Efekt placebo - co to jest i jak działa?
Efekt placebo to poprawa samopoczucia po zastosowaniu metody, która nie zawiera substancji czynnej. Najczęściej kojarzy się z tabletką z cukru albo zastrzykiem z soli fizjologicznej podanym zamiast leku. National Center for Complementary and Integrative Health wskazuje, że kluczowe jest tu przekonanie pacjenta, że dana metoda zadziała. Znaczenie mają więc nastawienie i zaufanie do osoby, która prowadzi leczenie.
Jak działa placebo na ból? Co robi mózg?
Gdy oczekujesz poprawy, mózg może uruchomić mechanizmy, które zmieniają odczuwanie bólu. Annual Review of Pharmacology and Toxicology podaje, że znaczenie mają oczekiwania i wcześniejsze doświadczenia z leczeniem. W odpowiedzi aktywują się systemy nagrody, a organizm wydziela m.in. endogenne opioidy i dopaminę, co może zmniejszać dolegliwości. W praktyce wygląda to tak, jakby organizm sięgał po własne „naturalne środki przeciwbólowe”.
W jakich chorobach placebo działa najsilniej?
Efekt placebo nie jest jednakowo silny przy każdej dolegliwości. Największą poprawę samopoczucia obserwuje się zwykle wtedy, gdy objawy dotyczą sfery psychicznej i emocjonalnej. Analiza opisana w JAMA Psychiatry wskazuje, że wyraźne efekty placebo notowano m.in. u osób z:
- dużym zaburzeniem depresyjnym
- uogólnionymi zaburzeniami lękowymi
- innymi schorzeniami o podłożu psychiatrycznym
Efekt placebo bywa też widoczny przy przewlekłym bólu oraz w chorobie Parkinsona. W takich sytuacjach oczekiwanie ulgi może zmienić subiektywne odczucie objawów, nawet jeśli pacjent nie przyjął substancji czynnej.
Otwarte placebo. Czy działa, gdy wiesz, że tabletka nie ma substancji czynnej?
Intuicyjnie można założyć, że placebo przestaje działać, gdy pacjent wie, co przyjmuje. Badania opublikowane w Scientific Reports opisują jednak tzw. otwarte placebo, czyli sytuację, w której pacjent od początku ma informację, że preparat nie zawiera substancji czynnej. Mimo to mogą pojawiać się korzystne efekty, zwłaszcza w subiektywnej ocenie objawów. Taka forma wsparcia bywa łączona z mniejszym bólem albo poprawą nastroju.
Placebo w gabinecie. Co mówi Kodeks Etyki Lekarskiej?
Kodeks Etyki Lekarskiej kładzie nacisk na rzetelną informację i świadomą zgodę pacjenta. Zgodnie z tymi zasadami lekarz powinien omówić korzyści i ryzyko proponowanej metody oraz stosować postępowanie naukowo zweryfikowane i rzeczywiście potrzebne. W praktyce oznacza to, że placebo nie powinno być podawane w tajemnicy przed pacjentem, bo relacja w leczeniu opiera się na zaufaniu. Pozytywne nastawienie może wspierać terapię, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia.
9
Źródła:
