W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Journal of Affective Disorders przeanalizowano dane 461 586 osób z bazy UK Biobank. Uczestnicy na początku obserwacji nie mieli zaburzeń psychicznych, a ich stan zdrowia oraz nawyki związane z piciem kawy były monitorowane przez 13,4 roku.
Ile kaw dziennie ma wpływ na zdrowie psychiczne
Zespół badawczy z Fudan University analizował zależność między spożyciem kawy a późniejszym występowaniem zaburzeń nastroju i stanów związanych ze stresem. W danych pojawił się wyraźny wzorzec zależności, określany jako krzywa w kształcie litery „J”. Najniższe ryzyko obserwowano u osób pijących umiarkowane ilości kawy. Zarówno brak spożycia, jak i jego wysoki poziom wiązały się z mniej korzystnymi wynikami w zakresie zdrowia psychicznego.
Jak 2–3 kawy dziennie wpływają na organizm?
Analiza wskazuje, że zakres 2–3 filiżanek dziennie był powiązany z najniższym prawdopodobieństwem rozwoju zaburzeń takich jak stany lękowe czy obniżony nastrój. Do wyników odniósł się Tom Maclaren, psychiatra z Re:Cognition Health, który nie uczestniczył w badaniu. „W praktyce klinicznej często obserwujemy, że umiarkowana stymulacja wspiera nastrój i funkcjonowanie, podczas gdy wyższe dawki kofeiny zwiększają niepokój, drażliwość i zaburzenia snu” - mówi lekarz. „Dwie do trzech filiżanek to często ilość wystarczająca, aby poprawić czujność, koncentrację i poziom energii bez wywoływania fizjologicznej reakcji stresowej” - dodaje.
Nadmiar kofeiny a skutki dla psychiki
W tej samej analizie zauważono zmianę kierunku zależności przy wyższych ilościach spożycia. Picie pięciu lub więcej filiżanek dziennie wiązało się ze wzrostem ryzyka problemów psychicznych. „Gdy spożycie staje się nadmierne, ten sam efekt stymulujący, który początkowo wydaje się pomocny, zaczyna nasilać napięcie, niepokój i problemy ze snem” - wskazuje Maclaren. W danych widoczny jest więc schemat, w którym umiarkowanie wiąże się z najniższym ryzykiem, a skrajności – zarówno brak, jak i nadmiar – z mniej korzystnymi wynikami.
Kofeina a funkcjonowanie mózgu
Badanie nie analizowało bezpośrednio zmian w mózgu, jednak autorzy wskazują na potencjalne mechanizmy związane z obecnością związków bioaktywnych w kawie. Kofeina wpływa na neuroprzekaźniki związane z motywacją i nastrojem, w tym dopaminę. Dodatkowo ogranicza uczucie zmęczenia i może wspierać funkcje poznawcze, co pośrednio wiąże się z samopoczuciem. „Kofeina wpływa na substancje chemiczne mózgu związane z nastrojem i motywacją, a jednocześnie kawa zawiera związki o działaniu przeciwzapalnym” - dodaje ekspert. Autorzy badania przeprowadzili również analizę genetyczną, sprawdzając, czy różnice w metabolizmie kofeiny zmieniają obserwowane zależności. W wynikach nie odnotowano istotnych różnic w tym zakresie.
Czy kawa pomaga na stres?
Badanie ma charakter obserwacyjny, co oznacza, że wskazuje zależność, ale nie rozstrzyga o bezpośrednim wpływie przyczynowo-skutkowym. Tom Maclaren zaznacza, że na wyniki mogą wpływać różne czynniki, takie jak styl życia, indywidualna tolerancja na kofeinę czy nawyki związane ze snem. Jednocześnie dane wpisują się w szerszy kierunek badań dotyczących diety i zdrowia psychicznego, w których analizuje się wpływ codziennych nawyków żywieniowych na funkcjonowanie organizmu. Wnioski pozostają spójne: umiarkowane spożycie kawy pojawia się jako najczęściej obserwowany zakres związany z korzystniejszym profilem zdrowia psychicznego, natomiast wyższe ilości zmieniają tę zależność.
Kawa a ryzyko demencji
Do bardzo podobnych wniosków doszli naukowcy analizujący wpływ kawy na demencję. Zależność między piciem kawy a ryzykiem demencji przeanalizowano w badaniu opublikowanym w JAMA. Analiza objęła 131 821 uczestników obserwowanych przez 43 lata, w trakcie których odnotowano 11 033 przypadki demencji. W grupie osób pijących kawę kofeinową w ilości dwóch lub trzech filiżanek dziennie liczba przypadków była niższa niż wśród osób pijących ją rzadko lub wcale, a jednocześnie rzadziej zgłaszano pogorszenie pamięci i uzyskiwano korzystniejsze wyniki w testach oceniających funkcje poznawcze. Podobne zależności dotyczyły osób pijących herbatę, natomiast kawa bezkofeinowa nie była powiązana z takimi wynikami.
