- Fenomen Raynauda, czyli nagłe sinienie palców pod wpływem zimna, to najczęstszy pierwszy objaw choroby
- Przed wystąpieniem włóknienia pacjenci często odczuwają poranny obrzęk dłoni oraz wrażenie napiętej i ciastowatej skóry
- Badanie kapilaroskopii pozwala lekarzowi wykryć zmiany w naczyniach krwionośnych jeszcze przed wystąpieniem silnych objawów
- Według danych statystycznych w Polsce na twardzinę układową choruje łącznie około 5400 osób
Co to jest twardzina układowa i ile osób choruje w Polsce?
Twardzina układowa to rzadka, przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje własne tkanki. Dochodzi do nadmiernej produkcji kolagenu i włóknienia, czyli stopniowego twardnienia skóry oraz niektórych narządów wewnętrznych. Wczesne rozpoznanie ma znaczenie, bo choroba może wpływać na codzienne funkcjonowanie i tempo jej postępu.
W Polsce twardzina układowa jest chorobą rzadką. Według danych Instytutu Innowacji i Odpowiedzialnego Rozwoju w 2018 roku dotyczyła około 5400 osób. Oznacza to około 14 przypadków na 100 000 mieszkańców i pokazuje, że choroba wymaga opieki specjalistycznej, najczęściej reumatologicznej.
Fenomen Raynauda: jak wygląda i na co zwrócić uwagę?
U wielu osób najwcześniejszym objawem twardziny układowej jest fenomen Raynauda. Palce u rąk lub stóp mogą nagle zblednąć, a potem zsinieć, na przykład pod wpływem zimna albo silnych emocji. MedlinePlus Genetics podaje, że takie napady mogą pojawiać się nawet na wiele lat przed zmianami skórnymi.
Podczas napadu, poza zmianą koloru skóry, może pojawić się drętwienie, mrowienie albo ból palców. To efekt nagłego skurczu naczyń krwionośnych i ograniczenia dopływu krwi do kończyn. Jeśli takie epizody się powtarzają, warto potraktować je jako ważny sygnał ostrzegawczy, a nie tylko „marznące dłonie”.
Opuchnięte dłonie i „ciastowata” skóra: wczesne objawy twardziny
Kolejnym wczesnym sygnałem bywa obrzęk dłoni i uczucie, że skóra jest „ciastowata” oraz napięta. Najczęściej jest to najbardziej odczuwalne rano. MedlinePlus Genetics wskazuje, że taki obrzęk zwykle pojawia się jeszcze zanim rozpocznie się proces włóknienia.
Z czasem obrzęk może przechodzić w pogrubienie i stwardnienie skóry. Zmiany zwykle zaczynają się na palcach, a później mogą obejmować dłonie i twarz. Takie twardnienie palców lekarze określają jako sklerodaktylię i może ono utrudniać codzienne czynności, na przykład zginanie palców i chwyt.
Badania przy podejrzeniu twardziny układowej: krew i kapilaroskopia
Przy podejrzeniu twardziny układowej lekarz może zlecić diagnostykę. Podstawą są badania krwi w kierunku autoprzeciwciał. Frontiers in Immunology opisuje, że najczęściej oznacza się przeciwciała przeciwjądrowe (ANA) oraz markery takie jak ACA i Scl-70.
W diagnostyce pomaga też kapilaroskopia obrąbka paznokciowego, badanie bezbolesne. Wytyczne Advances in Rheumatology podają, że pozwala ono ocenić pod powiększeniem drobne naczynia krwionośne przy paznokciach. Charakterystyczne zmiany w tym miejscu mogą być jednym z najwcześniejszych sygnałów rozwijającej się twardziny, nawet gdy inne objawy są jeszcze mało nasilone.
Co możesz zrobić na co dzień przy objawach Raynauda i twardnienia skóry?
Wczesne rozpoznanie twardziny układowej daje tzw. okno terapeutyczne, czyli czas, w którym leczenie może najskuteczniej spowalniać postęp choroby. Jeśli zauważasz nawracające sinienie palców lub twardnienie skóry, nie odkładaj sprawy do momentu, aż objawy się nasilą. Pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza rodzinnego i ewentualne skierowanie do poradni reumatologicznej.
W codziennym funkcjonowaniu pomagają też proste nawyki, które wspierają ochronę naczyń krwionośnych i skóry. Oto działania, które mogą być szczególnie przydatne:
- unikanie gwałtownych zmian temperatury i wychłodzenia organizmu
- noszenie ciepłych rękawiczek i skarpet w chłodne dni
- regularne nawilżanie skóry dłoni specjalistycznymi kremami
- całkowita rezygnacja z palenia tytoniu, który zwęża naczynia krwionośne
- unikanie nadmiernego stresu, który może wywoływać ataki Raynauda.
Wczesne objawy twardziny układowej: na co zwrócić uwagę? GALERIA
6
Źródła:
