- Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic dotyczy niemal wyłącznie osób powyżej 50. roku życia i wymaga pilnej interwencji
- Charakterystyczne objawy to ból skroni, tkliwość skóry głowy oraz ból żuchwy pojawiający się podczas jedzenia
- Według organizacji NANOS brak leczenia prowadzi do utraty wzroku u 20 do 50 proc. pacjentów
- Polska refunduje nowoczesne leczenie biologiczne w ramach programu lekowego NFZ dla osób z ciężką postacią choroby
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (GCA): co to jest i kogo dotyczy najczęściej
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic (GCA), nazywane też zapaleniem tętnicy skroniowej, to stan zapalny naczyń krwionośnych. Tętnice mogą się zwężać, przez co krew gorzej dociera do narządów, także do oczu. Choroba dotyczy niemal wyłącznie osób po 50. roku życia.
Typowym sygnałem jest nowy ból głowy albo wyraźna zmiana bólu, który wcześniej już występował. W tej chorobie układ odpornościowy błędnie „atakuję” własne tętnice i wywołuje w nich stan zapalny. Jak podaje NCBI Bookshelf, szybkie rozpoznanie ma kluczowe znaczenie, bo pozwala zmniejszyć ryzyko nieodwracalnych powikłań.
Objawy olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic: ból skroni, tkliwość skóry głowy, ból żuchwy
Jednym z najczęstszych objawów jest ból w okolicy skroni połączony z tkliwością skóry głowy. Część osób zauważa, że dyskomfort pojawia się nawet przy czesaniu włosów albo dotyku skóry. Charakterystyczny bywa też ból żuchwy przy jedzeniu lub mówieniu, który mija po krótkim odpoczynku.
W badaniu fizykalnym lekarz może ocenić tętnice skroniowe. Zdarza się, że są twarde, guzkowate albo słabo wyczuwalne pod palcami.
Inne objawy, które mogą towarzyszyć tej chorobie, to:
- niewyjaśniona gorączka i ogólne osłabienie organizmu
- podwójne widzenie
- nagłe zaburzenia widzenia lub krótkotrwała utrata wzroku
- rzadziej występujący, ale istotny ból języka
- sztywność i ból mięśni szyi, ramion lub bioder.
Olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic a utrata wzroku: dlaczego liczy się czas
Zapalenie tętnic skroniowych może bezpośrednio zagrozić widzeniu, bo ogranicza dopływ krwi do struktur oka, w tym do nerwu wzrokowego i siatkówki. North American Neuro-Ophthalmology Society (NANOS) podaje, że utrata wzroku dotyczy 20 do 50 proc. osób bez odpowiedniego leczenia. Takie zmiany bywają ciężkie i zwykle są nieodwracalne.
Niepokojącym sygnałem bywa przemijająca utrata wzroku, która według opisu w tekście może pojawić się 7 do 10 dni przed całkowitą utratą widzenia w jednym oku. Gdy leczenie nie zacznie się szybko, u 70 proc. chorych drugie oko przestaje widzieć w ciągu tygodnia lub 10 dni. Dlatego sam ból skroni u osoby starszej nie powinien kończyć się wyłącznie na domowym przyjmowaniu leków przeciwbólowych.
Diagnostyka GCA: jakie badania krwi i obrazowe są stosowane
Rozpoznanie zwykle zaczyna się od wywiadu i badania tętnic skroniowych. Ważnym krokiem są badania krwi oceniające stan zapalny, przede wszystkim OB i CRP. Mayo Clinic podaje, że u większości chorych wyniki tych parametrów są bardzo wysokie.
Do potwierdzenia rozpoznania lekarze wykorzystują badania, które pokazują stan naczyń krwionośnych, między innymi:
- biopsja tętnicy skroniowej, polegająca na pobraniu małej próbki naczynia do badania pod mikroskopem
- ultradźwięki metodą Dopplera, które pozwalają sprawdzić przepływ krwi w skroniach
- angiografia tomografii komputerowej (CTA) z użyciem kontrastu
- rezonans magnetyczny naczyń (MRA)
- badanie PET, przydatne do sprawdzania zapalenia w dużych tętnicach, takich jak aorta.
Leczenie olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic w Polsce: sterydy i program lekowy NFZ
Podstawą leczenia są wysokie dawki sterydów, najczęściej prednizonu, które szybko zmniejszają stan zapalny. Mayo Clinic wskazuje, że przy dużym podejrzeniu choroby terapię często zaczyna się jeszcze przed wynikiem biopsji, żeby chronić wzrok. Sterydy działają skutecznie, ale przy długim stosowaniu mogą powodować działania niepożądane, dlatego stosuje się też inne strategie leczenia.
W Polsce osoby z ciężką postacią choroby mogą mieć dostęp do leczenia biologicznego w programie lekowym Narodowego Funduszu Zdrowia. Ministerstwo Zdrowia informuje, że program B.75 umożliwia finansowanie terapii tocilizumabem u pacjentów, u których standardowe leczenie nie działa albo powoduje nasilone działania niepożądane. Terapia odbywa się pod nadzorem Zespołu Koordynacyjnego i zwykle trwa 12 miesięcy.
Co zrobić przy podejrzeniu GCA: ból skroni po 50. roku życia i objawy ze strony wzroku
Jeśli masz ponad 50 lat i pojawia się nowy, silny ból skroni, nie zwlekaj z kontaktem z lekarzem lub z Szpitalnym Oddziałem Ratunkowym. Podczas rozmowy warto od razu powiedzieć o zaburzeniach widzenia, bólu żuchwy przy jedzeniu i tkliwości skóry głowy. Pomocne są też podstawowe badania krwi oceniające stan zapalny, czyli OB i CRP, bo w GCA liczy się szybkie wdrożenie leczenia.
11
Źródła:
