Nowe informacje dotyczą dezogestrelu i etonogestrelu, czyli progestagenów stosowanych w antykoncepcji samodzielnie lub w połączeniu z etynyloestradiolem. Preparaty z tymi substancjami są dostępne m.in. jako tabletki doustne, systemy dopochwowe i implanty podskórne.
Antykoncepcja hormonalna a oponiak. Nowe ostrzeżenie dotyczy dwóch substancji
Zgodnie z najnowszym komunikatem bezpieczeństwa ich aktualne, długotrwałe stosowanie, czyli przez co najmniej rok, wiąże się z niewielkim wzrostem ryzyka wystąpienia oponiaka. Jednocześnie skala bezwzględnego ryzyka pozostaje mała – szacunkowo na każde 67 300 kobiet leczonych dezogestrelem przypada jeden dodatkowy przypadek oponiaka. Preparatów zawierających dezogestrel lub etonogestrel nie powinny stosować kobiety, u których obecnie występuje oponiak ani te, które miały go w przeszłości. Jeśli oponiak zostanie rozpoznany w trakcie stosowania takiej antykoncepcji, leczenie należy przerwać. Ryzyko może być dodatkowo wyższe u kobiet wcześniej przyjmujących progestageny, dla których związek z oponiakami był już znany, m.in. cyproteron, nomegestrol, medroksyprogesteron i chlormadinon. Oficjalny komunikat bezpieczeństwa dla dezogestrelu i etonogestrelu został w Polsce opublikowany 6 sierpnia 2026 r.
Dezogestrel a oponiak. Ryzyko rosło wraz z czasem stosowania
Podstawą nowych zaleceń są wyniki francuskiego badania epidemiologicznego opartego na danych z krajowego systemu informacji zdrowotnej. Analiza objęła 8391 kobiet, które przeszły operację wewnątrzczaszkową z powodu oponiaka, oraz 83 910 kobiet z grupy kontrolnej, dobranych pod względem roku urodzenia i miejsca zamieszkania. Przy aktualnym stosowaniu dezogestrelu w dawce 75 mikrogramów przez co najmniej rok zaobserwowano niewielki wzrost ryzyka oponiaka wewnątrzczaszkowego – iloraz szans wyniósł 1,3. Znacznie wyraźniejszą zależność stwierdzono przy bardzo długim stosowaniu. Po co najmniej siedmiu latach iloraz szans wzrastał do 2,1. Jeszcze wyższy wynik, 3,3, dotyczył kobiet, które wcześniej były narażone na działanie innych progestagenów o znanym związku z oponiakami. Ważna jest jednak również informacja dotycząca odstawienia leku: zwiększonego ryzyka nie obserwowano po upływie roku od zakończenia stosowania dezogestrelu. Ponieważ dezogestrel jest w organizmie przekształcany do etonogestrelu, ustalenia uznano za istotne także dla preparatów zawierających etonogestrel.
Objawy oponiaka mogą długo pozostawać nieswoiste
Oponiak jest rzadkim guzem wywodzącym się z opon mózgowo-rdzeniowych i w większości przypadków ma charakter łagodny. Nie oznacza to jednak, że zawsze jest niegroźny – znaczenie ma przede wszystkim jego wielkość i lokalizacja, a część pacjentów wymaga leczenia operacyjnego. Problemem jest również to, że objawy oponiaka mogą być mało charakterystyczne. Wśród sygnałów wymienianych w komunikacie bezpieczeństwa znajdują się zaburzenia widzenia, utrata słuchu lub dzwonienie w uszach, osłabienie węchu albo jego utrata, bóle głowy nasilające się z czasem, problemy z pamięcią, napady drgawkowe oraz osłabienie kończyn. Kobiety przyjmujące dezogestrel lub etonogestrel powinny być obserwowane właśnie pod kątem takich objawów. Samo pojawienie się bólu głowy nie oznacza oczywiście oponiaka, ale nowe, utrzymujące się lub nasilające dolegliwości wymagają oceny medycznej, zwłaszcza gdy towarzyszą im inne objawy neurologiczne.
Dezogestrel i etonogestrel nie oznaczają konieczności samodzielnego odstawienia antykoncepcji
Nowe dane nie oznaczają, że każda kobieta stosująca tabletki antykoncepcyjne z dezogestrelem albo inną metodę zawierającą etonogestrel rozwinie oponiaka. Przeciwnie, w komunikacie podkreślono, że wzrost ryzyka jest niewielki, a szacowana liczba dodatkowych przypadków pozostaje bardzo mała w stosunku do liczby kobiet stosujących te preparaty. Zmieniają się jednak informacje dotyczące bezpieczeństwa: oponiak ma zostać wpisany do Charakterystyki Produktu Leczniczego i ulotki dla pacjenta jako działanie niepożądane o częstości „nieznanej”. Kluczowe staje się więc uwzględnienie długości stosowania preparatu, wcześniejszego leczenia innymi progestagenami oraz ewentualnych objawów neurologicznych. Nie ma natomiast podstaw do samodzielnego przerywania antykoncepcji wyłącznie z powodu informacji o nowym ostrzeżeniu. Wątpliwości dotyczące dalszego stosowania konkretnego preparatu należy omówić z lekarzem, szczególnie przy wieloletniej terapii, oponiaku w wywiadzie lub pojawieniu się niepokojących objawów.
