Czy statyny faktycznie są szkodliwe? Nowe dane z „The Lancet”
Statyny to jedne z najczęściej przepisywanych leków na świecie. Realnie ratują życie poprzez redukcję ryzyka zawału serca i udaru mózgu. Mimo ich niskiej ceny i wysokiej skuteczności, wokół terapii narosło wiele mitów dotyczących rzekomej szkodliwości. Pacjenci często analizują ulotki, obawiając się długiej listy działań niepożądanych.
Najnowsze badanie przeprowadzone pod kierownictwem dr Christiny Reith z University of Oxford przynosi przełomowe wnioski. Zespół przeanalizował 19 randomizowanych badań kontrolowanych, obejmujących aż 120 000 uczestników. Przez średnio 4,5 roku naukowcy monitorowali wpływ pięciu najpopularniejszych statyn, porównując je z grupą przyjmującą placebo.
Efekt nocebo: Gdy strach przed lekiem wywołuje ból
Wyniki analizy są zaskakujące. Spośród 66 analizowanych skutków ubocznych, statyny nie okazały się przyczyną aż 62 z nich. Problemy takie jak zawroty głowy, chroniczne zmęczenie, utrata pamięci czy bóle głowy występowały z podobną częstotliwością zarówno u osób biorących leki, jak i u tych przyjmujących placebo.
Eksperci sugerują, że za tym zjawiskiem może stać efekt nocebo – sytuacja, w której negatywne oczekiwania pacjenta prowadzą do odczuwania rzeczywistych dolegliwości. Warto zaznaczyć, że w tej konkretnej analizie nie badano bólu czy osłabienia mięśni, a kwestię ryzyka cukrzycy określono we wcześniejszych publikacjach jako niewielką.
Jakie są realne skutki uboczne przyjmowania statyn?
Choć badanie uspokaja pacjentów, nie oznacza to, że statyny są całkowicie wolne od działań niepożądanych. Naukowcy potwierdzili, że przyjmowanie tych leków wiąże się z istotnie zwiększonym ryzykiem wystąpienia:
- nadmiernego stężenia białka w moczu,
- obrzęków kończyn,
- zmian w czynności wątroby.
Zaznaczono jednak wyraźnie, że zmiany te nie występowały w stopniu, który uznano by za szkodliwy dla ogólnego stanu zdrowia. Zdaniem dr Reith bilans jest jednoznaczny: korzyści płynące z ochrony układu krwionośnego znacznie przewyższają ewentualne ryzyko.
„Możemy teraz być pewni, że statyny nie powodują zdecydowanej większości problemów medycznych wymienionych jako potencjalne działania niepożądane w ulotkach dla pacjentów” – podkreśliła dr Reith podczas konferencji prasowej.
Apel o zmianę ulotek i edukację pacjentów
Autorzy badania apelują o pilną aktualizację ulotek dołączanych do statyn. Ich zdaniem obecne ostrzeżenia dotyczące zgłaszanych działań niepożądanych zniechęcają pacjentów do stosowania tych leków. Strach przed skutkami ubocznymi sprawia, że pacjenci albo nie rozpoczynają terapii, albo ją przerywają, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia.
Naukowcy postulują, aby dokumentacja medyczna jasno rozróżniała skutki faktycznie wywołane przez substancję czynną od tych, które pojawiają się równie często przy podawaniu obojętnego placebo. Na ten moment to lekarze powinni wykorzystać te dane, aby uspokoić osoby wahające się przed podjęciem leczenia. W przyszłości badania mają pomóc ustalić, dlaczego niektóre grupy osób, np. pacjenci z wielochorobowością, mogą być bardziej podatni na określone dolegliwości.
