Pęcherzyk żółciowy: budowa, funkcje, choroby

2019-10-22 14:23 Anna Jarosz

Pęcherzyk żółciowy, potocznie i nieprawidłowo nazywany woreczkiem żółciowym, to ważny element dróg żółciowych. Często dotykają go różne schorzenia, które pacjenci utożsamiają z bólem wątroby. Pęcherzyk żółciowy znajduje się po prawej stronie brzucha pod żebrami oraz prawym płatem wątroby. Jest on połączony drogami żółciowymi z wątrobą i dwunastnicą.

Spis treści

  1. Pęcherzyk żółciowy - budowa
  2. Pęcherzyk żółciowy - funkcje
  3. Pęcherzyk żółciowy - unerwienie
  4. Pęcherzyk żółciowy - ból po jedzeniu
  5. Pęcherzyk żółciowy - choroby

Pęcherzyk żółciowy (łac. vesica fellea) to mały, kilkucentymetrowy narząd, który magazynuje żółć. Z reguły ma wymiary 10 cm na 4 cm, a jego kształt przypomina odwróconą gruszkę.

Pęcherzyk żółciowy - budowa

Pęcherzyk żółciowy składa się z dna, trzonu oraz szyjki, która przechodzi w przewód pęcherzykowy (przewód wątrobowy wspólny), łączący pęcherzyk z drogami żółciowymi.

Za pomocą przewodu, którego ujście znajduje się na brodawce większej dwunastnicy (brodawce Vatera), żółć odprowadzana jest do wątroby.

Regulatorem odpływu żółci jest zwieracz bańki wątrobowo-trzustkowej czyli zwieracz Oddiego.

Ściana pęcherzyka żółciowego zbudowana jest z trzech warstw:

Narząd może pomieścić do 70 ml żółci.

Pęcherzyk żółciowy ma ciemniejszy kolor niż wątroba, ponieważ znajduje się w nim zagęszczona żółć.

Pęcherzyk żółciowy przylega z jednej strony do miąższu wątroby, z drugiej zaś leży wolno w jamie otrzewnej, pokryty cienką błoną surowiczą zwaną otrzewną. W niej znajdują się zakończenia nerwowe, wrażliwe na rozciąganie i podrażnienie (np. przez substancje produkowane w stanach zapalnych).

Znając anatomię można wyjaśnić mechanizmy powstawania objawów chorobowych związanych z pęcherzykiem żółciowym i drogami żółciowymi.

Pęcherzyk żółciowy jest częścią dróg żółciowych, składających się z przewodów wątrobowych i pozawątrobowych. Po połączeniu we wnęce wątroby przewodu wątrobowego prawego i lewego, zbierających żółć z odpowiednich płatów wątroby, we wspólny przewód żółciowy wspólny, uchodzi on do dwunastnicy poprzez tzw. brodawkę Vatera.

Do przewodu żółciowego wspólnego uchodzi przewód pęcherzyka żółciowego (przewód pęcherzykowy), do- i odprowadzający żółć do pęcherzyka.

Przewód żółciowy wspólny po połączeniu się przewodów wątrobowych biegnie w obrębie tak zwanego więzadła wątrobowo-dwunastniczego, które, poza przewodem pęcherzykowym, zawiera także tętnicę wątrobową, żyłę wrotną, naczynia limfatyczne z węzłami chłonnymi oraz nerwy splotu współczulnego. Więzadło to umiejscowione jest pomiędzy wnęką wątroby (czyli miejscem, gdzie wchodzą lub wychodzą wspomniane struktury) a dwunastnicą.

Pęcherzyk żółciowy - funkcje

Główną funkcją pęcherzyka żółciowego jest magazynowanie i zagęszczanie żółci produkowanej przez wątrobę.

Kiedy człowiek jest głodny, produkowana przez wątrobę żółć znajduje się w pęcherzyku żółciowym. Natomiast podczas posiłku żółć uwalniana jest do dwunastnicy.

Żółć ma właściwości emulgujące tłuszcz. Dzięki niej organizm jest w stanie wchłonąć przede wszystkim tłuszcze, ale też niektóre witaminy, takie jak witamina A, witamina D, witamina E, witamina K.

Gdy w naszej codziennej diecie znajduje się dużo tłuszczu, przyswojenie go jest utrudnione, wydzielanie żółci stymulowane jest przez cholecystokininę, czyli hormon peptydowy. To dzięki niemu dochodzi do skurczu pęcherzyka żółciowego i wyrzutu jego zawartości.

Wraz z żółcią organizm wydala szkodliwy cholesterol, kwasy żółciowe, toksyny i inne niepotrzebne organizmowi substancje.

Pęcherzyk żółciowy - unerwienie

Unerwienie pęcherzyka żółciowego pochodzi od splotu wątrobowego, który wraz z komórkami zwojowymi tworzy sieć wokół szyjki pęcherzyka.

Komponenta współczulna wywodzi się z nerwu błędnego. Podrażnienie nerwu błędnego powoduje skurcz błony mięśniowej pęcherzyka i rozkurcz mięśnia zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej.

Gałązki somatyczne biegną od nerwu przeponowego prawego. W przypadku chorób pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych powoduje to promieniowanie bólu do prawej łopatki.

Pęcherzyk żółciowy - ból po jedzeniu

Zdarza się, że po obfitym posiłku odczuwamy ból po prawej stronie brzucha pod żebrami. Zwykle uważamy, że boli nas wątroba, ale to pęcherzyk żółciowy daje znak, że jest przeciążony. To także pierwszy sygnał, że pęcherzyk żółciowy może niedomagać.

Pęcherzyk żółciowy - choroby

Do najczęstszych chorób woreczka żółciowego należą:

Kamica pęcherzyka żółciowego

Na tę przypadłość kobiety chorują trzy razy częściej niż mężczyźni. Bardzo często kamienie żółciowe stwierdza się u osoby, która spełnia kryteria tzw. 4xF, czyli kobieta, czterdziestoletnia, otyła, która kilkakrotnie rodziła (w języku angielskim brzmi to: female, forty, fat, fertile). Nie jest to jednak schemat dotyczący wszystkich chorych na kamicę żółciową.

Nie do końca wiadomo, dlaczego w woreczku powstają kamienie, ale wiadomo jaki jest mechanizm ich powstawania i co temu sprzyja. Kamicy sprzyja jej m.in.:

Kamienie żółciowe często tworzą się u osób, które gwałtownie chudną np. po radykalnych kuracjach odchudzających lub po operacji bariatrycznej, czyli np. zmniejszaniu żołądka. Do kamicy można też mieć predyspozycje rodzinne.

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego

Spowodowane jest zwykle nieleczoną kamicą pęcherzyka żółciowego. Jednak nie u wszystkich osób z kamicą rozwija się ostre zapalenie. Dotyczy ono 10-20% chorych.

Zapalenie najczęściej rozwija się wtedy, gdy żółć nie może swobodnie odpływać z pęcherzyka i gdy dojdzie do zamknięcia światła przewodu żółciowego przez kamień lub obrzęk błony śluzowej pęcherzyka.

Zalegająca żółć oraz kamienie drażnią ściany pęcherzyka, co przyczynia się do rozwoju stanu zapalnego. Pęcherzyk powiększa się, utrudniony jest też przepływ krwi przez jego naczynia, a to nasila stan zapalny.

Jeżeli chory nie otrzyma właściwej pomocy może dojść do bakteryjnego zakażenia, które przenosi się z krwią. Ostremu zapaleniu zawsze towarzyszy silny ból, który może się utrzymywać nawet przez 6 godzin.

Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego

Może być następstwem ostrego zapalenia. Może także rozwinąć się jako powikłanie kamicy żółciowej lub po istotnych błędach dietetycznych. Dominującym objawem jest ból o różnym nasileniu, który pojawia się po prawej stronie pod żebrami.

Ból może promieniować do łopatek i kręgosłupa. Warto wiedzieć, że bóle mogą obejmować tylko okolicę nadbrzusza. Innym objawem są napady kolki żółciowej, które nasilają się po zjedzeniu tłustych, smażonych potraw, śmietany, ciasta z kremem.

Przewlekłemu zapaleniu towarzyszy też częste odbijanie się, mdłości, wzdęcia brzucha, oraz niesmak w ustach. Może się też pojawiać niewielkie zażółcenie skóry lub białek oczu.

Dolegliwości nasilają się pod wpływem wysiłku fizycznego, używek, silnego stresu oraz chorób przebiegających z wysoką temperaturą.

Rak pęcherzyka żółciowego

Rak pęcherzyka żółciowego występuje stosunkowo rzadko, choć stanowi aż 80-95% raków dróg żółciowych. Jest piątym co do częstości występowania rakiem układu pokarmowego. Choroba ta dotyczy głównie osób powyżej 60. roku życia, częściej kobiet niż mężczyzn.

Rak pęcherzyka żółciowego należy do szybko postępujących, złośliwych nowotworów i cechuje się wysoką śmiertelnością. Rak pęcherzyka żółciowego to nowotwór złośliwy, wywodzący się z komórek nabłonka błony śluzowej pęcherzyka żółciowego.

Przyczyny raka pęcherzyka żółciowego nie są dokładnie znane. W większości przypadków wykrywany jest przypadkowo podczas badania przez histopatologa pęcherzyka usuniętego z powodu kamicy.

Kamienie żółciowe w pęcherzyku towarzyszą rakom tego narządu w około 80% przypadków.

O autorze
Anna Jarosz
Anna Jarosz
Dziennikarka od ponad 40 lat zaangażowana w popularyzację edukacji zdrowotnej. Laureatka wielu konkursów dla dziennikarzy zajmujących się medycyną i zdrowiem. Otrzymała m. in. Nagrodę Zaufania „Złoty OTIS” w kategorii „Media i Zdrowie”, Wyróżnienie Św. Kamila przyznawane z okazji Światowego Dnia Chorego, dwukrotnie „Kryształowe Pióro” w ogólnopolskim konkursie dla dziennikarzy promujących zdrowie oraz wiele nagród i wyróżnień w konkursach na „Dziennikarza Medycznego Roku” organizowanego przez Ogólnopolskie Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE