- Wstrząs anafilaktyczny to najcięższa postać reakcji alergicznej, w której może dojść do niewydolności krążenia
- Alarmujące objawy to nagły obrzęk twarzy, trudności w oddychaniu i gwałtowny spadek ciśnienia
- Pierwsza pomoc to jak najszybsze podanie adrenaliny w udo i wezwanie pomocy pod numerem 112 lub 999
- Po użądleniu przez pszczołę żądło lepiej zeskrobać, a nie wyciągać pęsetą, żeby nie wcisnąć reszty jadu
- Według statystyk NFZ (2008–2015) w Polsce rocznie odnotowywano ok. 5–8 przypadków na 100 000 mieszkańców
Co to jest wstrząs anafilaktyczny?
Wstrząs anafilaktyczny to najcięższa, gwałtowna postać reakcji alergicznej, która bezpośrednio zagraża życiu. Merck Manual opisuje go jako stan, w którym dochodzi do niewydolności krążenia, czyli krew nie dociera prawidłowo do najważniejszych narządów. Warto pamiętać, że nie każda silna alergia kończy się wstrząsem, ale wstrząs zawsze zaczyna się od reakcji alergicznej.
W praktyce organizm gwałtownie reaguje na alergen, na przykład orzechy, jad owada albo niektóre leki. Wtedy ciśnienie może szybko spaść, a tętno bywa słabo wyczuwalne. Trzeba działać od razu, bo taki stan może rozwinąć się w ciągu sekund lub minut.
Objawy wstrząsu anafilaktycznego: na co zwrócić uwagę
Objawy wstrząsu zwykle pojawiają się szybko po kontakcie z alergenem. MedlinePlus Medical Encyclopedia podaje, że reakcja może dotyczyć wielu narządów jednocześnie, a jej przebieg bywa trudny do przewidzenia. Zwróć uwagę na takie sygnały:
- silne swędzenie, pokrzywka lub nagłe zaczerwienienie skóry
- obrzęk twarzy, warg, języka lub okolic oczu
- trudności w oddychaniu, świszczący oddech lub suchy kaszel
- uczucie silnego lęku i niepokoju
- zawroty głowy, oszołomienie, a nawet bełkotliwa mowa
Szczególnie niepokojące są: nagła chrypka, szeptany głos oraz szorstkie dźwięki przy wdechu. To może oznaczać narastający obrzęk gardła i ryzyko zablokowania dróg oddechowych. W takiej sytuacji nie czekaj, aż objawy same miną, bo stan chorego może pogorszyć się bardzo szybko.
Kiedy reakcja alergiczna może oznaczać anafilaksję
Wytyczne Światowej Organizacji Alergii (WAO) wskazują, że ryzyko anafilaksji jest wysokie, gdy nagłe objawy skórne łączą się z problemami z oddychaniem lub krążeniem. Mogą temu towarzyszyć duszność, silny ból brzucha z wymiotami albo nagłe zasłabnięcie. Zdarza się też, że typowe zmiany na skórze, takie jak bąble czy zaczerwienienie, w ogóle się nie pojawiają.
Jeśli wiesz, że jesteś uczulony na konkretny produkt albo jad owada i po kontakcie nagle robi ci się słabo, potraktuj to jak sytuację alarmową. U dorosłych ważnym sygnałem ostrzegawczym jest spadek ciśnienia skurczowego poniżej 90 mmHg. Nawet bez ciśnieniomierza mroczki przed oczami i nagła utrata sił to powód, by natychmiast wezwać pomoc.
Pierwsza pomoc przy wstrząsie anafilaktycznym: krok po kroku
Jeśli osoba obok nagle puchnie i ma narastające trudności z oddychaniem, najpierw zadzwoń po pomoc pod numer 112 lub 999. Jeżeli ma przy sobie autowstrzykiwacz z adrenaliną, pomóż jej użyć go od razu albo zrób to sam. MedlinePlus podaje, że adrenalinę wstrzykuje się w zewnętrzną część uda, a lek może uratować życie.
Do czasu przyjazdu ratowników połóż chorego na plecach i unieś nogi mniej więcej o 30 cm, żeby poprawić dopływ krwi do mózgu. Nie układaj tak osoby, jeśli podejrzewasz uraz kręgosłupa albo gdy wymiotuje, bo rośnie ryzyko zachłyśnięcia. Jeśli doszło do użądlenia przez pszczołę, zeskrob żądło paznokciem lub plastikową kartą i nie używaj pęsety, bo ucisk może wcisnąć resztę jadu.
Wstrząs anafilaktyczny w Polsce: ile jest przypadków i jak się zabezpieczyć
Anafilaksja zdarza się także w Polsce. Dane opublikowane w czasopiśmie „Alergologia Polska”, oparte na statystykach NFZ z lat 2008–2015, wskazują na ok. 5–8 przypadków rocznie na 100 000 mieszkańców. To niewiele w skali kraju, ale dla osoby we wstrząsie liczy się każda minuta.
Najważniejsze jest unikanie znanych alergenów i noszenie bransoletki informacyjnej, która w razie utraty przytomności ułatwia ratownikom ocenę sytuacji. Jeśli w przeszłości miałeś silną reakcję uczuleniową, miej przy sobie adrenalinę i regularnie sprawdzaj jej termin ważności. We wstrząsie anafilaktycznym liczy się czas, a szybka reakcja może uratować życie.
7
Źródła:
