- Spożywanie dużych ilości błonnika podczas zaostrzenia chorób jelit może nasilać stany zapalne i ból
- Fermentacja niektórych węglowodanów w jelicie grubym prowadzi do powstawania gazów i uczucia bolesnego rozpierania
- Polskie Towarzystwo Gastroenterologii wskazuje, że przy zespole jelita drażliwego lepiej tolerowany jest błonnik rozpuszczalny
- Stopniowe wprowadzanie błonnika do diety pozwala bakteriom jelitowym na adaptację i zapobiega gwałtownym skurczom
Co to jest błonnik i kiedy może nasilać dolegliwości jelitowe?
Błonnik pokarmowy to część roślin, której organizm nie trawi w pełni i nie wchłania w jelicie cienkim. U większości osób wspiera wypróżnianie, ale w niektórych sytuacjach medycznych duża ilość błonnika może nasilać objawy. Wtedy zamiast pomagać, zwiększa obciążenie jelit i może nasilać ból brzucha oraz wzdęcia.
Dla większości osób błonnik jest sprzymierzeńcem, ale przy wrażliwych jelitach może wyraźnie nasilać dolegliwości. MedlinePlus opisuje sytuacje, w których lekarze zalecają czasową dietę ubogą w błonnik. W praktyce chodzi o to, by na czas nasilenia objawów zmniejszyć podrażnienie jelit i poprawić komfort na co dzień.
Kiedy lekarze zalecają dietę niskobłonnikową?
Przy chorobach jelit błonnik nie zawsze jest dobrym wyborem, szczególnie w czasie zaostrzenia objawów. Gdy jelita są silnie podrażnione lub objęte stanem zapalnym, pełne ziarno i surowe warzywa mogą nasilać ból oraz wzdęcia. MedlinePlus wskazuje, że dieta niskobłonnikowa bywa zalecana w takich sytuacjach jak:
- zespół jelita drażliwego (IBS)
- choroba Crohna
- wrzodziejące zapalenie jelita grubego
- zapalenie uchyłków jelita
- zwężenie lub niedrożność jelit
Ograniczenie błonnika zwykle jest czasowe i zależy od nasilenia objawów. Dłuższe restrykcje mogą dotyczyć osób ze zwężeniami jelita lub po epizodach niedrożności. Przy nieswoistych zapaleniach jelit dietę niskobłonnikową wprowadza się najczęściej wtedy, gdy dolegliwości wyraźnie się nasilają.
Gazy i ból brzucha po błonniku. Skąd się biorą?
Dolegliwości po błonniku często wynikają z fermentacji w jelicie grubym, a nie z tego, co dzieje się „w brzuchu”. Część błonnika i węglowodanów z grupy FODMAP słabo wchłania się w jelicie cienkim i trafia do okrężnicy, gdzie jest szybko rozkładana przez bakterie, co zwiększa ilość gazów. MedlinePlus wyjaśnia też, że ten proces może ściągać wodę do jelit.
Gdy w jelitach gromadzą się gazy i woda, ściany jelita rozciągają się, co może powodować ból, rozpieranie i biegunkę. Osoby z zespołem jelita drażliwego (IBS) są na to szczególnie wrażliwe, bo ich układ nerwowy w jelitach mocniej reaguje na bodźce. Dlatego nawet po „zdrowym” posiłku objawy mogą być dla części osób wyraźnie nasilone.
Błonnik rozpuszczalny a nierozpuszczalny. Co lepiej tolerują wrażliwe jelita?
Różne rodzaje błonnika mogą dawać różne objawy, dlatego warto rozróżniać błonnik rozpuszczalny i nierozpuszczalny. Ten rozpuszczalny, obecny m.in. w otrębach owsianych, jęczmieniu i babce płesznik, po kontakcie z wodą tworzy żel. Błonnik nierozpuszczalny, np. z otrąb pszennych i produktów pełnoziarnistych, przyspiesza pracę jelit, co u części osób może nasilać skurcze.
Polskie Towarzystwo Gastroenterologii podaje, że przy zespole jelita drażliwego (IBS) lepiej tolerowany bywa błonnik rozpuszczalny. W rekomendacjach pojawia się zakres 10 do 25 g dziennie, jako ilość, która może łagodzić objawy bez ich nasilenia. Z kolei badanie opisane w Gastroenterology Review wskazuje, że błonnik nierozpuszczalny może nasilać ból i wzdęcia u osób z nadwrażliwością jelitową.
Jak zwiększać błonnik, żeby nie mieć wzdęć i skurczów?
Najważniejsze jest stopniowe zwiększanie ilości błonnika w diecie. Gwałtowna zmiana, np. nagłe przejście na dużo warzyw i pełnoziarniste pieczywo, często kończy się wzdęciami i skurczami. Mayo Clinic zaleca dodawanie błonnika małymi porcjami, tak aby bakterie jelitowe miały czas na adaptację, co może potrwać kilka tygodni.
Równie ważne jest odpowiednie nawodnienie. Błonnik działa prawidłowo, gdy wiąże wodę, a przy zbyt małej ilości płynów może nasilać zaparcia zamiast im zapobiegać. Poniżej znajdziesz praktyczne wskazówki, jak zwiększać błonnik w diecie bez gwałtownych objawów.
- wybieraj produkty, które mają co najmniej 5 g błonnika w porcji
- wprowadzaj rośliny strączkowe, takie jak soczewica czy groch, w niewielkich ilościach
- sięgaj po całe owoce i surowe warzywa jako zdrowe przekąski
- przynajmniej połowę produktów zbożowych zamień na te pełnoziarniste.
Warzywa i owoce bogate w błonnik GALERIA
11
Źródła:
