- Zespół Sjögrena to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje własne gruczoły łzowe i ślinowe
- Schorzeniu często towarzyszy przewlekłe zmęczenie, ból stawów oraz uporczywy suchy kaszel bez cech infekcji
- Według Merck Manual suchość może być naturalnym skutkiem starzenia lub efektem ubocznym przyjmowania niektórych leków
- Diagnostyka obejmuje badania krwi na przeciwciała oraz specjalistyczne testy mierzące ilość produkowanych łez i śliny
- Ulgę w dolegliwościach przynosi stosowanie sztucznych łez, żucie bezcukrowych gum oraz dbanie o wilgotność powietrza
Zespół Sjögrena: co to za choroba?
Zespół Sjögrena to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy zaczyna atakować własne tkanki. Najczęściej dotyczy to gruczołów łzowych i ślinowych, czyli tych, które odpowiadają za nawilżanie oczu i jamy ustnej. Jak opisuje Mayo Clinic, zamiast chronić organizm przed infekcjami, układ odpornościowy uszkadza miejsca produkujące łzy i ślinę.
W praktyce oznacza to, że śluzówki są słabiej nawilżone, a objawy zaczynają przeszkadzać na co dzień. Zespół Sjögrena nie musi dotyczyć wyłącznie oczu i jamy ustnej, bo jest związany z działaniem całego układu odpornościowego. Najważniejsze jest jedno: choroba upośledza pracę gruczołów łzowych i ślinowych, dlatego pojawia się suchość.
Objawy zespołu Sjögrena: suchość oczu i suchość w ustach
Jednym z typowych objawów jest pieczenie, swędzenie i uczucie „piasku pod powiekami”. Pacjenci często mówią, że nie pomaga nawet zakraplanie zwykłymi kroplami. Równie charakterystyczna jest suchość w ustach, która utrudnia mówienie i przełykanie, zwłaszcza bez popijania.
Nasilenie objawów może się zmieniać, ale gdy utrzymują się przez dłuższy czas, warto skonsultować je z lekarzem. Najczęściej pacjenci zgłaszają:
- uczucie piasku lub pieczenia pod powiekami
- wrażenie ciągłej suchości w jamie ustnej i gardle
- trudności z połykaniem suchych pokarmów bez popijania
- problemy z wyraźnym mówieniem przez dłuższy czas.
Zespół Sjögrena a zmęczenie, ból stawów i suchy kaszel: możliwe objawy
Zespół Sjögrena często nie ogranicza się do suchości oczu i ust, bo dotyczy działania całego układu odpornościowego. Pacjenci opisują także przewlekłe zmęczenie, którego nie łagodzi zwykły odpoczynek, oraz ból i sztywność stawów. Mayo Clinic zwraca uwagę, że choroba może współistnieć z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi, m.in. z toczniem i reumatoidalnym zapaleniem stawów.
Warto zwrócić uwagę także na objawy, które na pierwszy rzut oka nie kojarzą się z suchością. Należą do nich m.in.:
- obrzęk i bolesność gruczołów produkujących ślinę (umiejscowionych przed uszami)
- uporczywy, suchy kaszel bez cech infekcji
- silne uczucie znużenia i brak energii do życia
- obrzęki w okolicach stawów dłoni czy kolan.
Suchość oczu i suchość w ustach a wiek i leki: co wykluczyć przed diagnozą
Zanim zaczniesz podejrzewać u siebie chorobę autoimmunologiczną, warto sprawdzić też inne przyczyny suchości. Merck Manual Professional Edition podaje, że częstym powodem są naturalne procesy starzenia. Z wiekiem gruczoły mogą produkować mniej łez i śliny, co nie zawsze oznacza chorobę.
Drugą częstą przyczyną są leki, bo suchość oczu i ust bywa ich działaniem niepożądanym. Jeśli przyjmujesz preparaty m.in. na nadciśnienie, depresję lub alergię, sprawdź ulotkę i omów objawy z lekarzem albo farmaceutą. Czasem wystarczy zmiana leku, aby wyraźnie zmniejszyć uczucie „piasku w oczach” i suchość w ustach.
Badania przy podejrzeniu zespołu Sjögrena: od lekarza POZ do okulisty i reumatologa
Gdy objawy nie ustępują, zacznij od wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który może rozpocząć diagnostykę. Narodowy Fundusz Zdrowia podaje, że do specjalistów takich jak okulista lub reumatolog zwykle potrzebne jest skierowanie. Lekarz może zlecić badania krwi oceniające stan zapalny i obecność przeciwciał typowych dla zespołu Sjögrena.
U specjalistów wykonuje się też badania, które oceniają, ile łez i śliny produkuje organizm. Najczęściej są to:
- test Schirmera, który polega na umieszczeniu małego paska papieru pod powieką, by zmierzyć ilość produkowanych łez
- badanie lampą szczelinową w celu obejrzenia powierzchni oka i rogówki
- badania obrazowe ślinianek, takie jak sialogram lub scyntygrafia
- biopsja, czyli pobranie maleńkiego fragmentu tkanki z wargi do badania pod mikroskopem.
Jak złagodzić suchość oczu i ust przy zespole Sjögrena: praktyczne sposoby
Leczenie zespołu Sjögrena w dużej mierze polega na łagodzeniu suchości i poprawie codziennego komfortu. Według zaleceń EULAR podstawą są terapie miejscowe, czyli sztuczne łzy oraz żele do oczu na noc. Takie preparaty pomagają chronić powierzchnię oka i zmniejszają ból związany z niedostatecznym nawilżeniem.
Przy suchości w ustach ulgę może przynieść żucie bezcukrowej gumy lub ssanie pastylek, bo pobudza to ślinianki do pracy. Gdy śliny jest bardzo mało, pomocne bywają substytuty śliny (np. w sprayu) oraz płyny do płukania jamy ustnej. Warto też regularnie popijać wodę małymi łykami i zadbać o odpowiednią wilgotność powietrza w domu.
5 chorób, które rozwijają się przez wiele lat! Możesz z nimi żyć, nie mając o tym pojęcia GALERIA
5
Źródła:
