Zmiana diety i codziennych nawyków to jeden z najważniejszych elementów kontroli ciśnienia. Przy kawie sprawa nie jest jednak tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Jedna osoba wypija filiżankę i nie odczuwa żadnej różnicy, u innej pojawia się kołatanie serca, pobudzenie albo wyraźny skok ciśnienia. Kardiolodzy podkreślają: kawa może podnosić ciśnienie, ale zwykle robi to przejściowo i nie u wszystkich.
Dr Cheng-Han Chen, kardiolog interwencyjny z MemorialCare Saddleback Medical Center w Kalifornii, zwraca uwagę, że u osób z nadciśnieniem albo u tych, które próbują naturalnie obniżyć ciśnienie, kawa może powodować wzrost wartości pomiaru. Nie oznacza to jednak automatycznego zakazu. Znaczenie mają ilość kofeiny, regularność picia kawy i indywidualna reakcja organizmu.
Kofeina a ciśnienie. Chodzi m.in. o naczynia krwionośne
Za możliwy wzrost ciśnienia odpowiada przede wszystkim kofeina. „Kofeina blokuje adenozynę, cząsteczkę, która pomaga naczyniom krwionośnym się rozluźniać. To może powodować przejściowy wzrost ciśnienia, szczególnie u osób, które nie piją kawy regularnie” - wyjaśnia dr Ragavendra Baliga, kardiolog z The Ohio State University Wexner Medical Center.
Kawa działa też pobudzająco. Dr Cheng-Han Chen zwraca uwagę, że może przejściowo zwiększać nie tylko ciśnienie, ale również tętno. Jednocześnie zaznacza, że dokładny mechanizm, przez który kofeina wywołuje skoki ciśnienia, nie jest w pełni wyjaśniony.
Nie ma też gwarancji, że po kawie ciśnienie rzeczywiście wzrośnie. „Każdy reaguje na kofeinę inaczej” - podkreśla dietetyczka Jessica Cording, autorka książki „The Little Book of Game-Changers”. Dr Chen dodaje, że podobne skoki ciśnienia mogą pojawić się nie tylko po kawie, ale też po herbacie, czekoladzie i innych produktach zawierających kofeinę.
Kawa podnosi ciśnienie? Kardiolodzy wyjaśniają, kto powinien uważać
Część badań wskazuje, że kofeina może powodować zauważalny wzrost ciśnienia. Metaanaliza opublikowana w „Journal of Functional Foods” wykazała wzrost ciśnienia u dorosłych po spożyciu kofeiny. Silniejszy efekt obserwowano u osób, które przyjmowały kofeinę krócej niż tydzień, w porównaniu z tymi, które spożywały ją dłużej.
Inne badanie, opublikowane w „Journal of the American Heart Association”, pokazało bardziej niepokojący sygnał u osób z bardzo wysokim ciśnieniem. Uczestnicy z tej grupy, którzy pili dwie lub więcej filiżanek kawy z kofeiną dziennie, mieli nawet dwukrotnie wyższe ryzyko zgonu z powodu zawału serca, udaru albo chorób sercowo-naczyniowych. Tego zwiększonego ryzyka nie zaobserwowano u osób z niższym wyjściowym ciśnieniem, nawet jeśli piły dwie lub więcej filiżanek kawy dziennie.
To ważne rozróżnienie. Kawa nie działa w próżni. Inaczej może wpływać na osobę z bardzo wysokim ciśnieniem, inaczej na osobę z dobrze kontrolowanym ciśnieniem, a jeszcze inaczej na kogoś, kto sięga po kawę tylko od czasu do czasu.
Regularne picie kawy może zmniejszać reakcję organizmu
Codzienny rytuał picia kawy może sprawiać, że organizm reaguje na kofeinę słabiej. „U osób regularnie pijących kawę organizm buduje pewną tolerancję. Choć okazjonalne skoki mogą się zdarzać, długotrwałe picie kawy ma u większości osób umiarkowany wpływ na ciśnienie” - mówi dr Baliga.
Oznacza to, że osoba pijąca kawę codziennie może mieć mniejsze ryzyko nagłego skoku ciśnienia po filiżance niż ktoś, kto pije ją sporadycznie. Nie jest to jednak zachęta do zwiększania ilości kofeiny przy nadciśnieniu. W przypadku problemów z ciśnieniem najważniejsza pozostaje reakcja konkretnego organizmu i zalecenia lekarza.
Od czego zależy, jak kawa wpływa na ciśnienie?
Lekarze wskazują kilka czynników, które mogą zmieniać reakcję na kofeinę. Znaczenie mają geny, zwłaszcza warianty CYP1A2, które wpływają na tempo rozkładania kofeiny w organizmie. U części osób kofeina jest metabolizowana szybciej, u innych wolniej.
Liczy się także wiek. Kofeina może silniej wpływać na młodsze osoby, powodując większe zmiany ciśnienia niż u starszych. Znaczenie ma również płeć, ponieważ mężczyźni zwykle metabolizują kofeinę szybciej niż kobiety.
Kolejna kwestia to palenie. Nikotyna z papierosów i e-papierosów może przyspieszać metabolizm i zwiększać wpływ kofeiny na ciśnienie. Nie bez znaczenia jest też rodzaj kawy i sposób parzenia, bo zawartość kofeiny różni się w zależności od napoju, mocy i porcji. Dr Chen podkreśla również rolę regularności: po około dwóch tygodniach częstego spożywania kofeiny organizm zwykle buduje tolerancję, a jej wpływ na ciśnienie może być słabszy.
Kawa przy nadciśnieniu. Lekarze nie zalecają zwiększania kofeiny
Osoby z nadciśnieniem powinny ostrożnie podchodzić do zwiększania ilości kawy. „Jeśli ktoś nie pije kawy regularnie, powinien pamiętać, że za każdym razem, gdy sięga po kawę albo inny napój z kofeiną, może dojść do skoku ciśnienia” - mówi dr Chen. „U osób pijących kawę regularnie problem może być mniejszy” - dodaje.
Dr Baliga zaleca obserwować samopoczucie po kawie. Jeśli pojawia się dyskomfort, pobudzenie, kołatanie serca albo gorsze samopoczucie, warto ograniczyć ilość. Kardiolog rekomenduje, by nie przekraczać 400-450 mg kofeiny dziennie, czyli mniej więcej trzech-czterech filiżanek parzonej kawy. „To zwykle bezpieczne dla większości dorosłych, ale osoby z nadciśnieniem albo wrażliwością na kofeinę mogą potrzebować mniejszej ilości” - dodaje.
Jak mierzyć ciśnienie w domu po kawie i na co uważać?
Osobom z nadciśnieniem lekarze często zalecają domowe pomiary ciśnienia. W polskich zaleceniach dotyczących pomiarów domowych podkreśla się, że najlepiej używać aparatu z mankietem naramiennym, a urządzenie powinno mieć potwierdzoną dokładność pomiaru. Sam znak CE albo marketingowa deklaracja producenta nie są tym samym, co walidacja.
Pomiar powinien być wykonywany w spokojnych warunkach, po kilku minutach odpoczynku, w pozycji siedzącej. Przed pomiarem nie powinno się pić kawy, palić papierosów ani wykonywać wysiłku fizycznego przez co najmniej 30 minut. Plecy powinny być podparte, stopy oparte o podłogę, a ręka ułożona tak, by mankiet znajdował się na wysokości serca. W czasie pomiaru nie należy rozmawiać ani korzystać z telefonu.
Dr Baliga radzi mierzyć ciśnienie codziennie o podobnej porze, najlepiej co najmniej godzinę po posiłku, a wyniki zapisywać i omawiać z lekarzem. W praktyce warto wykonać dwa pomiary w odstępie jednej-dwóch minut. Jeśli wyniki wyraźnie się różnią, przydatny może być trzeci pomiar i zapisanie średniej z ostatnich odczytów.
Przy nadciśnieniu o kawie warto porozmawiać z lekarzem
Jeśli występuje nadciśnienie albo obciążenie rodzinne tą chorobą, ilość kawy najlepiej omówić z lekarzem. Dr Chen podkreśla, że to specjalista powinien pomóc ustalić bezpieczne granice. W praktyce zalecenia mogą być różne: inne dla osoby z dobrze kontrolowanym ciśnieniem, inne dla pacjenta z bardzo wysokimi wartościami, a jeszcze inne dla kogoś, kto po kofeinie ma kołatanie serca lub niepokój.
Kawa nie musi być automatycznie zakazana przy nadciśnieniu, ale nie powinna być też traktowana jak napój całkowicie obojętny. U części osób może powodować przejściowe skoki ciśnienia, zwłaszcza gdy jest pita okazjonalnie. Przy regularnym piciu organizm może reagować słabiej, ale decydujące znaczenie mają pomiary, samopoczucie i indywidualne ryzyko sercowo-naczyniowe.
