Uzależnienie od leków uspokajających: na czym polega
Uzależnienie od leków uspokajających, nasennych lub przeciwlękowych (często z grupy benzodiazepin) to sytuacja, w której pacjent traci kontrolę nad ich przyjmowaniem. Zaczyna się problemowy wzorzec używania, który powoduje wyraźne cierpienie albo utrudnia codzienne funkcjonowanie. To leki przepisywane na konkretne dolegliwości, ale niewłaściwe stosowanie może przerodzić się w uzależnienie.
Problem zaczyna się wtedy, gdy tabletki, które miały pomagać na lęk lub bezsenność, stają się osią dnia. Pojawia się poczucie, że bez nich nie da się normalnie funkcjonować, nawet gdy widać już szkody dla zdrowia albo relacji. Ważne jest też to, że w ujęciu medycznym to forma zaburzenia używania substancji.
Objawy uzależnienia od leków uspokajających: na co zwrócić uwagę
W kryteriach DSM-5-TR uzależnienie rozpoznaje się, gdy w ciągu 12 miesięcy pojawią się co najmniej dwa sygnały ostrzegawcze. Częstym objawem jest branie leku w większych dawkach albo dłużej, niż było planowane. Zdarzają się też silne pragnienia i nieudane próby ograniczenia albo kontrolowania przyjmowania tabletek. Warto zwrócić uwagę na takie zachowania:
- poświęcanie dużej ilości czasu na zdobywanie leku, jego zażywanie lub dochodzenie do siebie po jego działaniu
- silne pragnienie lub wewnętrzny przymus zażycia substancji (tak zwany głód)
- zaniedbywanie obowiązków w pracy, szkole lub domu z powodu działania leków
- rezygnacja z ważnych aktywności społecznych, zawodowych lub hobby na rzecz przyjmowania leku
- używanie tabletek w sytuacjach, w których jest to fizycznie niebezpieczne, na przykład podczas prowadzenia samochodu
Poważnym sygnałem alarmowym jest kontynuowanie przyjmowania leku mimo świadomości, że nasila on problemy fizyczne albo psychiczne. Podobnie, gdy pacjent nie przestaje brać tabletek, chociaż widać, że cierpią na tym relacje z bliskimi. Im wcześniej rozpoznasz ten wzorzec, tym łatwiej zatrzymać narastanie problemu.
Tolerancja i objawy odstawienne: fizyczne sygnały uzależnienia
Jednym z fizycznych sygnałów problemu bywa tolerancja, czyli potrzeba coraz większych dawek, żeby uzyskać ten sam efekt uspokajający. Możesz mieć wrażenie, że dawka, która wcześniej pomagała zasnąć albo opanować lęk, przestała działać. DSM-5-TR zaznacza jednak, że tolerancji nie traktuje się jako objawu uzależnienia, jeśli lek jest przyjmowany prawidłowo i pod ścisłym nadzorem lekarza.
Drugim ważnym sygnałem są objawy odstawienne, czyli dolegliwości pojawiające się po nagłym odstawieniu leku lub dużym zmniejszeniu dawki. Organizm przyzwyczajony do substancji może gwałtownie zareagować na jej brak, także psychicznie i fizycznie. Do typowych objawów odstawiennych należą:
- silny lęk i ataki paniki
- bezsenność oraz duża drażliwość
- bóle i sztywność mięśni
- drżenia ciała i problemy z pamięcią
- zamazane widzenie oraz nieprawidłowe, mimowolne ruchy.
Nagłe odstawienie benzodiazepin: dlaczego to niebezpieczne
Nagłe odstawienie leków uspokajających może być bardzo niebezpieczne. U.S. Food and Drug Administration (FDA) ostrzega, że gwałtowne przerwanie stosowania benzodiazepin grozi drgawkami, które mogą zagrażać życiu. W ciężkich przypadkach mogą pojawić się też halucynacje, stany maniakalne, psychoza oraz myśli samobójcze, dlatego odstawianie powinno odbywać się pod kontrolą specjalisty.
Bezpieczniejsze jest stopniowe zmniejszanie dawki, żeby organizm mógł się adaptować. American Society of Addiction Medicine (ASAM) podaje, że lekarze często zalecają redukcję o 5–10 proc. co 2–4 tygodnie. Tempo powinno być ustalane indywidualnie, a przy silnych objawach odstawiennych można je dodatkowo spowolnić.
Leczenie uzależnienia od leków w Polsce: gdzie szukać pomocy
Pomoc można uzyskać w ramach publicznej opieki zdrowotnej. Serwis pacjent.gov.pl podaje, że na leczenie uzależnień nie jest potrzebne skierowanie. Możesz zgłosić się do poradni leczenia uzależnień albo skorzystać ze wsparcia w Centrach Zdrowia Psychicznego, które oferują bezpłatną pomoc przez całą dobę bez wcześniejszych zapisów.
Leczenie może mieć różną formę, zależnie od nasilenia uzależnienia i potrzeb pacjenta. W grę wchodzi pomoc ambulatoryjna u psychiatry, terapia dzienna albo stacjonarny pobyt na oddziale leczenia uzależnień. W praktyce ważne jest połączenie stopniowego odstawiania pod okiem lekarza z psychoterapią, która pomaga zrozumieć przyczyny problemu i uczyć się radzenia sobie z lękiem bez tabletek.
8
Źródła:
