- Dbanie o mózg powinno stać się priorytetem w polskiej polityce zdrowotnej, na równi z troską o serce - alarmuje neurolog prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz.
- Zmiana codziennych nawyków i świadoma profilaktyka mogą zapobiec lub opóźnić rozwój wielu groźnych chorób neurologicznych, takich jak udar czy otępienie.
- Polska znacznie odstaje od unijnej średniej w wydatkach na profilaktykę, co przekłada się na alarmująco wysoką liczbę zgonów, których można by uniknąć.
Zdrowie mózgu: priorytet na miarę kondycji serca
Na zdrowie mózgu należy patrzeć równie poważnie jak na kondycję serca - przekonuje prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Neurologicznego. Jej apel, zbiegający się ze Światowym Dniem Mózgu obchodzonym 22 lipca, ma na celu zwrócenie uwagi na rosnące wyzwania związane z chorobami neurologicznymi, które dotykają coraz większą część społeczeństwa.
Choroby mózgu stanowią dziś jedno z największych wyzwań dla medycyny, gospodarki i całego społeczeństwa. Żyjemy coraz dłużej, co jest niewątpliwym sukcesem, jednak wiek niestety zwiększa ryzyko wielu schorzeń. Te choroby często prowadzą do niepełnosprawności, obniżają jakość życia, a nawet stają się przyczyną śmierci.
Warto jednak pamiętać, że profilaktyka chorób mózgu jest ściśle powiązana z działaniami prewencyjnymi wobec chorób serca i nowotworów.
Groźne choroby, na które mamy wpływ
Wśród najgroźniejszych chorób neurologicznych wymienia się między innymi udar mózgu, chorobę Alzheimera, chorobę Parkinsona oraz inne schorzenia neurozwyrodnieniowe. Z wiekiem zwiększa się również ryzyko wystąpienia padaczki, której przyczyna u ponad połowy starszych osób jest związana z chorobami naczyń mózgowych.
Choć nie mamy wpływu na wiek czy geny, możemy skutecznie działać na wiele innych czynników ryzyka. Kluczowe znaczenie ma kontrola czynników naczyniowych, które wpływają na serce i mózg.
Podstawą jest:
- regularne pomiary ciśnienia tętniczego;
- kontrolowanie poziomu cholesterolu i glukozy we krwi;
- aktywność fizyczna;
- zdrowa dieta.
Właściwe leczenie nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, otyłości i zaburzeń lipidowych znacząco obniża ryzyko nie tylko udaru mózgu, ale również zaburzeń poznawczych i otępienia.
Codzienne nawyki, które chronią mózg
Nasz codzienny styl życia ma fundamentalny wpływ na zdrowie mózgu. Zaleca się:
- dietę bogatą w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i ryby;
- regularną aktywność fizyczną;
- odpowiednią ilość snu;
- unikanie tytoniu, innych wyrobów nikotynowych oraz alkoholu.
Profesor Sienkiewicz-Jarosz podkreśla, że równie ważna jest aktywność intelektualna i społeczna.
Czytanie książek, nauka nowych języków czy rozwijanie zainteresowań, a także utrzymywanie relacji z ludźmi - to wszystko pomaga budować tak zwaną rezerwę poznawczą. Dzięki niej mózg może dłużej zachować sprawność, nawet w obliczu postępujących zmian. Szacuje się, że ograniczenie modyfikowalnych czynników ryzyka może zapobiec lub opóźnić objawy nawet w około 45 procentach przypadków otępienia na całym świecie.
Wspólna profilaktyka dla długiego życia
Profesor Halina Sienkiewicz-Jarosz przypomina, że choroby neurologiczne, choroby układu krążenia i nowotwory są odpowiedzialne za znaczną część zgonów, niepełnosprawności oraz utraconych lat życia w zdrowiu. Co ważne, ich kluczowe czynniki ryzyka są w dużej mierze wspólne i modyfikowalne.
Z tego powodu Polskie Towarzystwo Neurologiczne, Polskie Towarzystwo Kardiologiczne i Polskie Towarzystwo Onkologiczne połączyły siły w ramach wspólnych działań profilaktycznych. "Jako przedstawiciele neurologii, kardiologii i onkologii mówimy jednym głosem: należy odejść od myślenia o profilaktyce wyłącznie w kategoriach pojedynczych chorób.
Profilaktyka nie powinna być dzielona na »profilaktykę mózgu«, »profilaktykę serca« czy »profilaktykę raka«" - tłumaczyła neurolog. W maju 2026 roku prezesi tych trzech towarzystw podpisali wspólne stanowisko w sprawie wzmocnienia profilaktyki chorób przewlekłych. Powstała wtedy tak zwana "10-tka zdrowia" - zbiór uniwersalnych zasad, które chronią jednocześnie serce, mózg i zmniejszają ryzyko chorób nowotworowych.
Inwestycja w zdrowie Polaków, nie tylko koszt
Apel ekspertów jest poparty alarmującymi statystykami. Profesor Sienkiewicz-Jarosz zwróciła uwagę, że Polska przeznacza na profilaktykę zaledwie 1,7 procenta budżetu zdrowotnego, podczas gdy średnia unijna wynosi 4 procenta. Przeliczając to na mieszkańca, wydajemy 22 euro, gdy średnia w Unii Europejskiej to 202 euro.
Efektem tych zaniedbań jest fakt, że w Polsce odnotowujemy o ponad 60 procent więcej zgonów możliwych do uniknięcia niż wynosi unijna średnia. Profilaktyka nie jest jedynie kosztem - to inwestycja, która przekłada się na dłuższe i zdrowsze życie Polaków, lepszą jakość życia, większą samodzielność i odporność społeczeństwa. "Mamy wiedzę, narzędzia i dowody naukowe.
Teraz potrzebujemy konsekwentnych decyzji, które uczynią profilaktykę jednym z najważniejszych priorytetów polskiej polityki zdrowotnej" - oceniła neurolog.
Co, jeśli choroba już się pojawi?
Profesor Sienkiewicz-Jarosz zaznacza, że niestety w przypadku wielu schorzeń neurologicznych, takich jak choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane czy niektóre rodzaje padaczki (genetyczne lub o nieustalonej przyczynie), nie ma obecnie specyficznych metod profilaktyki. Jednak brak możliwości całkowitego zapobiegania nie oznacza, że zdrowy styl życia traci na znaczeniu.
Te same zasady, uzupełnione o świadome ograniczanie przewlekłego stresu, nadal wspierają funkcjonowanie mózgu i całego organizmu. U osób, które już zmagają się z chorobami neurologicznymi, takie działania pomagają dłużej zachować sprawność, poprawiają jakość życia i znacząco wspierają efekty prowadzonego leczenia.
Edukacja ratuje życie: przykład udaru mózgu
Edukacja zdrowotna nie może być traktowana jako dodatek. Kluczowa jest nie tylko wiedza o profilaktyce, ale również o podstawowych objawach chorób, które umożliwiają ich wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia - podkreśla prof. Sienkiewicz-Jarosz. Jako przykład podaje udar mózgu, który jest stanem nagłym, porównywalnym do zawału serca.
W jego przypadku szybka reakcja może uratować życie i zdrowie pacjenta. "Najskuteczniejsza terapia nie pomoże pacjentowi, który trafi do neurologa zbyt późno, a w przypadku udaru mózgu o możliwości skutecznego leczenia często decyduje natychmiastowe wezwanie pomocy.
Dlatego podstawowa wiedza o profilaktyce, objawach alarmowych i zasadach postępowania w sytuacji zagrożenia zdrowia powinna być przekazywana już od najmłodszych lat" - podkreśla specjalistka.
Kiedy zacząć dbać o mózg? Nigdy nie jest za późno
Światowy Dzień Mózgu to doskonała okazja, aby przypomnieć, że o zdrowie tego niezwykle ważnego organu nigdy nie jest za wcześnie ani za późno, by zacząć dbać. Profesor Sienkiewicz-Jarosz podsumowuje: "Chciałabym, abyśmy zaczęli traktować zdrowie mózgu tak samo poważnie jak zdrowie serca.
Neurologia daje dziś coraz więcej możliwości - potrafimy wcześniej rozpoznawać wiele chorób i coraz lepiej rozumiemy mechanizmy ich rozwoju, dysponujemy też skuteczniejszym leczeniem niż jeszcze kilka lat temu. Jednocześnie ogromny wpływ na zdrowie mózgu mają nasze codzienne decyzje oraz warunki, w których żyjemy, pracujemy i starzejemy się".
