Testosteron odpowiada za rozwój cech płciowych w okresie dojrzewania, w tym obniżenie głosu, wzrost owłosienia, zwiększenie popędu seksualnego oraz produkcję plemników. W dorosłości pełni istotną rolę w utrzymaniu masy mięśniowej, siły kości, poziomu energii i funkcji seksualnych.
Niski testosteron u mężczyzn - objawy
W wieku średnim jego poziom zaczyna się obniżać. Zwykle pozostaje w normie, jednak u części mężczyzn spadek jest wyraźny. Objawy niedoboru obejmują obniżenie libido, zaburzenia erekcji, spadek masy mięśniowej i siły kości, zmniejszenie energii, problemy ze snem oraz obniżony nastrój. Testosteron produkowany jest głównie w jądrach, a w mniejszym stopniu w nadnerczach. Proces ten kontrolowany jest przez sygnały wysyłane z przysadki mózgowej, która pobudza jądra do produkcji hormonu.
Kiedy badać testosteron u mężczyzny i jak wygląda diagnostyka
Rozpoznanie niedoboru testosteronu opiera się na objawach oraz wynikach badań laboratoryjnych. „Pomiar poziomu testosteronu to pierwszy krok. Gdy potwierdzimy, że jego poziom jest niski, konieczne są dodatkowe badania, aby ustalić przyczynę” – mówi Shalender Bhasin, profesor medycyny w Harvard Medical School i endokrynolog w Brigham and Women's Hospital.
Niedobór stwierdza się, gdy poziom hormonu spada poniżej 300 nanogramów na decylitr, co musi zostać potwierdzone w dwóch badaniach krwi wykonanych na czczo w odstępie dwóch dni. Przyczyny mogą być różne i obejmują stosowanie niektórych leków, takich jak opioidy, prednizon i inne kortykosteroidy, a także sterydy anaboliczne. Znaczenie mają również urazy jąder, niedoczynność tarczycy, bezdech senny oraz choroby przysadki mózgowej.
Przyczyny niskiego testosteronu
Spadek testosteronu wiąże się także ze zmianami zachodzącymi w organizmie wraz z wiekiem, w tym ze zmniejszeniem liczby komórek produkujących hormon w jądrach. Istotną rolę odgrywają otyłość, szczególnie brzuszna, oraz cukrzyca typu 2. Otyłość prowadzi do zmniejszenia produkcji hormonu przysadkowego pobudzającego jądra oraz do zwiększonej konwersji testosteronu do estradiolu. Z kolei insulinooporność i zaburzenia metaboliczne obniżają poziom testosteronu. Jednocześnie niski poziom tego hormonu nasila insulinooporność i podwyższa poziom glukozy we krwi, tworząc zależność wzajemnie się nasilającą.
Terapia testosteronem
Terapia zastępcza testosteronem stosowana jest u mężczyzn z potwierdzonym niedoborem hormonu i objawami klinicznymi. Badanie TRAVERSE wykazało, że ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych było wcześniej zawyżane, choć leczenie może powodować wzrost ciśnienia tętniczego. Istnieją również przeciwwskazania do tego typu leczenia, w tym rak prostaty, rak piersi u mężczyzn oraz znacznie podwyższony poziom czerwonych krwinek. W przypadku ciężkiego bezdechu sennego konieczna jest równoległa terapia. Należy również odczekać po zawale serca lub udarze. Testosteron podaje się w różnych formach a każda z metod wymaga monitorowania poziomu hormonu i dostosowania dawki.
„Niektórzy odczuwają poprawę nastroju i libido w ciągu kilku tygodni. Zmiany w masie mięśniowej pojawiają się po ośmiu do dwunastu tygodniach, a wpływ na tkankę tłuszczową może być widoczny dopiero po sześciu miesiącach. Zmiany w kościach mogą być zauważalne dopiero po roku lub dwóch” – dodaje Bhasin.
W przypadku występowania objawów oraz potwierdzonego niedoboru testosteronu wskazana jest konsultacja lekarska i rozważenie terapii.
