Choroby serca u kobiet często nie wpisują się w typowy schemat z silnym, promieniującym bólem w klatce piersiowej. Aaron R. Block, specjalista ds. menopauzy w The Menopause Society, zwraca uwagę na różnice w prezentacji objawów.
Objawy zawału u kobiet
„Mężczyźni częściej zgłaszają to, co wiele osób uznaje za klasyczne objawy zawału serca: ucisk lub ból w centrum lub po lewej stronie klatki piersiowej, który może promieniować do szyi, żuchwy lub w dół lewego ramienia”. U kobiet częściej występują objawy mniej typowe: duszność, nudności, nietypowe zmęczenie, zawroty głowy, ból pleców lub dyskomfort w żuchwie. Dolegliwości w klatce piersiowej mogą mieć charakter ucisku, napięcia lub uczucia pełności, a nie ostrego bólu. "Żadne ciało nie czyta podręcznika’” – mówi lekarz. Oznacza to, że kobiety mogą mieć objawy typowe, a mężczyźni mniej typowe. Nowe lub nietypowe dolegliwości, zwłaszcza dyskomfort w klatce piersiowej, duszność i niewyjaśnione zmęczenie, wymagają konsultacji lekarskiej.
Choroba niedokrwienna serca u kobiet
Wzorce choroby niedokrwiennej serca różnią się między płciami. W klasycznej miażdżycy z istotnym zwężeniem naczyń wieńcowych mężczyźni częściej mają pojedyncze, zlokalizowane blaszki miażdżycowe, które mogą pękać i prowadzić do ostrego niedokrwienia. U kobiet częściej obserwuje się rozlane zmiany wzdłuż naczyń, a także zajęcie drobnych naczyń wieńcowych. Standardowe badania obrazowe serca lepiej wykrywają pojedyncze, duże zwężenia, dlatego zmiany rozsiane lub zaburzenia mikrokrążenia mogą pozostawać niewidoczne. „Ta różnica jest jednym z powodów, dla których choroba serca u kobiet bywa niedostatecznie rozpoznawana lub diagnozowana później, niż powinna” – twierdzi specjalista. Opis dolegliwości i pytania o alternatywne metody diagnostyczne mają znaczenie, gdy objawy nie są w pełni wyjaśnione.
Menopauza a serce
W okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie zachodzą zmiany hormonalne wpływające na układ sercowo-naczyniowy. Estrogen działa protekcyjnie: wspiera elastyczność naczyń, poprawia przepływ, korzystnie wpływa na profil lipidowy (obniżając frakcję LDL i podnosząc HDL) oraz może ograniczać stan zapalny w tętnicach. Spadek stężenia estrogenu wiąże się z niekorzystnymi zmianami w cholesterolu, ciśnieniu tętniczym, rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej i gospodarce glukozowej, co zwiększa ryzyko chorób serca. „Hormonalne zmiany w ciągu życia, zwłaszcza w okresie perimenopauzy i menopauzy, wpływają na ryzyko sercowo-naczyniowe” – mówi Block. „Z tego powodu okres średniego wieku to kluczowy czas na ponowną ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego i działanie wyprzedzające”. Badania profilu lipidowego, kontrola ciśnienia, ocena metabolizmu glukozy oraz przegląd nawyków mają znaczenie dla długoterminowej profilaktyki.
Prewencja chorób serca i badania
Podstawy profilaktyki obejmują sposób żywienia, regularną aktywność fizyczną, sen, redukcję stresu i zdrowie psychiczne. „Zaczyna się od podstaw: odżywiania, regularnej aktywności fizycznej, regenerującego snu, radzenia sobie ze stresem i troski o zdrowie psychiczne. Gdy te obszary są konsekwentnie zaadresowane, istotnie obniżają ryzyko sercowo-naczyniowe” – dodaje ekspert. „Samo postępowanie prozdrowotne nie eliminuje całego ryzyka” - dodaje.
Genetyka, wywiad rodzinny, choroby autoimmunologiczne oraz powikłania ciążowe, zwiększają ryzyko chorób serca w przyszłości. Regularne pomiary ciśnienia, kontrola lipidów, ocena glikemii lub hemoglobiny glikowanej, masa ciała i funkcja nerek są elementami profilaktyki, a przy objawach lub wyższym ryzyku mogą być wskazane testy wysiłkowe i zaawansowane badania obrazowe. „Nigdy nie jest za wcześnie, by zadbać o serce. Im wcześniej zaczną się prozdrowotne nawyki, tym większy ich długoterminowy wpływ. Ale znacząca poprawa w celu zmniejszenia ryzyka sercowo-naczyniowego jest możliwa w każdym wieku” - przypomina.
Dla młodszych kobiet priorytetem jest budowanie nawyków i znajomość obciążeń rodzinnych. W wieku rozrodczym istotne jest uwzględnianie powikłań ciążowych w ocenie przyszłego ryzyka. W perimenopauzie i menopauzie znaczenia nabiera kontrola ciśnienia, lipidów, składu ciała i parametrów metabolicznych. Partnerstwo z lekarzem prowadzącym pomaga przełożyć wyniki badań na plan działania. „Te nawyki mogą nie być spektakularne, ale mają poważny wpływ” – podkreśla Aaron R. Block.
Polecany artykuł:
