Mała ranka na języku rzadko budzi strach. Zwykle podejrzewamy aftę, przypadkowe przygryzienie albo podrażnienie gorącym jedzeniem. Czekamy kilka dni, aż wszystko się zagoi, i szybko zapominamy o problemie. Ale co, jeśli mijają kolejne tygodnie, a owrzodzenie nadal jest widoczne? Właśnie taki objaw zlekceważyła kobieta, u której później rozpoznano raka jamy ustnej. Co istotne, zmiana nie musi boleć, by wymagała pilnego zbadania.
Pierwsze objawy raka języka. Niegojąca się ranka może nie boleć
Karen Liesching-Schroder z Rochford w hrabstwie Essex miała 43 lata, gdy w lutym 2016 roku usłyszała diagnozę: rak języka. Brytyjka nigdy nie paliła papierosów, rzadko piła alkohol i regularnie biegała. Początkowo sądziła, że niewielkie owrzodzenie na języku to zwykła afta. Zmiana jednak nie znikała, a z czasem zamieniła się w głęboki ubytek. Leczenie wymagało usunięcia części języka, operacji w obrębie szyi i sześciu tygodni radioterapii.
– Miałam owrzodzenie na języku, ale nie zagoiło się i zamieniło w dziurę w języku. Nawet wtedy nie zdawałam sobie sprawy, że to rak – wspomina kobieta.
Ostatecznie okazało się, że niegojąca się rana była objawem nowotworu jamy ustnej.
Wiele osób kojarzy poważną chorobę z silnym bólem. Tymczasem rak języka i inne nowotwory jamy ustnej mogą początkowo rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości. Niewielkie owrzodzenie nie musi przeszkadzać w jedzeniu ani mówieniu, a mimo to stopniowo się powiększa.
To jedna z przyczyn, dla których zmiany nowotworowe bywają rozpoznawane późno. Pacjent nie zgłasza się do lekarza, ponieważ nie odczuwa bólu i liczy na samoistne wygojenie ranki.
Afta czy rak języka? Te objawy pomagają rozpoznać różnicę
Zwykła afta to niewielkie, powierzchowne owrzodzenie błony śluzowej. Najczęściej powoduje ból lub pieczenie, szczególnie podczas kontaktu z kwaśnym, słonym albo gorącym jedzeniem. Większość drobnych aft ustępuje w ciągu jednego do dwóch tygodni.
Owrzodzenie związane z nowotworem może wyglądać podobnie, ale często utrzymuje się znacznie dłużej. Bywa bezbolesne, stopniowo zmienia wygląd, powiększa się lub tworzy coraz głębszy ubytek w tkance.
Najważniejsza jest granica trzech tygodni. Jeśli ranka na języku lub w innym miejscu jamy ustnej nie zagoiła się w tym czasie, powinna zostać zbadana przez stomatologa albo lekarza. Nie trzeba jednak czekać trzech tygodni, gdy zmiana szybko się powiększa lub budzi niepokój.
Rak jamy ustnej nie zawsze objawia się owrzodzeniem. Warto zwrócić uwagę także na inne sygnały:
- czerwone lub białe plamy na języku, dziąsłach albo wewnętrznej stronie policzków,
- nietypowe zgrubienia i guzki w jamie ustnej lub na wardze,
- trudności z połykaniem,
- utrzymującą się chrypkę,
- powiększony guzek lub obrzęk na szyi.
Nie oznacza to, że każda taka zmiana jest nowotworem. Podobne dolegliwości mogą towarzyszyć infekcjom, urazom i innym schorzeniom. Sam wygląd owrzodzenia również nie pozwala wiarygodnie stwierdzić, czy mamy do czynienia z aftą, czy rakiem języka.
Rak jamy ustnej. Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie?
Najważniejszymi czynnikami ryzyka raka jamy ustnej są palenie tytoniu i spożywanie alkoholu. Szczególnie niebezpieczne okazuje się ich połączenie.
Według danych przytoczonych w materiale źródłowym regularne, nadmierne picie alkoholu wiąże się z około czterokrotnym wzrostem ryzyka zachorowania. U osób, które jednocześnie palą papierosy i piją alkohol, ryzyko może być nawet około trzydziestokrotnie większe.
Znaczenie mają również zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), szczególnie w przypadku nowotworów części ustnej gardła. Wirus może być przenoszony podczas kontaktów seksualnych.
Historia Karen Liesching-Schroder zwraca jednak uwagę na mniej oczywisty problem. Kobieta nie paliła papierosów, rzadko sięgała po alkohol i regularnie biegała. Nie należała więc do grupy, którą zwykle kojarzymy z największym ryzykiem zachorowania.
Rak jamy ustnej może rozwinąć się także u osób prowadzących zdrowy tryb życia. Brak nałogów nie oznacza, że można ignorować niegojące się owrzodzenie języka.
Jak rozpoznać niepokojące zmiany w jamie ustnej? Kiedy iść do lekarza?
Nie wszystkie zmiany w jamie ustnej są łatwo widoczne. Owrzodzenie może znajdować się na bocznej powierzchni języka, pod językiem albo w miejscu, którego zwykle nie oglądamy podczas mycia zębów.
Dlatego warto co jakiś czas dokładniej przyjrzeć się wnętrzu ust. Wystarczy dobre oświetlenie i lustro. Należy obejrzeć wewnętrzną stronę warg i policzków, dziąsła, powierzchnię języka oraz obszar pod nim. Warto również zwrócić uwagę na nietypowe zgrubienia w obrębie szyi.
Niepokój powinny wzbudzać zwłaszcza ranki, które nie zmniejszają się z upływem czasu, zmieniają wygląd albo stopniowo się powiększają.
Jeśli owrzodzenie utrzymuje się ponad trzy tygodnie, konieczna jest konsultacja ze stomatologiem lub lekarzem rodzinnym. Wcześniejsza wizyta jest wskazana, gdy zmiana szybko narasta, pojawiają się trudności z połykaniem lub inne niepokojące objawy.
W przypadku podejrzenia nowotworu lekarz może skierować pacjenta na biopsję. Polega ona na pobraniu fragmentu zmienionej tkanki i zbadaniu go pod mikroskopem. W zależności od sytuacji diagnostykę uzupełnia się badaniami obrazowymi.
Jeżeli rozpoznanie potwierdzi raka jamy ustnej, jedną z metod leczenia jest operacyjne usunięcie guza, niekiedy wraz z marginesem otaczających tkanek. Dalsze postępowanie zależy od lokalizacji zmiany i stopnia zaawansowania choroby.
Najważniejsze, by nie traktować braku bólu jako dowodu, że ranka jest niegroźna. Zwykła afta najczęściej ustępuje samoistnie, natomiast owrzodzenie języka, które nie goi się przez trzy tygodnie, wymaga diagnostyki niezależnie od tego, czy boli.
Rak języka w Polsce. Liczba zachorowań wzrosła o 85 proc.
Rak języka nie jest chorobą zarezerwowaną dla osób starszych. W Polsce ponad połowa pacjentów w chwili rozpoznania nie ma jeszcze 65 lat, a zdecydowaną większość chorych stanowią mężczyźni. Niepokoi również rosnąca liczba zachorowań. Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku odnotowano 644 nowe przypadki, podczas gdy w 2000 roku było ich 349. To wzrost o blisko 85 proc. Statystyki dotyczą nowotworów złośliwych innych i nieokreślonych części języka, bez jego nasady, która jest uwzględniana w osobnej kategorii.
7
Źródła:
- Krajowy Rejestr Nowotworów
- www.mouthcancerfoundation.org
- www.england.nhs.uk
- www.nature.com
- www.topsante.com
