabłonkowy jajowodu (STIC).
Na tym etapie nieprawidłowe komórki nie rozprzestrzeniają się jeszcze na otaczające tkanki, ale mogą stać się źródłem inwazyjnego nowotworu. Ponieważ zmiany STIC są tak małe, że nie można ich zobaczyć w standardowych badaniach obrazowych, naukowcy postanowili szukać ich sygnałów we krwi.
Molekuła Tu-Stroma: sygnał ostrzegawczy we krwi
Celem badań stała się cząsteczka RNA nazwana Tu-Stroma. Jest ona związana z procesem, w którym komórki nowotworowe osłabiają zdrowe tkanki, tworząc sobie tym samym więcej miejsca do rozrostu. Co ważne, Tu-Stroma może przedostawać się do krwi w niewielkich pęcherzykach uwalnianych przez komórki.
Naukowcy opracowali specjalny test krwi mierzący poziom Tu-Stroma, a następnie zastosowali go do analizy próbek od 506 osób. Wśród nich znajdowały się 43 kobiety ze zmianami STIC, 232 pacjentki z zdiagnozowanym rakiem surowiczym jajnika w różnych stadiach, 88 kobiet z łagodnymi zmianami w obrębie przydatków oraz 143 zdrowe kobiety bez żadnych zmian w jajnikach i jajowodach.
Wyniki okazały się bardzo obiecujące: poziom Tu-Stroma był podwyższony zarówno u kobiet ze zmianami STIC, jak i u pacjentek z rozwiniętym rakiem, nawet w bardzo wczesnych stadiach choroby.
Skuteczność testu i lepsza diagnostyka
Aby potwierdzić te kluczowe wyniki, badacze sprawdzili skuteczność testu na dodatkowej grupie kobiet. Metoda z powodzeniem wykrywała zmiany STIC u 92,3 proc. kobiet, które faktycznie je miały. Co więcej, u 98,2 proc. zdrowych kobiet test prawidłowo wskazał brak takich zmian.
Test Tu-Stroma okazał się znacznie skuteczniejszy w odróżnianiu zmian przedinwazyjnych od zdrowych tkanek niż obecnie używany w diagnostyce i monitorowaniu raka jajnika marker CA125. - Rak jajnika nie zaczyna się w dniu, w którym wykrywamy guz.
Często rozpoczyna się znacznie wcześniej, od mikroskopijnych zmian w jajowodach, których nie jesteśmy w stanie zobaczyć podczas rutynowych badań - skomentował dr Rajan Gogna, jeden z autorów publikacji. - Przez dekady koncentrowaliśmy się na wykrywaniu coraz mniejszych guzów, ale ważniejsze pytanie brzmi: co by było, gdybyśmy potrafili zidentyfikować najwcześniejsze molekularne sygnały ostrzegawcze, zanim jeszcze rozwinie się inwazyjny nowotwór.
Nadzieja dla kobiet z mutacjami genów BRCA
Odkrycie to może mieć szczególne znaczenie dla kobiet z mutacjami genów BRCA1 i BRCA2, które znacząco zwiększają ryzyko raka piersi i jajnika. Obecnie jedną z najskuteczniejszych metod ograniczania tego zagrożenia jest profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów.
Taki zabieg wiąże się jednak z utratą płodności, a u kobiet przed menopauzą prowadzi do jej przedwczesnego wystąpienia, niosąc ze sobą poważne konsekwencje dla zdrowia i jakości życia.
Gdyby badanie krwi pozwalało wiarygodnie wykrywać zmiany przednowotworowe, lekarzom łatwiej byłoby ocenić, czy i kiedy konieczna jest operacja profilaktyczna. - Dziś decyzje o operacjach profilaktycznych opierają się w dużej mierze na dziedzicznym ryzyku, bez wiedzy o tym, czy zmiany przednowotworowe rzeczywiście są obecne. Nasze odkrycie mogłoby w przyszłości dostarczyć tej brakującej informacji - powiedziała dr Esha Madan, współautorka badania.
Kiedy test trafi do praktyki klinicznej?
Autorzy badania zaznaczyli jednak, że ich test nie jest jeszcze gotowy do stosowania w codziennej praktyce klinicznej. Dotychczasowe wyniki uzyskano na podstawie wcześniej pobranych próbek krwi od kobiet, których rozpoznania były już znane. Teraz naukowcy planują wieloletnie obserwacje kolejnych uczestniczek, aby sprawdzić, z jakim wyprzedzeniem metoda faktycznie może wykrywać zmiany poprzedzające rozwój nowotworu.
To kluczowy krok, by potwierdzić jego realną wartość prognostyczną.
