- Według danych Cleveland Clinic przetrwały otwór owalny występuje u co czwartej dorosłej osoby
- Wada ta umożliwia skrzepom ominięcie płuc i bezpośrednie przedostanie się do naczyń krwionośnych mózgu
- Za najdokładniejszą metodę wykrywania tej nieszczelności uznaje się obecnie specjalistyczną echokardiografię przezprzełykową
- Polskie Towarzystwo Kardiologiczne zaleca zabiegowe zamykanie otworu głównie u pacjentów przed 60. rokiem życia
Co to jest przetrwały otwór owalny (PFO) i skąd się bierze
Przetrwały otwór owalny (PFO) to niewielka szczelina między prawym a lewym przedsionkiem serca. W życiu płodowym jest to prawidłowy element krążenia, bo płuca nie biorą jeszcze udziału w oddychaniu. Dzięki temu krew może omijać płuca i krążyć w organizmie rozwijającego się dziecka.
MedlinePlus Medical Encyclopedia podaje, że u większości osób szczelina zamyka się samoistnie krótko po urodzeniu, gdy noworodek zaczyna oddychać. Czasem jednak nie dochodzi do pełnego zarośnięcia i otwór pozostaje drożny w dorosłości. Właśnie wtedy rozpoznaje się przetrwały otwór owalny, czyli pozostałość po krążeniu płodowym.
Jak często występuje PFO u dorosłych
Przetrwały otwór owalny jest częsty i u wielu osób nie ma znaczenia klinicznego. Cleveland Clinic podaje, że może dotyczyć nawet 1 na 4 dorosłych, czyli około 25 proc. populacji. Zwykle nie daje objawów, dlatego wiele osób dowiaduje się o nim dopiero przy okazji innych badań.
W większości przypadków PFO nie powoduje dolegliwości i nie wpływa na codzienne funkcjonowanie. Samo stwierdzenie przetrwałego otworu owalnego nie oznacza automatycznie leczenia zabiegowego. O dalszym postępowaniu decyduje ryzyko powikłań, zwłaszcza incydentów zatorowych.
PFO a udar niedokrwienny. Jak skrzep może ominąć płuca
U większości osób PFO nie powoduje problemów, ale czasem może stać się „przejściem” dla skrzepliny. Mayo Clinic wyjaśnia, że skrzep powstały w żyłach może wraz z krwią dotrzeć do serca. Zamiast trafić do płuc, może przejść przez PFO do lewej części serca i dalej do krążenia tętniczego.
Gdy skrzep trafi do lewej części serca, może zostać wypchnięty do tętnic zaopatrujących mózg. Zablokowanie naczynia mózgowego prowadzi do udaru niedokrwiennego. Taki mechanizm bierze się pod uwagę zwłaszcza u osób młodszych, jeśli nie ma typowych przyczyn udaru, na przykład nadciśnienia tętniczego czy zaawansowanej miażdżycy.
Badania na PFO. Jak wykrywa się przetrwały otwór owalny
W diagnostyce PFO wykorzystuje się badania obrazowe serca. Medical Journal of Australia opisuje echokardiografię przezprzełykową (TOE) jako standard w wykrywaniu tej nieszczelności. Badanie pozwala ocenić serce od strony przełyku, zwykle dokładniej niż klasyczne echo wykonywane przez klatkę piersiową.
W procesie diagnostycznym lekarze wykorzystują również inne metody, które pomagają potwierdzić obecność wady:
- badanie dopplerowskie przezczaszkowe
- echokardiografię z próbą bąbelkową (podanie soli fizjologicznej z pęcherzykami powietrza)
- klasyczne echo serca przez klatkę piersiową
Samo wykrycie PFO nie oznacza jeszcze konieczności leczenia zabiegowego. O dalszym postępowaniu decydują objawy, przebyte incydenty neurologiczne oraz indywidualne ryzyko powikłań zatorowych.
Kiedy rozważa się zamknięcie PFO
W Polsce postępowanie przy PFO opisuje opinia ekspercka Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Zgodnie z tym stanowiskiem przezcewnikowe zamknięcie PFO rozważa się głównie u pacjentów poniżej 60. roku życia. Dotyczy to osób po udarze lub przejściowym ataku niedokrwiennym (TIA), gdy nie ustalono innej przyczyny incydentu.
Przed kwalifikacją do zabiegu potrzebna jest ocena neurologiczna, aby potwierdzić związek incydentu z PFO. Jeśli występują inne prawdopodobne przyczyny udaru, na przykład migotanie przedsionków lub zaawansowana miażdżyca tętnic szyjnych, zamknięcie otworu zwykle nie jest zalecane. W takiej sytuacji stosuje się leczenie przeciwkrzepliwe, które zmniejsza ryzyko tworzenia się kolejnych skrzepów.
PFO w codziennym życiu. Na co zwrócić uwagę przy przetrwałym otworze owalnym
Rozpoznanie PFO najczęściej nie oznacza pilnej interwencji. U wielu osób wystarczają regularne kontrole, a decyzja o leczeniu zależy od indywidualnego ryzyka powikłań. Znaczenie ma też profilaktyka przeciwzakrzepowa, czyli unikanie długotrwałego unieruchomienia, odpowiednie nawodnienie i regularna aktywność fizyczna.
Jeśli w rodzinie występowały udary u młodych osób, warto uwzględnić tę informację w wywiadzie medycznym. Wiedza o PFO może mieć znaczenie przy ocenie ryzyka i planowaniu dalszego postępowania. W zależności od sytuacji klinicznej stosuje się leczenie farmakologiczne albo, u wybranych pacjentów, małoinwazyjne zamknięcie PFO.
8
Źródła:
