Badanie przeprowadzone przez University of Exeter wykazało, że sok z buraka bogaty w azotany może pomagać obniżać ciśnienie krwi u osób starszych. Uczestnicy pili skoncentrowany sok z buraka dwa razy dziennie przez dwa tygodnie. W starszej grupie ciśnienie krwi spadło. Tego efektu nie zaobserwowano u młodszych dorosłych, mimo że również u nich zmieniły się bakterie obecne w jamie ustnej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Free Radical Biology and Medicine. Było to największe badanie tego typu analizujące wpływ azotanów z diety na bakterie w jamie ustnej, dostępność tlenku azotu i funkcjonowanie naczyń krwionośnych u młodszych oraz starszych dorosłych.
Sok z buraka obniżył ciśnienie krwi już po 2 tygodniach
Azotany naturalnie występują w wielu warzywach i odgrywają ważną rolę w organizmie. Buraki należą do produktów szczególnie bogatych w azotany, ale nie są jedynym ich źródłem. Duże ilości azotanów zawierają także szpinak, rukola, fenkuł, seler i jarmuż. Kluczowy etap zachodzi jeszcze przed przedostaniem się azotanów do krwi. Niektóre bakterie obecne w jamie ustnej pomagają przekształcać azotany pochodzące z żywności w związki wspierające produkcję tlenku azotu. Tlenek azotu pomaga rozluźniać naczynia krwionośne i wspiera ich prawidłową pracę, co ma znaczenie dla regulacji ciśnienia krwi. Kiedy równowaga bakterii w jamie ustnej zostaje zaburzona, proces przekształcania azotanów może działać mniej skutecznie. Zespół z Exeter zauważył, że sok z buraka zmieniał bakterie obecne w ustach osób starszych w sposób wspierający ten proces.
Buraki mogą zmieniać bakterie w jamie ustnej
W badaniu uczestniczyło 39 osób poniżej 30. roku życia i 36 osób w wieku od 60 do 70 lat. Rekrutację prowadzono przez NIHR Exeter Clinical Research Facility. Badanie wspierała Exeter Clinical Trials Unit, a finansowanie pochodziło z programu BBSRC Industrial Partnership Award. Uczestnicy przechodzili dwa oddzielne etapy trwające po dwa tygodnie. W jednym pili regularne dawki soku z buraka bogatego w azotany. W drugim otrzymywali napój placebo pozbawiony azotanów. Pomiędzy etapami wprowadzono dwutygodniową przerwę, aby odtworzyć warunki przed kolejną częścią badania.
Naukowcy wykorzystali sekwencjonowanie genów bakterii do sprawdzenia, jakie mikroorganizmy znajdowały się w jamie ustnej przed i po każdej części eksperymentu. W obu grupach wiekowych pojawiły się istotne zmiany w bakteriach obecnych w ustach po spożywaniu soku z buraka bogatego w azotany. Organizm młodszych i starszych uczestników reagował jednak inaczej. Wśród osób starszych picie soku z buraka wiązało się z wyraźnym spadkiem bakterii Prevotella, które opisano jako potencjalnie niekorzystne w tym przypadku. Jednocześnie zwiększała się ilość bakterii Neisseria powiązanych z korzyściami zdrowotnymi. Starsza grupa rozpoczynała badanie również z wyższym średnim ciśnieniem krwi niż młodsi uczestnicy. Po etapie picia soku z buraka bogatego w azotany ich ciśnienie spadło. Taki efekt nie pojawił się po napoju placebo ani u młodszych dorosłych.
Azotany z warzyw mogą wspierać pracę naczyń krwionośnych
Wraz z wiekiem organizm produkuje mniej tlenku azotu, a jego niższy poziom może pogarszać pracę naczyń krwionośnych. „Wiemy, że dieta bogata w azotany ma korzyści zdrowotne, a osoby starsze produkują mniej własnego tlenku azotu wraz z wiekiem. Mają też zwykle wyższe ciśnienie krwi, które może być powiązane z powikłaniami sercowo-naczyniowymi, takimi jak zawał serca i udar. Zachęcanie osób starszych do spożywania większej ilości warzyw bogatych w azotany może przynieść istotne długoterminowe korzyści zdrowotne. Dobrą wiadomością jest to, że jeśli ktoś nie lubi buraków, istnieje wiele alternatyw bogatych w azotany, takich jak szpinak, rukola, fenkuł, seler i jarmuż” - mówi profesor Anni Vanhatalo z University of Exeter.
Badanie sugeruje również, że sok z buraka może działać nie tylko dzięki składnikom odżywczym, które dostarcza, ale także poprzez zmiany w mikroorganizmach pomagających organizmowi wykorzystywać azotany. Kolejne badania wzmacniają teorię, że bakterie obecne w jamie ustnej odgrywają ważną rolę w tym procesie. Randomizowane badanie z 2025 roku z podwójnie ślepą próbą i grupą placebo obejmujące 15 starszych osób leczonych z powodu nadciśnienia wykazało, że cztery tygodnie picia soku z buraka bogatego w azotany zmieniały bakterie obecne w jamie ustnej, zwiększając ilość Neisseria i zmniejszając Veillonella. Mikrobiom jelitowy nie zmieniał się jednak istotnie. Ten sam program badawczy wykazał także, że spożycie azotanów wpływało na ich metabolizm, ale nie prowadziło do trwałej poprawy ciśnienia krwi ani pracy naczyń krwionośnych u osób leczonych z powodu nadciśnienia. Odpowiedź organizmu mogła zależeć od stanu zdrowia, przyjmowanych leków, projektu badania oraz bakterii obecnych przed rozpoczęciem eksperymentu.
Płyny do płukania ust mogą wpływać na działanie azotanów
Pilotażowe badanie z 2026 roku wykazało, że chlorheksydyna, czyli antyseptyczny płyn do płukania jamy ustnej, zaburzała przetwarzanie azotanów i ograniczała syntezę tlenku azotu w żołądku. Jednocześnie suplementacja azotanów częściowo pomagała utrzymać aktywność mikroorganizmów i sygnalizację związaną z tlenkiem azotu podczas stosowania antyseptyku. Podobne pytania pojawiły się również w innych badaniach dotyczących antybakteryjnych płynów do płukania ust. Badanie opublikowane w 2025 roku w Scientific Reports wykazało u szczurów, że płyn zawierający azotany i przeciwutleniacze wspierał bakterie redukujące azotany i azotyny oraz wiązał się z niższym ciśnieniem krwi w porównaniu z chlorheksydyną. Ponieważ badanie przeprowadzono na zwierzętach, wyników nie można bezpośrednio odnosić do ludzi. „To badanie pokazuje, że żywność bogata w azotany zmienia bakterie w jamie ustnej w sposób, który może prowadzić do mniejszego stanu zapalnego i obniżenia ciśnienia krwi u osób starszych. Otwiera to drogę do większych badań analizujących wpływ stylu życia i płci biologicznej na reakcję organizmu na suplementację azotanów” - mówi profesor Andy Jones z University of Exeter.
Naukowcy podkreślili, że sok z buraka nie zastępuje leków ani innych sprawdzonych metod leczenia nadciśnienia. Wyniki sugerują jednak, że warzywa bogate w azotany mogą być praktycznym elementem stylu życia wspierającego zdrowie serca, szczególnie u osób starszych. Badacze chcą teraz sprawdzić, dlaczego część osób reaguje na azotany silniej niż inni oraz jak wpływają na to styl życia, płeć, wiek, higiena jamy ustnej i bakterie obecne przed rozpoczęciem badania.
Polecany artykuł:
