- Analiza opublikowana w „Cleveland Clinic Journal of Medicine” potwierdza, że prosty test okienka Schamrotha pozwala samodzielnie ocenić kształt palców
- Przewlekłe niedotlenienie organizmu jest główną przyczyną, dla której powstają tak zwane palce pałeczkowate
- Dane z bazy StatPearls NCBI ujawniają, że choć palce Hipokratesa są kojarzone z rakiem płuc, to występują tylko u 5-15% chorych
- Zmiana wyglądu opuszków może sygnalizować nie tylko choroby płuc, ale również problemy z sercem czy układem pokarmowym, jak choroba Leśniowskiego-Crohna
Czym są palce pałeczkowate i jak je rozpoznać?
Pałeczkowatość palców, znana w medycynie jako „digital clubbing”, to charakterystyczna zmiana w wyglądzie końcówek palców. Jest to dowód na to, jak często wygląd paznokci może odzwierciedlać stan naszego zdrowia. Proces ten zaczyna się niewinnie od zmiękczenia i zaczerwienienia skóry wokół paznokcia, przez co staje się on bardziej „sprężysty” przy nacisku. Z czasem kąt między paznokciem a skórą powiększa się, a opuszki palców stają się zaokrąglone i błyszczące, przypominając pałeczki do gry na perkusji.
Choć brzmi to nowocześnie, zjawisko to opisywał już Hipokrates, grecki lekarz żyjący ponad dwa tysiące lat temu. To właśnie on jako pierwszy powiązał ten objaw z przewlekłymi chorobami, głównie płuc i serca. Dlatego w medycynie do dziś używa się zamiennej nazwy „palce Hipokratesa”, oddając hołd jego wczesnym, niezwykle trafnym obserwacjom.
Test okienka Schamrotha. Jak samodzielnie sprawdzić, czy masz ten objaw?
Możesz samodzielnie wykonać prosty test, który pozwoli wstępnie ocenić wygląd twoich palców. Wystarczy, że złączysz ze sobą dwa palce wskazujące prawej i lewej ręki, stykając je paznokciami i grzbietami. Jeśli między paznokciami tworzy się niewielka, romboidalna przestrzeń, nazywana „okienkiem Schamrotha”, wszystko jest w porządku.
Zgodnie z badaniami przytoczonymi w „Cleveland Clinic Journal of Medicine”, test ten ma wysoką swoistość (90%), a zanik tej przestrzeni jest wyraźnym sygnałem, że opuszki palców mogły ulec pogrubieniu.
Dlaczego palce zmieniają kształt? Rola przewlekłego niedotlenienia
Główną przyczyną powstawania palców pałeczkowatych jest długotrwałe niedotlenienie tkanek, fachowo nazywane hipoksemią. Choć objawy niedotlenienia organizmu bywają różne, ten jest szczególnie charakterystyczny. Kiedy ciału brakuje tlenu z powodu problemów z płucami lub krążeniem, uruchamia ono złożone mechanizmy kompensacyjne. Jednym z nich jest zwiększona produkcja tak zwanych czynników wzrostu.
Jak wyjaśniają specjaliści z Cleveland Clinic, te czynniki wzrostu stymulują namnażanie się naczyń krwionośnych i tkanki łącznej w opuszkach palców. W efekcie tkanki miękkie wokół paznokci powiększają się, prowadząc do charakterystycznej zmiany ich kształtu. Co ciekawe, proces ten może postępować bardzo szybko – w przypadku ostrych stanów, jak ropniak opłucnej, zmiany mogą pojawić się nawet w ciągu dwóch tygodni.
Jakie choroby powodują palce pałeczkowate? To nie zawsze rak płuc
Chociaż palce pałeczkowate często kojarzone są z rakiem płuc, warto zachować spokój i spojrzeć na szerszy kontekst. To prawda, że bywają jednym z objawów raka płuc, ale nie jest to regułą. Według danych opublikowanych w bazie StatPearls NCBI, nowotwory płuc odpowiadają za około 80% przypadków pałeczkowatości o podłożu nowotworowym, ale sam objaw występuje tylko u 5-15% chorych na ten typ nowotworu. Oznacza to, że jest to ważny, ale nie wszechobecny sygnał alarmowy.
Lista schorzeń mogących powodować pałeczkowatość jest znacznie dłuższa i obejmuje nie tylko płuca. Objaw ten pojawia się u około 50% pacjentów z idiopatycznym włóknieniem płuc, a także w przebiegu rozstrzeni oskrzeli czy gruźlicy. Co więcej, może on sygnalizować problemy z sercem (np. wrodzone wady) lub układem pokarmowym, jak w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna, gdzie występuje u prawie 17% pacjentów.
