Somatyzacja: co to jest i na czym polega
Somatyzacja to sytuacja, w której pojawiają się realne dolegliwości fizyczne, choć ich główne źródło wiąże się z psychiką. American Psychiatric Association opisuje taki obraz jako zaburzenie objawów somatycznych. Chodzi o co najmniej jeden objaw (na przykład ból), który na tyle przeszkadza, że utrudnia codzienne funkcjonowanie. Często dolegliwości zajmują myśli przez dużą część dnia i napędzają lęk o zdrowie.
Osoby z somatyzacją potrafią poświęcać dużo czasu na obserwowanie objawów i szukanie ich przyczyny. Nawet jeśli dotychczasowe badania nie pokazują jednoznacznego problemu w ciele, dyskomfort jest prawdziwy i nie jest „wymyślony”. Psychika i ciało wpływają na siebie, więc przewlekły stres oraz silne emocje mogą nasilać ból, duszność czy uczucie ucisku.
Objawy somatyzacji: ból, duszność, kołatanie serca i zmęczenie
Objawy somatyzacji bywają różne i mogą przypominać dolegliwości znane z chorób narządowych. MedlinePlus Medical Encyclopedia podaje, że najczęściej zgłaszanym problemem jest ból, na przykład kręgosłupa, brzucha albo głowy. Dolegliwości mogą pojawiać się nagle i wracać w okresach większego stresu. Poza bólem często występują też inne objawy:
- silne uczucie zmęczenia, którego nie redukuje sen
- ogólne osłabienie organizmu
- duszność lub trudności z zaczerpnięciem pełnego oddechu
- kołatanie serca lub ucisk w klatce piersiowej
Objawy mogą się nasilać i słabnąć razem ze stanem psychicznym, na przykład w okresach przeciążenia stresem. Zwykle nie układają się w obraz postępującego uszkodzenia narządów, ale nadal potrafią mocno utrudniać życie. Warto obserwować, czy pogorszenie zbiega się z trudnymi wydarzeniami i napięciem. Jeśli tak, pomocna bywa równoległa konsultacja internistyczna i psychologiczna lub psychiatryczna.
Czerwone flagi przy bólu i duszności: objawy, których nie wolno bagatelizować
Nawet jeśli objawy przypominają somatyzację, najpierw trzeba wykluczyć sytuacje, które mogą wymagać pilnej diagnostyki i leczenia. Takie sygnały ostrzegawcze nazywa się czerwonymi flagami. Gdy pojawiają się niepokojące zmiany u ciebie albo u bliskiej osoby, nie warto ich przeczekiwać. The Royal Children's Hospital Melbourne zwraca uwagę między innymi na:
- niewyjaśnioną i nagłą utratę masy ciała
- utrzymującą się gorączkę bez wyraźnej przyczyny
- objawy, które wybudzają cię ze snu w nocy
- omdlenia pojawiające się podczas wysiłku fizycznego
- trwałe problemy neurologiczne, takie jak niedowłady czy zaburzenia mowy
Takie objawy nie wykluczają somatyzacji, ale mogą oznaczać, że potrzebna jest pilna i szersza diagnostyka. Zwykle zaczyna się od badań przesiewowych, żeby wykluczyć odwracalne przyczyny dolegliwości. Dopiero gdy poważne choroby somatyczne zostaną wykluczone, sensowne jest skupienie się na terapii ukierunkowanej na psychikę. W diagnozie najważniejsze jest bezpieczeństwo pacjenta.
Leczenie somatyzacji: terapia CBT, styl życia i leki
Celem leczenia jest przede wszystkim poprawa codziennego funkcjonowania, a nie wyłącznie „wyłączenie” bólu. Mayo Clinic wskazuje terapię poznawczo behawioralną (CBT) jako najskuteczniejszą metodę pracy z objawami somatycznymi. CBT pomaga zmienić sposób myślenia o dolegliwościach i ograniczyć stałe skupienie na sygnałach z ciała. W terapii ćwiczy się też strategie radzenia sobie ze stresem i powrót do aktywności mimo utrzymującego się dyskomfortu.
Ważnym elementem jest też zmiana stylu życia i dbanie o higienę psychiczną. Regularny ruch, wprowadzany stopniowo, może poprawiać nastrój i zmniejszać nasilenie objawów. Warto unikać używek, w tym alkoholu i narkotyków, bo potrafią utrudniać leczenie. U części osób lekarz może rozważyć leki przeciwdepresyjne, które pomagają łagodzić lęk i ból.
Somatyzacja na NFZ: gdzie szukać pomocy i jak wygląda leczenie
W przypadku objawów somatycznych można skorzystać z pomocy w publicznym systemie ochrony zdrowia. Zgodnie z przepisami Ministerstwa Zdrowia leczenie takich stanów prowadzą poradnie zdrowia psychicznego. W praktyce stosuje się klasyfikację ICD 10, w której somatyzacja jest ujęta pod kodem F45 jako zaburzenia występujące pod postacią somatyczną. Zwykle zaczyna się od konsultacji psychiatrycznej, podczas której zbiera się wywiad i ustala plan terapii.
Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje różne formy wsparcia, w tym porady psychologiczne oraz psychoterapię. Psychoterapia indywidualna może mieć formę krótkoterminową (do 25 sesji w roku) albo długoterminową (do 75 sesji w roku). Możliwa jest też terapia rodzinna, która bywa pomocna, gdy objawy wpływają na relacje i codzienne funkcjonowanie domu. Nie warto odkładać rozpoczęcia terapii, bo zwlekanie zwykle utrwala napięcie i lęk.
7
Źródła:
