Hiperakuzja, czyli nadwrażliwość słuchowa. Dlaczego codzienne dźwięki mogą boleć i co pomaga je lepiej tolerować?

Brzęk sztućców, szum wody albo gwar rozmów potrafią wywołać silny dyskomfort, a czasem nawet ból. Tak może objawiać się hiperakuzja, czyli nadwrażliwość słuchowa, w której mózg zbyt mocno „podbija” docierające bodźce. Problem bywa związany z przebytym urazem lub nadmiernym hałasem, a dobrze dobrana terapia może stopniowo zmniejszyć reakcję na dźwięki.

Kobieta w kuchni krzywi się i zakrywa ucho dłonią przy szumiącej wodzie. O hiperakuzji przeczytasz na Poradnik Zdrowie.
Autor: Zdjęcie poglądowe/ Wygenerowane przez AI Kobieta trzymająca się za ucho w jasnej kuchni
  • Hiperakuzja to nieprawidłowe wzmacnianie dźwięków przez mózg, które sprawia, że zwykłe odgłosy stają się bolesne
  • Najczęstszą przyczyną dolegliwości jest uszkodzenie słuchu wywołane hałasem lub nagłym urazem akustycznym
  • Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu podaje, że nadwrażliwość słuchowa dotyczy ponad 15 proc. dorosłych Polaków
  • Najskuteczniejszą metodą leczenia jest terapia poznawczo-behawioralna, która uczy mózg prawidłowej reakcji na otaczające bodźce
  • Hiperakuzja (nadwrażliwość słuchowa). Na czym polega i dlaczego zwykłe dźwięki męczą?

    Hiperakuzja, czyli nadwrażliwość słuchowa, to sytuacja, w której zwykłe dźwięki stają się nie do zniesienia, a czasem bolesne. Nie chodzi o „nadludzki” słuch, tylko o to, jak układ słuchowy przetwarza bodźce. PubMed Central opisuje hiperakuzję jako efekt nieprawidłowego przystosowania ośrodkowego układu słuchowego do odbieranych sygnałów.

    W praktyce chodzi o to, że mózg zbyt mocno wzmacnia docierające dźwięki. Naukowcy opisują to jako plastyczność ośrodkową lub mechanizm „central gain”. Można to porównać do rozregulowanego wzmacniacza, który podkręca głośność nawet wtedy, gdy bodziec jest umiarkowany.

    Badania sugerują, że gdy do uszu dociera mniej bodźców z otoczenia, mózg próbuje to „wyrównać”, zwiększając swoją aktywność. W efekcie nawet codzienne odgłosy, na przykład brzęk sztućców czy szum wody, mogą wywoływać dyskomfort, lęk, a czasem także ból.

    Gadaj Zdrów - Jak dbać o mózg

    Przyczyny hiperakuzji. Od hałasu po inne problemy zdrowotne

    Najczęściej hiperakuzja wiąże się z uszkodzeniem słuchu wywołanym hałasem. To jedna z najczęstszych przyczyn, z którymi pacjenci zgłaszają się do gabinetów. Ryzyko rośnie u osób pracujących w głośnym otoczeniu oraz po nagłym urazie akustycznym, na przykład na koncercie lub po wybuchu.

    Nadwrażliwość słuchowa nie zawsze jest skutkiem samego hałasu. StatPearls (NCBI) zwraca uwagę, że hiperakuzja może towarzyszyć różnym problemom zdrowotnym, zarówno związanym z uchem, jak i z układem nerwowym. Wśród czynników ryzyka wymienia się:

    • migreny i silne bóle głowy
    • porażenie nerwu twarzowego (porażenie Bella)
    • choroba Ménière'a
    • zaburzenia ze spektrum autyzmu lub ADHD
    • zespół stresu pourazowego (PTSD) i stany lękowe
    • depresja oraz urazy głowy

    Hiperakuzja bywa też związana z szumami usznymi. W takiej sytuacji dźwięki z otoczenia nie tylko drażnią, ale mogą dodatkowo nasilać odczuwanie pisku w uszach.

    Hiperakuzja w Polsce. Ile osób ma objawy nadwrażliwości słuchowej?

    Nadwrażliwość na dźwięki nie jest rzadkością. Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu w Warszawie podaje, że objawy nadwrażliwości słuchowej zauważa u siebie ponad 15 proc. osób powyżej 17. roku życia. To oznacza, że dyskomfort przy dźwiękach, które dla innych są neutralne, może dotyczyć nawet co szóstej osoby dorosłej.

    Częściej dotyczy to osób, które już wcześniej miały problemy ze słuchem. „Audiofonologia” podaje, że nadwrażliwość na dźwięki występuje u około 40 proc. pacjentów z szumami usznymi. Objawy mogą pojawiać się także u dzieci i utrudniać naukę oraz zabawę.

    Diagnostyka hiperakuzji. Jakie badania są stosowane?

    Rozpoznanie hiperakuzji opiera się przede wszystkim na wywiadzie. Ponieważ jest to odczucie subiektywne, nie da się go potwierdzić prostym badaniem krwi ani prześwietleniem. W rozmowie zwykle padają pytania o to, jakie dźwięki nasilają objawy oraz czy w przeszłości doszło do urazu głowy lub silnej ekspozycji na hałas.

    W diagnostyce stosuje się testy określające poziom dyskomfortu głośności (LDL). Podczas audiometrii sprawdza się, przy jakiej głośności dany dźwięk przestaje być akceptowalny. Pomocą bywa też Kwestionariusz Hiperakuzji (HQ), który ocenia, jak silnie objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie.

    Często wykonuje się też badania uzupełniające, żeby wykluczyć inne choroby uszu. Standardowo stosuje się tympanometrię, badanie odruchu akustycznego oraz testy rozumienia mowy. Dzięki temu łatwiej odróżnić hiperakuzję od innych problemów ze słuchem.

    Leczenie hiperakuzji. Co może zmniejszyć nadwrażliwość na dźwięki?

    Jedną z najskuteczniejszych metod jest terapia poznawczo behawioralna (CBT). PubMed Central opisuje badania, w których regularne spotkania z terapeutą zmniejszały lęk i dyskomfort związany z dźwiękami. Celem terapii jest zmiana reakcji na bodźce, tak aby nie były odbierane jak zagrożenie.

    Pomocne mogą być także konsultacje prowadzone przez internet i połączenia wideo. W opisywanych programach pacjenci zauważali poprawę po 6 tygodniach pracy. Efekty bywały utrzymane nawet rok po zakończeniu leczenia, co ułatwia powrót do codziennego funkcjonowania.

    Ważne jest, aby nie izolować się całkowicie od dźwięków. Stałe noszenie stoperów przez cały dzień może pogorszyć sytuację, bo mózg jeszcze bardziej zwiększy swoją czułość na bodźce. W praktyce lepiej sprawdza się plan stopniowego oswajania się z dźwiękami, ustalany z audiologiem lub psychologiem.

    Źródła: