- Synestezja polega na automatycznym łączeniu różnych zmysłów, co pozwala na słyszenie kolorów lub widzenie dźwięków
- Osoby z odmianą grafem-kolor widzą każdą literę lub cyfrę w przypisanej na stałe barwie
- Według czasopisma Frontiers in Psychology zjawisko wynika z utrzymania nietypowych połączeń między obszarami mózgu
- Szacuje się, że ta unikalna cecha układu nerwowego występuje u około 4 proc. populacji
Synestezja: co to jest i jak wygląda na co dzień?
Synestezja to sposób przetwarzania bodźców, w którym mózg łączy wrażenia z różnych zmysłów. Gdy aktywuje się jeden zmysł, na przykład słuch, automatycznie pojawia się też wrażenie z innego, na przykład z wzroku. W efekcie możesz „słyszeć” kolory albo „widzieć” dźwięki, choć otoczenie pozostaje takie samo. To wrażenie jest mimowolne i zwykle towarzyszy danej osobie przez całe życie.
Synestezja grafem-kolor: dlaczego litery i cyfry mają „swoje” barwy?
W synestezji grafem-kolor litery i cyfry mogą mieć dla ciebie stałe, przypisane barwy, nawet jeśli widzisz czarny tekst na papierze albo ekranie. Na przykład litera „A” może być odbierana jako czerwona, a cyfra „5” jako intensywnie zielona, niezależnie od koloru druku. Jak opisują publikacje zebrane w bazie PubMed, takie skojarzenia mogą dotyczyć zarówno liter, jak i liczb, czyli synestezji grafem-kolor. Dla osoby z taką cechą czytanie może przypominać oglądanie barwnej mozaiki, a te stałe kolory często ułatwiają zapamiętywanie, na przykład numerów telefonów czy nazwisk.
Synestezja dźwięk-kolor: jak muzyka zamienia się w kolory?
W synestezji dźwięk-kolor podczas słuchania muzyki albo dźwięków otoczenia mogą pojawiać się barwne plamy, linie lub kształty. Najczęściej wyzwalają je konkretne tony, instrumenty lub całe utwory, a poszczególne dźwięki mają swoje stałe odpowiedniki wizualne. Według Cleveland Clinic takie wrażenia pojawiają się natychmiast i nie wymagają wysiłku ani uruchamiania wyobraźni. Wiele osób opisuje, że wysokie dźwięki są „jasne” i „ostre”, a niskie basy kojarzą się z ciemnymi, głębokimi kolorami.
Skąd bierze się synestezja? Co wiadomo o jej mechanizmie w mózgu?
Badania sugerują, że u osób z synestezją utrzymują się nietypowe połączenia między obszarami mózgu odpowiedzialnymi za zmysły. W niemowlęctwie mózg dziecka ma bardzo dużo połączeń, a z czasem część z nich jest naturalnie usuwana w procesie nazywanym „przycinaniem”. Artykuł w „Frontiers in Psychology” opisuje, że u synestetyków ten proces może przebiegać inaczej, przez co połączenia międzymodalne utrzymują się trwale. W praktyce sygnały, które u większości osób są przetwarzane oddzielnie, mogą się u synestetyka „przenikać”, na przykład między ośrodkami słuchu i wzroku.
Testy synestezji: jak sprawdza się spójność skojarzeń?
Synestezję można sprawdzać za pomocą testów, które oceniają spójność skojarzeń w czasie. W praktyce wybiera się konkretne odcienie dla liter i cyfr z palety obejmującej 16,7 miliona barw. Jak opisuje PubMed Central, test polega na powtarzaniu tych wyborów w losowej kolejności i sprawdzeniu, czy skojarzenia są za każdym razem takie same. Osobom bez synestezji trudno utrzymać taką powtarzalność, a synestetycy zwykle wskazują te same barwy bardzo konsekwentnie, co pomaga odróżnić te grupy w teście.
Synestezja: ile osób jej doświadcza i co to oznacza w praktyce?
Szacuje się, że synestezja występuje u około 4 proc. populacji, więc w Polsce może dotyczyć nawet 1,5 miliona osób. Jak podaje „Psychiatria i Psychologia Kliniczna”, synestezja nie jest chorobą ani zaburzeniem psychicznym, tylko cechą układu nerwowego, która bywa łączona z większą kreatywnością. Jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby takie doświadczenia, zwykle nie jest to powód do niepokoju, a tę cechę można wykorzystać w praktyce. W codziennym życiu może to pomóc na kilka sposobów:
- wykorzystuj kolory jako naturalną mnemotechnikę przy nauce, na przykład do zapamiętywania dat
- wykorzystuj te skojarzenia w twórczości, na przykład w malarstwie, grafice lub muzyce
- rozmawiaj z bliskimi o swoich odczuciach, żeby rozumieli, że to inny sposób odbierania bodźców, a nie „błąd”
- pamiętaj, że synestezja jest cechą stałą i zwykle nie budzi niepokoju, o ile nie utrudnia codziennego funkcjonowania.
7
Źródła:
