Czy można przyspieszyć starzenie organizmu, śpiąc zbyt długo? Wyniki najnowszego badania opublikowanego w „Nature” sugerują, że znaczenie ma nie tylko niedobór snu. Analiza danych ponad pół miliona osób wykazała, że najwolniejsze tempo starzenia biologicznego obserwowano u uczestników mieszczących się w określonym przedziale godzin snu.
Tyle godzin snu wiąże się z najwolniejszym starzeniem organizmu
Badanie opublikowane na łamach czasopisma „Nature” wykazało, że zarówno zbyt krótki, jak i zbyt długi sen może wiązać się z szybszym starzeniem biologicznym. Najniższy poziom starzenia komórkowego obserwowano u osób śpiących od 6,4 do 7,8 godziny na dobę. Wiek biologiczny odzwierciedla rzeczywisty stan organizmu na poziomie komórkowym i może lepiej opisywać kondycję zdrowotną niż wiek metrykalny. „Od dawna wiemy, że zła jakość snu wiąże się z poszczególnymi chorobami, takimi jak choroby serca, cukrzyca czy demencja. To badanie po raz pierwszy pokazuje, że długość snu ma spójny związek w kształcie litery U ze starzeniem biologicznym całego organizmu” – mówi Yue Leng, profesor psychiatrii w UCSF Weill Institute for Neurosciences.
Ponad 500 tys. osób i 23 epigenetyczne zegary
Naukowcy przeanalizowali dane ponad 500 tys. uczestników projektu UK Biobank. Do oceny wieku biologicznego wykorzystano 23 epigenetyczne zegary, czyli algorytmy szacujące tempo starzenia na podstawie danych dotyczących obrazowania narządów, białek obecnych we krwi i metabolitów. Badacze ocenili wiek biologiczny 17 narządów, w tym mózgu, serca i płuc, a następnie porównali wyniki z deklarowaną przez uczestników długością snu. Analiza wykazała, że regularne spanie krócej niż 6,4 godziny lub dłużej niż 7,8 godziny na dobę wiązało się z szybszym starzeniem biologicznym. „Zrozumienie związku między snem a starzeniem w całościowym ujęciu obejmującym mózg i ciało jest niezbędne do opracowania bardziej precyzyjnych sposobów zarządzania snem” – podkreśla Junhao Wen, autor badania i profesor nauk radiologicznych.
Badacz dodaje, że wyniki mogą pomóc lekarzom dostosowywać zalecenia do potrzeb osób śpiących krócej i dłużej niż przeciętnie.
Śpisz 9–10 godzin? Eksperci: organizm może sygnalizować problem
Autorzy badania podkreślają, że wyniki nie oznaczają, iż każda osoba potrzebuje dokładnie takiej samej liczby godzin snu. Dane miały charakter deklaratywny, co oznacza, że uczestnicy samodzielnie podawali informacje o długości snu. Badanie wskazuje na zależności, ale nie potwierdza związku przyczynowo-skutkowego. Zdaniem ekspertów zbyt długi sen może być nie tyle przyczyną problemów zdrowotnych, ile ich objawem. Badacze zwrócili uwagę, że wydłużony czas snu wiązał się między innymi z depresją w późniejszym wieku. „Przekaz dotyczący długiego snu nie brzmi: »spanie zbyt długo ci szkodzi«. Jeśli regularnie śpisz dziewięć lub dziesięć godzin i nadal źle się czujesz, organizm może próbować powiedzieć ci coś ważnego o twoim zdrowiu” – wyjaśnia Yue Leng. „Ponieważ problemy ze snem dotyczą tak wielu osób, badania tego typu mogą mieć istotny wpływ na zdrowie publiczne i jakość życia milionów ludzi” – mówi Michelle Drerup, dyrektor edukacji i medycyny behawioralnej snu w Centrum Zaburzeń Snu Cleveland Clinic.
Niedobór snu może przyspieszać starzenie organizmu
Zbyt krótki sen może wpływać na organizm bardziej bezpośrednio.
Według autorów badania niedobór snu nasila stan zapalny, utrudnia komórkom naprawę uszkodzeń i zwiększa stężenie kortyzolu. Może także pobudzać układ współczulny, co sprzyja przyspieszonemu starzeniu komórkowemu w różnych tkankach organizmu. Centra Kontroli i Prewencji Chorób zalecają, aby osoby dorosłe w wieku od 18 do 60 lat spały co najmniej siedem godzin na dobę.
Pięć prostych nawyków, które pomagają lepiej spać
Eksperci podkreślają, że znaczenie ma nie tylko długość snu, ale także jego jakość.
Negatywnie na zdrowie mogą wpływać częste wybudzenia, fragmentacja snu, nieregularne godziny zasypiania oraz zaburzenia rytmu dobowego.
Aby poprawić jakość snu, warto:
- kłaść się spać i wstawać o stałych porach;
- unikać alkoholu wieczorem;
- ograniczyć korzystanie z ekranów przed snem;
- zadbać o poranną ekspozycję na naturalne światło;
- utrzymywać w sypialni chłód, ciszę i ciemność.
Jeśli pojawiają się głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu podczas snu lub uczucie duszności po przebudzeniu, warto skonsultować się z lekarzem.
„Bezdech senny jest bardzo częsty, często pozostaje nierozpoznany i niezależnie przyspiesza starzenie układu sercowo-naczyniowego oraz mózgu” – podkreśla Yue Leng.
Eksperci zalecają również zwrócenie uwagi na nagłe zmiany długości snu. Jeżeli zaczynasz spać znacznie krócej lub dłużej niż zwykle, warto omówić te zmiany z lekarzem.
