Neuropatia po chemioterapii: skąd bierze się drętwienie dłoni i stóp
Neuropatia obwodowa po chemioterapii to częsty skutek uboczny leczenia, wynikający z uszkodzenia nerwów przewodzących sygnały między mózgiem a resztą ciała. Część leków przeciwnowotworowych może uszkadzać włókna nerwowe oraz mitochondria, czyli struktury odpowiadające za dostarczanie energii komórkom. Jak opisuje „Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry”, taki mechanizm zaburza transport substancji wewnątrz nerwów i daje objawy w postaci drętwienia oraz mrowienia.
Gdy nerwy w dłoniach i stopach nie przewodzą bodźców prawidłowo, mózg dostaje zniekształcone sygnały albo nie dostaje ich wcale. Dolegliwości mogą przypominać „zdrętwiałą” kończynę po ucisku, ale w neuropatii wynikają z rzeczywistego uszkodzenia nerwów. Typowe jest to, że objawy pojawiają się symetrycznie, po obu stronach ciała.
Objawy neuropatii po chemioterapii: mrowienie, ból i osłabienie czucia
Objawy neuropatii najczęściej zaczynają się w palcach stóp i dłoni, a z czasem mogą przesuwać się wyżej, w stronę kolan i łokci. Ten układ bywa określany jako wzorzec „rękawiczek i skarpetek”, bo dolegliwości obejmują obszary typowe dla tych części garderoby. Johns Hopkins Medicine wymienia najczęstsze odczucia zgłaszane przez pacjentów:
- mrowienie lub uczucie wbijania setek małych igiełek
- drętwienie i utratę czucia, co utrudnia np. zapinanie guzików
- piekący, ostry lub przeszywający ból
- nadwrażliwość na dotyk oraz niską temperaturę
- osłabienie mięśni i problemy z utrzymaniem równowagi podczas chodzenia
Neuropatia może obejmować także nerwy autonomiczne, które kontrolują pracę narządów wewnętrznych. Zdarza się to rzadziej, ale mogą pojawić się zaparcia, zawroty głowy przy wstawaniu albo problemy z pęcherzem. Takie objawy warto szybko zgłosić lekarzowi prowadzącemu.
Leki a neuropatia po chemioterapii: które zwiększają ryzyko i ile trwają objawy
Nie każda chemioterapia uszkadza nerwy, ale w przypadku części leków ryzyko neuropatii jest wyraźnie większe. PubMed Central wskazuje na leki oparte na platynie (m.in. oksaliplatynę i cisplatynę), a także taksany oraz alkaloidy vinca. To one najczęściej wiążą się z działaniem neurotoksycznym podczas leczenia.
To, jak długo utrzymują się dolegliwości, zależy m.in. od rodzaju leczenia i dawek leków. U wielu osób objawy zaczynają słabnąć w ciągu roku po zakończeniu terapii, ale u części pacjentów mogą utrzymywać się dłużej, a czasem pozostają na stałe. Johns Hopkins Medicine opisuje zjawisko „coastingu”, czyli narastanie drętwienia jeszcze przez kilka miesięcy po ostatniej dawce chemioterapii, co nie musi oznaczać nawrotu choroby.
Neuropatia po chemioterapii: jak zmniejszyć ryzyko upadków i urazów w domu
Przy osłabionym czuciu w dłoniach i stopach szczególnie ważne jest ograniczenie ryzyka urazów i upadków w domu. Osoba z neuropatią może nie zauważyć, że woda w wannie jest zbyt gorąca albo że w bucie znajduje się drobny przedmiot raniący stopę. Zalecenia opublikowane na gov.pl podpowiadają kilka prostych zmian w codziennych nawykach:
- używaj termometru kąpielowego, aby uniknąć poparzeń wrzątkiem
- noś wygodne, sportowe obuwie z gumową, antypoślizgową podeszwą
- zamontuj w łazience maty antypoślizgowe oraz uchwyty przy wannie i toalecie
- podczas prac w kuchni lub ogrodzie zawsze zakładaj rękawice ochronne
- jeśli czujesz niepewność podczas chodzenia, nie wahaj się korzystać z laski lub balkonika
W miarę możliwości dobrze jest dbać o sprawność fizyczną i koncentrację. Krzyżówki czy gry planszowe mogą wspierać uwagę, która bywa osłabiona w trakcie leczenia. Wolniejsze tempo i korzystanie z poręczy na schodach to po prostu element dbania o bezpieczeństwo.
Leczenie bólu neuropatycznego po chemioterapii: co ma potwierdzoną skuteczność
Nie ma wielu leków, które bezpośrednio „naprawiają” uszkodzone nerwy, dlatego leczenie zwykle koncentruje się na łagodzeniu bólu neuropatycznego. „Journal of Clinical Oncology” wskazuje duloksetynę jako jedyny lek o udowodnionej skuteczności w redukcji bólu w bolesnej neuropatii po chemioterapii. Akupunktura i ukierunkowane ćwiczenia fizyczne bywają pomocne w zmniejszaniu dyskomfortu, choć ich skuteczność określono w tekście jako obiecującą.
Największe znaczenie ma wczesne zauważenie objawów i konsekwentne omawianie ich z zespołem prowadzącym leczenie. Informacja o mrowieniu, drętwieniu czy bólu pomaga dobrać postępowanie tak, by ograniczać dolegliwości i poprawiać bezpieczeństwo na co dzień. Wczesna rehabilitacja neurologiczna i plan usprawniania zwiększają szansę, że objawy z czasem będą mniej uciążliwe.
7
Źródła:
