- Ogólne wyczerpanie, duszność przy wysiłku oraz kołatanie serca to najczęstsze sygnały braku żelaza
- Niedobór pierwiastka objawia się bladością cery, wypadaniem włosów oraz nienaturalnie wklęsłym kształtem paznokci
- Charakterystycznym symptomem jest łaknienie na produkty niejadalne oraz zespół niespokojnych nóg utrudniający zasypianie
- Według badania PolSenior niedobór żelaza występuje u co czwartej osoby powyżej 64 roku życia z anemią
- Kluczowym badaniem pozwalającym ocenić zapasy żelaza w organizmie jest oznaczenie poziomu ferrytyny we krwi
Niedobór żelaza: co to jest i dlaczego jest ważny
Niedobór żelaza oznacza, że organizm ma za mało tego pierwiastka, by wytwarzać hemoglobinę. Hemoglobina to białko w czerwonych krwinkach, które przenosi tlen z płuc do tkanek i narządów. Gdy żelaza brakuje, organizm jest gorzej dotleniony, a to przekłada się na samopoczucie i wydolność.
Niedobór żelaza często narasta powoli, dlatego na początku łatwo go przeoczyć. Z czasem może doprowadzić do niedokrwistości (anemii), która obniża wydolność i utrudnia codzienne funkcjonowanie. W publikacji w HemaSphere zwrócono uwagę, że u osób starszych niedobór żelaza może wiązać się także z pogorszeniem pamięci i koncentracji.
Objawy niedoboru żelaza: zmęczenie, duszność i kołatanie serca
Długotrwały brak energii może wynikać z niedoboru żelaza. Kiedy w tkankach jest mniej tlenu, szybciej pojawia się zmęczenie i spada wydolność. To objawy nieswoiste, więc łatwo przypisać je przepracowaniu albo niewyspaniu.
HemaSphere i MSD Manual opisują, że przy niedoborze żelaza najczęściej pojawiają się takie dolegliwości:
- ogólne zmęczenie i ospałość
- częste zawroty głowy
- duszność nawet przy niewielkim wysiłku
- kołatanie serca i szumy uszne
- ciągłe uczucie zimna i dreszcze
- bóle głowy.
Niedobór żelaza a skóra, włosy i paznokcie: typowe zmiany
Niedobór żelaza bywa widoczny, bo wpływa na tkanki, które szybko się odnawiają. Skóra może stać się wyraźnie bledsza, co wiąże się z mniejszą ilością hemoglobiny w krwi. Bladość może dotyczyć nie tylko twarzy, ale też wnętrza powiek i śluzówki jamy ustnej.
MSD Manual Professional Edition podaje, że przy większym niedoborze żelaza mogą pojawić się charakterystyczne zmiany wyglądu. Często dotyczą dłoni i jamy ustnej, dlatego warto zwrócić uwagę m.in. na:
- łamliwe, suche włosy i ich nadmierne wypadanie
- łyżeczkowate paznokcie, czyli ich nienaturalne wklęśnięcie
- zajady w kącikach ust (cheilosis)
- wygładzony, bolesny lub piekący język (zapalenie języka)
- bardzo sucha, szorstka skóra.
Nietypowe objawy niedoboru żelaza: pica i zespół niespokojnych nóg
Niektóre objawy niedoboru żelaza są mało oczywiste. Jednym z nich jest łaknienie spaczone (pica), czyli silna chęć jedzenia rzeczy niejadalnych. Chodzi o substancje, które nie są pożywieniem i nie mają wartości odżywczych.
MSD Manual opisuje, że przy dużym niedoborze żelaza może pojawić się potrzeba gryzienia lodu lub jedzenia np. kredy, gliny, popiołu albo krochmalu. Innym nietypowym objawem bywa zespół niespokojnych nóg, czyli dyskomfort i przymus poruszania nogami w spoczynku. Dolegliwości zwykle nasilają się wieczorem i mogą utrudniać zasypianie, przez co zmęczenie narasta.
Kto jest najbardziej narażony na niedobór żelaza?
Niedobór żelaza może dotyczyć różnych osób, ale częściej występuje u kobiet w wieku rozrodczym. Jednym z głównych powodów są regularne i obfite miesiączki, które wiążą się z utratą krwi. NIH Office of Dietary Supplements podaje, że nieprawidłowo obfite krwawienia mogą odpowiadać nawet za 41 proc. przypadków anemii u kobiet.
W grupie podwyższonego ryzyka są też seniorzy. Badanie PolSenior, przeprowadzone wśród ponad 3400 osób powyżej 64. roku życia, wykazało niedobór żelaza u co czwartej osoby z anemią w tej grupie wiekowej. Częściej dotyczy to także:
- kobiety w ciąży, które potrzebują więcej żelaza dla rozwoju dziecka
- osoby z chorobami jelit, takimi jak celiakia czy choroba Leśniowskiego-Crohna
- pacjenci po operacjach zmniejszenia żołądka lub resekcji jelit
- osoby regularnie oddające krew.
Badania na niedobór żelaza: morfologia i ferrytyna
Przy podejrzeniu niedoboru żelaza lepiej nie sięgać od razu po suplementy, tylko wykonać badania krwi i skonsultować wynik z lekarzem. Sama morfologia nie zawsze wykrywa wczesny etap problemu. Dlatego ważne jest oznaczenie ferrytyny, czyli białka pokazującego zapasy żelaza w organizmie.
American Family Physician podaje, że u zdrowych dorosłych stężenie ferrytyny poniżej 45 ng/mL zwykle wskazuje na niedobór. Przy stanie zapalnym lekarz może interpretować wynik inaczej, czasem przyjmując próg rozpoznania sięgający 100 ng/mL. Leczenie nie powinno polegać wyłącznie na przyjmowaniu preparatów, ważne jest też ustalenie przyczyny utraty żelaza.
Najczęstsze objawy niedoboru żelaza GALERIA
13
Źródła:
