Promieniowanie z telefonu uznano za możliwie rakotwórcze. Jest ważne zastrzeżenie

Telefon komórkowy towarzyszy nam od rana do wieczora, a obawy przed promieniowaniem wracają regularnie. Czy wieloletnie korzystanie z urządzenia rzeczywiście zwiększa ryzyko raka mózgu? Duże badania na ludziach nie wykazały takiego związku, ale klasyfikacja IARC i wyniki eksperymentów na zwierzętach wymagają wyjaśnienia. Znaczenie ma też to, jak telefon jest używany.

Kobieta rozmawia przez telefon przyłożony do ucha. O wpływie promieniowania na zdrowie przeczytasz na Poradnik Zdrowie.
Autor: Zdjęcie poglądowe/ Wygenerowane przez AI Osoba rozmawiająca przez telefon komórkowy w nowoczesnym wnętrzu.
  • IARC klasyfikuje promieniowanie z telefonów jako prawdopodobnie rakotwórcze, podobnie jak wyciągi z aloesu
  • Badanie COSMOS na ponad 264 tysiącach osób nie wykazało związku komórek z rakiem mózgu
  • Polskie przepisy z 2019 roku określają rygorystyczne limity natężenia pola elektromagnetycznego dla urządzeń mobilnych
  • Największa emisja fal radiowych następuje podczas nawiązywania połączenia oraz przy bardzo słabym zasięgu
  • Stosowanie zestawu słuchawkowego lub trybu głośnomówiącego skutecznie minimalizuje kontakt z promieniowaniem podczas rozmowy

Czy promieniowanie z telefonu może powodować raka?

Telefon podczas łączenia się z siecią emituje pole elektromagnetyczne o częstotliwości radiowej. To właśnie ten rodzaj promieniowania bywa łączony w dyskusjach z ryzykiem nowotworów. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC), działająca przy Światowej Organizacji Zdrowia, zaliczyła je do kategorii „prawdopodobnie rakotwórcze” (grupa 2B).

Kategoria 2B oznacza, że nie da się całkowicie wykluczyć związku z rakiem, ale dostępne dowody są zbyt słabe, by uznać taki związek za potwierdzony. W tej samej grupie IARC znajdują się między innymi wyciągi z aloesu oraz niektóre marynowane warzywa. W praktyce: badacze zachowują ostrożność, ale obecnie nie ma mocnych danych, że zwykłe korzystanie z telefonu wywołuje nowotwory.

Gadaj Zdrów - Zaburzenia psychosomatyczne

Telefon a guz mózgu: co pokazały duże badania na ludziach?

Związek między rozmowami przez telefon a guzami mózgu sprawdzano w dużych badaniach obserwacyjnych. W projekcie COSMOS wzięło udział ponad 264 tys. osób, które obserwowano przez ponad 7 lat. Nie wykazano związku czasu spędzanego na rozmowach z ryzykiem glejaka ani oponiaka, także u osób deklarujących intensywne korzystanie przez 15 lat i dłużej.

Podobne wnioski opisywano też w innych dużych analizach, między innymi w brytyjskim Badaniu Milion Kobiet (Million Women Study) oraz w badaniu z Danii. W duńskich danych nie wykazano związku między używaniem telefonów a rakiem mózgu ani nerwiakiem słuchu, także u osób z abonamentem przez ponad 13 lat. Pojawiały się mniejsze analizy sugerujące niewielki wzrost ryzyka u najaktywniejszych użytkowników, ale wyniki uznano za niejednoznaczne i trudne do potwierdzenia w większych populacjach.

Badania na zwierzętach: co wykazano i dlaczego to nie jest dowód dla ludzi

W dyskusji o telefonach często przywołuje się badania na zwierzętach, bo w laboratorium można testować znacznie wyższe dawki promieniowania niż w codziennym użyciu telefonu. Amerykański Narodowy Program Toksykologiczny prowadził takie testy na szczurach, wystawiając je na fale radiowe przez długi czas. W tych warunkach opisano „wyraźne dowody” związku z rzadkimi nowotworami serca u samców szczurów oraz „pewne dowody” dotyczące guzów mózgu i nadnerczy.

Autorzy tych badań podkreślali, że wyników nie można wprost przenieść na ludzi. Zwierzęta były narażone na promieniowanie na całe ciało i w dawkach znacznie wyższych niż w sytuacji, gdy telefon jest trzymany przy uchu. Podobnych efektów nie obserwowano u samic szczurów ani u myszy, dlatego te dane pokazują możliwy efekt w warunkach skrajnych, ale nie są dowodem, że typowe korzystanie z telefonu jest szkodliwe.

SAR i normy w Polsce: jak sprawdza się bezpieczeństwo telefonów

Telefony dopuszczone do sprzedaży muszą spełniać normy bezpieczeństwa mierzone wskaźnikiem SAR. SAR pokazuje, ile energii promieniowania pochłania ciało podczas rozmowy. Urządzenia testuje się z użyciem manekinów i aparatury, które symulują ludzką tkankę, aby sprawdzić, czy wartości mieszczą się w limitach.

W Polsce obowiązują też przepisy dotyczące dopuszczalnych poziomów pola elektromagnetycznego w miejscach dostępnych dla ludności. Zasady te opisuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 17 grudnia 2019 roku. Przykładowe limity wyglądają tak:

  • dla częstotliwości od 2 GHz do 300 GHz gęstość mocy nie może przekraczać 10 W/m²
  • natężenie składowej elektrycznej dla tych samych częstotliwości musi mieścić się w granicach 61 V/m
  • wszystkie parametry są regularnie kontrolowane, aby zapewnić ochronę mieszkańcom.

Jak ograniczyć promieniowanie z telefonu? Proste zasady na co dzień

Dostępne dane nie potwierdzają, że telefon powoduje raka u ludzi, ale wiele osób chce i tak ograniczać ekspozycję na fale radiowe. Najwięcej emisji pojawia się podczas nawiązywania połączenia oraz przy bardzo słabym zasięgu, na przykład w windzie albo piwnicy. W takich warunkach telefon pracuje z większą mocą, żeby utrzymać łączność ze stacją bazową.

Jeśli chcesz ograniczyć ekspozycję, najprościej zacząć od kilku codziennych nawyków:

  • używaj zestawu słuchawkowego lub trybu głośnomówiącego, aby nie trzymać telefonu bezpośrednio przy uchu
  • pisz wiadomości tekstowe zamiast dzwonić, jeśli sprawa nie jest pilna
  • staraj się nie trzymać włączonego telefonu tuż przy głowie podczas snu
  • unikaj długich rozmów w miejscach, gdzie zasięg jest bardzo słaby

Dostępne badania na ludziach nie potwierdzają, że telefony komórkowe zwiększają ryzyko nowotworów. Bezpieczeństwo urządzeń ocenia się między innymi przez SAR, a w Polsce obowiązują limity pola elektromagnetycznego opisane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 17 grudnia 2019 roku. Wskazówki z tego artykułu można traktować jako prosty sposób na dodatkowe ograniczenie ekspozycji podczas rozmów i w miejscach o słabym zasięgu.

Źródła: