- Udar cieplny to stan zagrożenia życia, w którym temperatura wewnętrzna ciała osiąga co najmniej 40 stopni
- Charakterystycznymi objawami są gorąca skóra, silny ból głowy, szybkie tętno oraz nagłe zaburzenia świadomości
- Kluczową różnicą między wyczerpaniem a udarem jest często całkowity brak pocenia się mimo wysokiej gorączki
- Według Nature Medicine w 2023 roku w Polsce z powodu upałów zmarło około 616 osób
- Ratowanie chorego wymaga wezwania pomocy pod numerem 112 i szybkiego schładzania okolic pachwin oraz szyi
Co to jest udar cieplny i dlaczego zagraża życiu?
Udar cieplny to stan bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Dochodzi do niego, gdy organizm przegrzewa się tak bardzo, że przestaje samodzielnie się schładzać. Jak podaje Mayo Clinic, o udarze cieplnym mówi się, gdy temperatura wewnętrzna ciała sięga 40°C lub więcej.
Gwałtowny wzrost temperatury ciała w upale to sytuacja krytyczna, zwłaszcza gdy pojawiają się objawy ze strony układu nerwowego. W udarze cieplnym zawodzą mechanizmy termoregulacji, co może doprowadzić do uszkodzenia mózgu i innych narządów. Dlatego liczy się szybkie rozpoznanie objawów i natychmiastowe działanie.
Objawy udaru cieplnego: na co zwrócić uwagę w upał?
Wczesne rozpoznanie udaru cieplnego może uratować życie, dlatego w upał warto obserwować niepokojące objawy. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) wskazuje, że jednym z typowych sygnałów jest bardzo wysoka temperatura ciała, powyżej 39°C. Skóra bywa gorąca i zaczerwieniona, czasem sucha, a czasem wilgotna.
Poza wysoką temperaturą i zmianami skóry mogą pojawić się także inne objawy:
- silny ból i zawroty głowy
- nudności oraz mdłości
- szybkie i mocne tętno
- dezorientacja i zamieszanie
- utrata przytomności lub omdlenie
Jeśli te objawy pojawiają się po ekspozycji na słońce lub w wysokiej temperaturze otoczenia, może to oznaczać, że organizm przestaje radzić sobie z odprowadzaniem ciepła. W takiej sytuacji nie zwlekaj z reakcją.
Wyczerpanie cieplne a udar cieplny: jak odróżnić objawy?
Wyczerpanie cieplne bywa mylone z udarem cieplnym, a rozróżnienie ma znaczenie dla dalszego postępowania. CDC podaje, że przy wyczerpaniu cieplnym typowe są obfite pocenie, silne pragnienie i osłabienie. To sygnał ostrzegawczy, który bez reakcji może przejść w udar cieplny.
W udarze cieplnym ważnym sygnałem bywa brak pocenia mimo bardzo wysokiej temperatury ciała. Temperatura może wzrosnąć do ponad 41°C w ciągu 10-15 minut, a skóra chorego jest w dotyku bardzo gorąca nawet bez pomiaru termometrem. W porównaniu z wyczerpaniem częstsze są też zaburzenia świadomości i ryzyko omdlenia.
Zgony z powodu upałów w Polsce: co mówią dane z 2023 roku?
Dane opisujące skutki upałów pokazują, że problem dotyczy także Polski. Jak wskazuje badanie opublikowane w Nature Medicine, w 2023 roku w Polsce odnotowano około 616 zgonów związanych bezpośrednio z działaniem wysokich temperatur. To liczby, które przypominają, że udar i inne powikłania cieplne mogą mieć tragiczne skutki.
Wyniki z tego samego opracowania pokazują różnice między płciami. W 2023 roku odnotowano około 457 zgonów u kobiet i 212 u mężczyzn związanych ze skutkami upałów. Te dane warto mieć z tyłu głowy w czasie letnich fal gorąca, zwłaszcza gdy w rodzinie są osoby bardziej narażone na przegrzanie.
Pierwsza pomoc przy udarze cieplnym: numer 112 i szybkie schładzanie
Gdy podejrzewasz udar cieplny, najpierw wezwij pomoc pod numerem 112. Do czasu przyjazdu karetki przenieś chorego w chłodne, zacienione miejsce. Mayo Clinic podkreśla, że trzeba jak najszybciej schładzać ciało, na przykład przez chłodną kąpiel, prysznic albo polewanie wodą.
Pomagają też okłady z lodu lub zimne, wilgotne ręczniki przykładane w miejscach, gdzie naczynia krwionośne są blisko skóry. Najlepiej chłodzić:
- szyja
- pachy
- pachwiny
Jeśli chory jest przytomny, podawaj mu schłodzoną wodę lub napoje izotoniczne, a unikaj kofeiny i alkoholu. Gdy straci przytomność i przestanie oddychać, natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo oddechową. Przy udarze cieplnym liczy się każda minuta, bo opóźnienie zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia mózgu.
Sposoby na upały GALERIA
7
Źródła:
