- Podczas zaburzenia REM organizm nie wyłącza napięcia mięśniowego, co zmusza śpiącego do fizycznego odgrywania snów
- Mayo Clinic wskazuje, że u około 70 proc. pacjentów po 10 latach mogą wystąpić choroby układu nerwowego
- Podstawą rozpoznania jest specjalistyczne badanie w klinice snu, które monitoruje aktywność mięśni podczas odpoczynku
- Leczenie często opiera się na przyjmowaniu melatoniny w dawkach od 6 do 18 mg pod kontrolą lekarza
Zaburzenie zachowania w fazie REM (RBD): na czym polega odgrywanie snów
W fazie REM, gdy sny są najbardziej intensywne, ciało zwykle przechodzi w naturalne rozluźnienie mięśni. Ten mechanizm nazywa się atonią mięśniową i działa jak zabezpieczenie przed ruchem. W RBD ta „blokada” nie działa, dlatego człowiek może ruszać rękami i nogami zgodnie z tym, co śni.
Publikacje dostępne w PubMed Central opisują, że za atonię mięśniową odpowiadają komórki w pniu mózgu i rdzeniu kręgowym. U zdrowej osoby wysyłają sygnały, które na czas snu REM hamują napięcie mięśni. Gdy ten mechanizm zawodzi, pojawiają się ruchy, kopanie, wymachiwanie rękami, a czasem także wyskakiwanie z łóżka.
W RBD częste są krzyki albo głośne mówienie przez sen, co bywa obciążające dla domowników. Po wybudzeniu osoba zwykle szybko odzyskuje pełną orientację i potrafi opisać sen. To odróżnia RBD od lunatykowania, które dotyczy innej fazy snu.
Objawy RBD i diagnoza w klinice snu: na czym polega polisomnografia
RBD często zauważa najpierw partner lub domownicy, bo osoba śpiąca nie zawsze pamięta nocne epizody. Typowe są powtarzające się, złożone ruchy i głośne odgłosy, na przykład krzyk, śmiech, płacz, przeklinanie czy uderzanie ręką. Zwykle dzieje się to w drugiej połowie nocy, gdy epizody REM są dłuższe.
Wytyczne American Academy of Sleep Medicine podkreślają, że do potwierdzenia RBD potrzebne jest badanie w klinice snu. Podstawą jest polisomnografia, czyli nocny zapis pracy mózgu i mięśni. W zapisie EMG szuka się aktywności mięśni w fazie REM, choć w prawidłowym śnie powinny być wtedy rozluźnione.
Przed konsultacją warto spisać nietypowe zachowania w nocy i sytuacje, w których doszło do urazu. Lekarz zwykle pyta o częstość epizodów i ich przebieg, a także o objawy, które mogą sugerować inne problemy, na przykład bezdech senny. Trafne rozpoznanie ułatwia dobranie leczenia i zmniejsza ryzyko wypadków w sypialni.
RBD a choroby neurodegeneracyjne: jaki jest związek z Parkinsonem i otępieniem z ciałami Lewy’ego
Izolowane RBD jest istotne klinicznie, bo może poprzedzać inne choroby nawet o wiele lat. Prace dostępne w PubMed Central opisują związek RBD z synukleinopatiami, czyli chorobami układu nerwowego, w których dochodzi do odkładania nieprawidłowego białka w mózgu. Do tej grupy zalicza się między innymi chorobę Parkinsona i otępienie z ciałami Lewy’ego.
Dane cytowane przez Mayo Clinic wskazują, że ryzyko chorób neurodegeneracyjnych u osób z RBD rośnie z czasem. Szacunki mówią, że po około 10 latach od diagnozy u 65 do 75 proc. chorych mogą pojawić się objawy choroby Parkinsona lub zaburzenia poznawcze. To zwykle proces powolny, rozłożony na lata, co umożliwia obserwację i wczesne reagowanie na nowe objawy.
Takie objawy nie muszą oznaczać, że choroba rozwinie się na pewno, ale są ważną informacją dla lekarza prowadzącego. Świadomość możliwego związku z chorobami układu nerwowego ułatwia monitorowanie stanu zdrowia i szybszą reakcję na nowe dolegliwości, na przykład problemy z poruszaniem się lub pamięcią. W praktyce najwięcej daje wczesna diagnoza i regularna kontrola stanu pacjenta.
Jak zabezpieczyć sypialnię przy RBD i odgrywaniu snów
Przy odgrywaniu snów najważniejsze jest bezpieczeństwo w sypialni. Gwałtowne ruchy mogą skończyć się upadkiem, stłuczeniem albo złamaniem. Pomaga odsunięcie od łóżka twardych i ostrych krawędzi oraz zabezpieczenie rogów, a także ułożenie miękkiego dywanu lub maty obok łóżka.
Z sypialni warto usunąć przedmioty, które w czasie epizodu mogą spowodować uraz. Zalecenia American Academy of Sleep Medicine zwracają uwagę między innymi na:
- lampki nocne i szklane przedmioty, które mogą się stłuc
- ciężkie ozdoby stojące na regałach przy łóżku
- wszelką broń lub ostre narzędzia, które muszą być bezwzględnie usunięte z sypialni
- zabezpieczenie okien, aby nie można ich było łatwo otworzyć podczas snu
Partner lub opiekun także może zostać przypadkowo uderzony w czasie epizodu. Gdy incydenty są częste i nasilone, rozważa się spanie w oddzielnych łóżkach. Jeśli to niemożliwe, czasem pomaga duża, twarda poduszka ułożona między śpiącymi, bo zmniejsza ryzyko urazu.
Leczenie RBD: melatonina, inne leki i higiena snu
Leczenie RBD ma ograniczyć nocną aktywność i zmniejszyć ryzyko urazu. Serwis „Neurologia po Dyplomie” podaje, że w Polsce często stosuje się melatoninę jako lek pierwszego wyboru, zwykle w dawkach wyższych niż przy typowej bezsenności. W praktyce pojawiają się dawki 6 do 18 mg, ale taki schemat powinien być prowadzony pod kontrolą lekarza.
Gdy melatonina nie daje wystarczającej poprawy, lekarz może rozważyć inne leki, na przykład klonazepam albo preparaty stosowane w chorobie Parkinsona. Często sprawdza się też listę przyjmowanych leków, bo część antydepresantów może nasilać odgrywanie snów. Znaczenie ma również higiena snu, czyli stałe pory zasypiania i unikanie alkoholu przed snem.
W RBD znaczenie ma stała opieka neurologa lub specjalisty medycyny snu. Szybkie rozpoznanie i dobranie leczenia pomagają ograniczyć epizody oraz zmniejszyć ryzyko urazu w sypialni. Połączenie terapii i zabezpieczenia otoczenia zwykle poprawia bezpieczeństwo snu pacjenta i domowników.
7
Źródła:
