Wysoki cholesterol pozostaje jednym z głównych czynników zwiększających ryzyko chorób układu krążenia, w tym zawału serca i udaru mózgu. Według danych problem dotyczy około 86 milionów Amerykanów. Statyny należą do najczęściej stosowanych leków obniżających poziom cholesterolu LDL i są uznawane za bardzo skuteczne w ograniczaniu ryzyka sercowo-naczyniowego.
Statyny naprawdę powodują tyle skutków ubocznych? Naukowcy przeanalizowali 66 objawów
Mimo to wielu pacjentów unika leczenia albo przerywa terapię z powodu obaw o działania niepożądane wymieniane w ulotkach i na opakowaniach leków. Najczęściej pojawiają się informacje o bólach mięśni, zmęczeniu, nudnościach, przyroście masy ciała czy zaburzeniach snu. Nowe badanie przygotowane przez naukowców z University of Oxford i opublikowane 5 lutego 2026 roku w czasopiśmie „The Lancet” wykazało jednak, że większość objawów przypisywanych statynom występuje równie często u osób przyjmujących placebo. Autorzy przeanalizowali dane z 23 dużych badań randomizowanych obejmujących około 124 tys. uczestników. Dziewiętnaście badań porównywało działanie statyn z placebo, a cztery kolejne obejmujące około 30,7 tys. osób analizowały bardziej intensywną i mniej intensywną terapię statynami. „To odkrycie ma ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego” – mówi Michael D. Shapiro, lekarz kierujący Centrum Kardiologii Prewencyjnej w Wake Forest Baptist Health. „Statyny to leki, które mogą ratować życie, a wiele osób rezygnuje z ich potencjalnych korzyści z powodu strachu przed skutkami ubocznymi”.
Statyny a bóle mięśni. Co wykazały wcześniejsze badania
Zespół kierowany przez Christinę Reith, profesor nadzwyczajną Oxford Population Health, od lat analizuje działania niepożądane przypisywane statynom. Badacze postanowili zweryfikować, które objawy rzeczywiście są związane z leczeniem, a które występują niezależnie od stosowania leków. „Dowody dotyczące wielu wymienianych skutków ubocznych są w wielu przypadkach bardzo słabe” – mówi Christina Reith. W 2022 roku naukowcy skupili się na najczęściej zgłaszanym problemie, czyli bólach mięśni i osłabieniu. Analiza wykazała, że objawy mięśniowe pojawiały się u około jednej czwartej pacjentów, ale niemal równie często występowały także u osób otrzymujących placebo. „Występowało jedynie około 1 proc. dodatkowego ryzyka objawów mięśniowych przy stosowaniu statyn, głównie w pierwszym roku leczenia” – mówi Christina Reith. Badacze podkreślają jednocześnie, że statyny mogą powodować miopatię, czyli poważną chorobę mięśni, jednak problem ten występuje bardzo rzadko. Według danych dotyczy około jednej osoby na 10 tys. leczonych statynami. W 2024 roku ten sam zespół przeanalizował związek pomiędzy statynami a cukrzycą. Wyniki wykazały, że leki mogą powodować niewielki wzrost poziomu glukozy we krwi, ale nowe rozpoznania cukrzycy dotyczyły głównie osób, które już wcześniej miały podwyższony poziom cukru.
Czy statyny są bezpieczne? Analiza objęła depresję, pamięć i zaburzenia snu
W najnowszej analizie naukowcy sprawdzili 66 potencjalnych skutków ubocznych wymienianych w ulotkach statyn. Oceniano między innymi ryzyko depresji, zaburzeń poznawczych, problemów ze snem oraz zaburzeń erekcji. Wyniki wykazały, że statyny nie zwiększały ryzyka zdecydowanej większości analizowanych objawów. Jedynie cztery działania niepożądane pojawiały się częściej niż w grupie placebo. Badanie wykazało niewielki wzrost ryzyka nieprawidłowych wyników prób wątrobowych, ale bez dodatkowego ryzyka ciężkich chorób wątroby, takich jak zapalenie wątroby czy niewydolność tego narządu. Naukowcy odnotowali także niewielki wzrost ryzyka zmian w składzie moczu oraz obrzęków spowodowanych gromadzeniem się płynów, co mogło sugerować problemy z nerkami. Christina Reith podkreśla jednak, że znaczenie kliniczne tych zmian pozostaje niepewne. „To pokazuje, że znane korzyści ze stosowania statyn zdecydowanie przewyższają ryzyko” – mówi Reith. „Większość objawów powszechnie przypisywanych statynom występuje z taką samą częstością u osób przyjmujących placebo, co oznacza, że nie są wywoływane przez lek” – mówi Michael D. Shapiro. Lekarz ocenił publikację jako najbardziej kompleksową analizę działań niepożądanych statyn, jaka została dotąd przeprowadzona. Podobną ocenę przedstawił Gordon Huggins, lekarz kardiolog z Tufts Medical Center. „Przepisuję statyny pacjentom od wielu lat i poziom obaw dotyczących różnych problemów zawsze wydawał mi się większy niż to, co obserwujemy w praktyce klinicznej” – mówi Gordon Huggins. „Z mojego doświadczenia wynika, że zdecydowana większość pacjentów bardzo dobrze toleruje statyny”.
Leczenie wysokiego cholesterolu. Kiedy korzyści ze statyn przewyższają ryzyko
Lekarze podkreślają, że statyny pozostają jedną z najskuteczniejszych metod ograniczania ryzyka zawału serca i udaru mózgu. Główne potwierdzone działania niepożądane obejmują bóle mięśni, niewielki wzrost ryzyka cukrzycy u osób z podwyższonym poziomem glukozy oraz łagodne podwyższenie enzymów wątrobowych, które rzadko prowadzi do rzeczywistej choroby wątroby. „Główne potwierdzone zagrożenia to objawy mięśniowe występujące u niewielkiej części pacjentów, zwykle na początku leczenia, niewielki wzrost ryzyka cukrzycy głównie u osób znajdujących się blisko progu diagnostycznego oraz łagodne podwyższenie enzymów wątrobowych, które rzadko prowadzi do choroby wątroby” – mówi Michael D. Shapiro.
Eksperci podkreślają, że nowe wyniki mogą wpłynąć na przyszłe zmiany w ulotkach i informacjach dołączanych do leków. Większą ostrożność zaleca się przede wszystkim u osób z istniejącymi chorobami wątroby oraz u pacjentów z wysokim ryzykiem cukrzycy. Gordon Huggins zwraca również uwagę, że osoby po 75. roku życia bywają bardziej wrażliwe na działanie statyn i często lepiej funkcjonują przy niższych dawkach leków. „Nawet w tych grupach bezwzględne ryzyko pozostaje niewielkie, a ochrona sercowo-naczyniowa zazwyczaj przewyższa potencjalne szkody” – mówi Michael D. Shapiro.
Lekarze zalecają, aby decyzję o rozpoczęciu terapii statynami podejmować po analizie poziomu cholesterolu, wieku, współistniejących chorób oraz całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Eksperci podkreślają również, że osoby mające wątpliwości dotyczące leczenia powinny omówić z lekarzem swój profil lipidowy i indywidualne ryzyko chorób serca.
