100 milionów Europejczyków ma chore nerki. To także problem dla serca
Serce i nerki są ze sobą ściśle powiązane. Kiedy jeden z tych narządów zaczyna chorować, drugi również może ucierpieć. Kardiolodzy wiedzą o tym od lat. Teraz dostają jednak konkretne zalecenia, które każą uwzględniać stan nerek podczas oceny pacjentów z chorobami układu krążenia.
Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) opublikowało pierwsze w swojej historii wytyczne dotyczące jednocześnie chorób układu krążenia i przewlekłej choroby nerek. Dokument przygotowano wspólnie z Europejskim Towarzystwem Nefrologicznym. Ukazał się online w „European Heart Journal”, a 29 sierpnia został zaprezentowany podczas Kongresu ESC 2026.
Przewlekła choroba nerek oznacza nieprawidłowości w budowie lub funkcjonowaniu nerek, które utrzymują się przez co najmniej trzy miesiące i mają wpływ na zdrowie. W Europie dotyczy około 100 milionów osób. Każda z nich jest bardziej narażona na szerokie spektrum chorób sercowo-naczyniowych.
Choroby serca i nerek mogą się wzajemnie napędzać
Jak tłumaczy Kevin Damman, adiunkt z Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Groningen i przewodniczący zespołu zadaniowego, zależność między obiema chorobami działa w dwóch kierunkach. Przewlekła choroba nerek może przyspieszać rozwój chorób układu krążenia, a problemy z sercem mogą pogarszać funkcjonowanie nerek.
Konsekwencje mogą pojawić się wcześniej, niż mogłoby się wydawać. Dotyczy to zarówno zdarzeń sercowo-naczyniowych, jak i konieczności rozpoczęcia dializ.
Jest też dobra wiadomość: w ostatnich latach dokonał się znaczący postęp w leczeniu. Jak podkreśla Damman, lekarze mają dziś do dyspozycji kilka stosunkowo prostych metod, które mogą istotnie zmniejszyć ryzyko powikłań dotyczących serca i nerek.
Kardiolog powinien pamiętać także o nerkach
Profesor William Herrington z Uniwersytetu Oksfordzkiego, przewodniczący Zespołu Roboczego, zwraca uwagę na ważny problem. Wielu pacjentów z przewlekłą chorobą nerek znajduje się pod opieką kardiologów, choć sama choroba nerek może wymagać także opieki nefrologicznej. Dlatego nowe wytyczne ESC kładą nacisk na częstsze wykonywanie badań oceniających czynność nerek oraz oznaczanie albuminy w moczu u osób z chorobami układu krążenia.
Wcześniejsze wykrycie problemu oznacza możliwość szybszego objęcia pacjenta odpowiednim leczeniem. Dzięki temu można jednocześnie ograniczać ryzyko związane z chorobą nerek i chorobą układu krążenia.
STAMP on CKD. Pięć kroków, które mają zmienić postępowanie
Autorzy wytycznych stworzyli akronim „STAMP on CKD”. Ma on ułatwić lekarzom zapamiętanie najważniejszych etapów postępowania.
Skrót obejmuje pięć elementów: badanie przesiewowe (screening), triaż (triage), uwzględnienie ryzyka przewlekłej choroby nerek (address), modyfikację leczenia chorób układu krążenia (modify) oraz planowanie usług zdrowotnych (planning).
1. Badanie nerek już przy diagnozie choroby serca
Pierwszy krok to badanie przesiewowe. Zgodnie z zaleceniami pacjent, u którego rozpoznano chorobę układu krążenia, powinien zostać od razu przebadany pod kątem przewlekłej choroby nerek.
Wystarczą proste badania krwi i moczu. Lekarze oceniają szacowany wskaźnik filtracji kłębuszkowej, czyli eGFR, wyliczany na podstawie stężenia kreatyniny we krwi. Sprawdzają również stosunek albuminy do kreatyniny w moczu.
2. Ocena ryzyka serca i nerek
Drugi etap to triaż. Lekarz powinien jednocześnie ocenić ryzyko niewydolności nerek oraz ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Do tego celu służą sprawdzone i zwalidowane systemy punktowe, które uwzględniają między innymi czynność nerek.
3. Wcześniejsze leczenie może zmniejszyć ryzyko
Trzeci krok polega na ograniczaniu ryzyka poprzez możliwie wczesne zastosowanie terapii o potwierdzonej skuteczności. Kevin Damman wskazuje szczególnie na inhibitory RAS i inhibitory SGLT2 stosowane wraz z leczeniem opartym na statynach. Odpowiednio wcześnie zastosowane terapie mogą spowalniać postęp przewlekłej choroby nerek i zmniejszać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych.
4. Leczenie trzeba dopasować do pracy nerek
Czwarty etap dotyczy modyfikacji leczenia chorób układu krążenia. Standardowa terapia nie zawsze może być stosowana w taki sam sposób u pacjenta, którego nerki pracują gorzej.
Nowe wytyczne wskazują, które leki można stosować u chorych z obniżoną czynnością nerek, gdy organizm może mieć trudności z ich prawidłowym usuwaniem.
5. Pacjent powinien szybciej trafić do właściwego specjalisty
Piąty element „STAMP on CKD” dotyczy organizacji opieki zdrowotnej. System powinien być przygotowany na szybkie rozpoznawanie pacjentów z wysokim ryzykiem oraz zapewnienie im odpowiedniej opieki. Chodzi między innymi o terminowy dostęp zarówno do kardiologa, jak i nefrologa.
Jak zauważa William Herrington, przewlekła choroba nerek jest złożonym problemem, dlatego sprawna komunikacja między specjalistami ma duże znaczenie. Jej brak może sprawić, że pacjent zbyt długo będzie czekał na właściwe rozpoznanie lub trafi do odpowiedniego specjalisty zbyt późno.
Pacjent ma współdecydować o swoim leczeniu
W nowe podejście mają być bardziej zaangażowani także sami pacjenci oraz ich rodziny i opiekunowie. Autorzy wytycznych wskazują, że wielodyscyplinarny model opieki pozwala lepiej uwzględniać priorytety pacjentów, poprawiać ich doświadczenia związane z ochroną zdrowia i rozwijać opiekę skoncentrowaną na pacjencie, a nie tylko na samej chorobie.
Powstała również uproszczona wersja wytycznych przeznaczona bezpośrednio dla pacjentów. Jej zadaniem jest dostarczenie im wiedzy i pewności siebie potrzebnych do wspólnego podejmowania decyzji dotyczących leczenia razem z personelem medycznym.
Co dalej z nowymi zaleceniami?
Przewodniczący Zespołu Zadaniowego zwracają uwagę, że choroby układu krążenia i przewlekła choroba nerek stanowią poważne obciążenie dla pacjentów, systemów opieki zdrowotnej oraz całego społeczeństwa. Ich zdaniem najważniejsze przesłania nowych wytycznych powinny zostać uwzględnione przez wszystkie podmioty zaangażowane w ochronę zdrowia oraz przez decydentów. Potrzebne są również kolejne badania, które pozwolą uzupełnić luki w obecnej wiedzy naukowej.
Autorzy dokumentu mają nadzieję, że większa świadomość związku między chorobami serca i nerek przełoży się na realne zmiany w życiu osób, które już zmagają się z tymi schorzeniami, oraz tych, którzy są nimi zagrożeni.
Choroby, które osłabiają serce GALERIA
6
Źródło: 2026 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease and chronic kidney disease, in collaboration with the European Renal Association (ERA): Developed by the task force on the management of cardiovascular disease and chronic kidney disease of the European Society of Cardiology (ESC), European Heart Journal (2026) doi.org/10.1093/eurheartj/ehag098
