- Polska ochrona zdrowia zyskuje potężne narzędzie, które ma wprowadzić zarządzanie szpitalami w nową erę - opartą na danych i faktach.
- Innowacyjne "Mapy potrzeb zdrowotnych" oraz świeżo wprowadzony "Schemat Zabezpieczenia Opieki Szpitalnej" dostarczają precyzyjnych informacji o placówkach medycznych w regionach.
- Dzięki temu pacjenci mają w przyszłości łatwiej znaleźć wyspecjalizowane szpitale, a kluczowe oddziały, nawet te mniej rentowne, mogą liczyć na stabilne finansowanie.
Koniec zarządzania "po omacku" - era danych w ochronie zdrowia
Zarządzanie polskimi szpitalami, które dotąd często opierało się na intuicji, wchodzi w nową, bardziej precyzyjną fazę. Ministerstwo Zdrowia stworzyło Mapy potrzeb zdrowotnych - narzędzie analityczne, które ma wspierać decyzje zarządcze na poziomie ogólnokrajowym i wojewódzkim. Jak podkreśla prof. Barbara Więckowska z Ministerstwa Zdrowia, współtwórczyni tych map, ich celem jest położenie kresu działaniu "po omacku". - To ważne, żeby pokazać, jak wygląda system i rozmawiać o nim w oparciu o fakty, a nie opinie - tłumaczy prof. Więckowska w rozmowie z PAP. - Potrzebowaliśmy narzędzia, które da nam obraz systemu i docelowo będzie służyć wszystkim zainteresowanym: pacjentom, szpitalom, Narodowemu Funduszowi Zdrowia, resortowi zdrowia czy Ministerstwu Finansów - dodaje.
Od papierowych teczek do cyfrowej aplikacji - dekada zmian
Kiedy w 2013 roku powstawał Departament Analiz i Strategii, którym obecnie kieruje prof. Barbara Więckowska, dostęp do szerokich danych miał głównie Narodowy Fundusz Zdrowia. Ministerstwo potrzebowało własnego narzędzia do gromadzenia i analizy informacji o całym systemie ochrony zdrowia.
Od tamtej pory cele nie zmieniły się, ale radykalnie zmieniło się podejście do danych i sposób wykorzystywania narzędzi analitycznych. - Ponad 10 lat temu powszechnie powątpiewano, czy w zarządzaniu ochroną zdrowia można na podstawie danych wyciągać wnioski dotyczące przyszłości, coś obliczyć lub bazować na modelowaniu matematycznym. Dziś nikt już tego nie kwestionuje - powiedziała prof. Więckowska.
W tym czasie znacząco wzrosła szczegółowość zbieranych danych, a także zakres i forma ich publikowania. Pierwsze mapy były obszernymi, kilkusetstronicowymi dokumentami papierowymi, pełnymi szczegółowych tabel, które były trudne w lekturze. Dziś to zupełnie inna historia.
Mapy składają się z obwieszczenia ministra zdrowia, które zawiera podsumowanie analiz i kierunki działań, oraz z otwartej, dostępnej online aplikacji.
Narzędzie, aktualizowane co roku i przygotowywane na pięcioletnie okresy (najnowsze z 2025 roku dotyczy lat 2027-2031 w ramach Krajowego Planu Transformacji), ma w przyszłości pomóc również pacjentom, umożliwiając im wyszukiwanie szpitali specjalizujących się w konkretnych świadczeniach.
Nowość 2026: Schemat Zabezpieczenia Opieki Szpitalnej
W tym roku Mapy potrzeb zdrowotnych zostały wzbogacone o nowy, istotny element: Schemat Zabezpieczenia Opieki Szpitalnej (SZOS). Obejmuje on wszystkie szpitale, które mają podpisane umowy z NFZ. Jego powstanie to efekt analiz, dialogu z konsultantami krajowymi i wojewódzkimi, a także zaawansowanego modelowania matematycznego, które uwzględniło potencjał oddziałów i prognozowane przepływy pacjentów.
Analizy przeprowadzane w ramach schematu bazują na kryteriach ustalonych z ekspertami. Najczęściej dotyczą one:
- rocznej liczby hospitalizacji (ogółem lub związanych z konkretnymi chorobami),
- liczby wykonanych procedur,
- odległości, jaką trzeba pokonać do najbliższego oddziału określonego typu.
Przy ocenie dostępności, za maksymalny czas dojazdu samochodem przyjęto 60 minut.
Miejsca udzielania świadczeń podzielono na cztery grupy:
- "spełniające warunki",
- "niezbędne ze względu na dostępność czasową" (te, których utrzymanie jest kluczowe dla lokalnych potrzeb),
- "do obserwacji",
- "uzupełniające".
- Do grupy "do obserwacji" trafiły miejsca udzielania świadczeń, którym bardzo mało zabrakło do spełnienia kryteriów - wyjaśniła szefowa departamentu analiz.
Okres obserwacji wynosi dwa lata, po którym nastąpi ponowna ocena. Miejsca "uzupełniające" nie spełniają przyjętych kryteriów, co wymaga indywidualnego podejścia osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo zdrowotne mieszkańców regionu.
Jak mapy wspierają dyrektorów i kształtują nowoczesne szpitale?
Schemat Zabezpieczenia Opieki Szpitalnej to przede wszystkim narzędzie analityczne stworzone z myślą o dyrektorach i właścicielach szpitali. Ma im pomagać w planowaniu dalszych działań zarządczych. - W przypadku zakresów, które nie spełniają kryteriów, warto zastanowić się nad reorganizacją. Mapa nie zastępuje decyzji zarządczych. Ma sprawić, żeby nie były podejmowane po omacku - podkreśliła prof. Więckowska.
Narzędzie pozwala także ocenić potencjał placówki i zobaczyć jej otoczenie, dostarczając danych o wszystkich podmiotach finansowanych przez NFZ w danym regionie. Celem tych analiz jest znalezienie optymalnych rozwiązań dla potrzeb zdrowotnych mieszkańców.
Profesor Więckowska zwraca uwagę, że opieka szpitalna to najdroższa część systemu, a nowoczesne myślenie o szpitalnictwie wykracza poza samą bazę łóżkową i infrastrukturalną. - Nowoczesny szpital to nie tylko łóżka i budynek, lecz także rozbudowane poradnie, kompleksowa rehabilitacja i opieka zdalna nad pacjentem - tłumaczy.
- Jednocześnie szpital, w rozumieniu bazy łóżkowej, ma stanowić zabezpieczenie świadczeń z udziałem doświadczonego personelu, ale jak najwięcej opieki powinno być realizowane blisko miejsca zamieszkania pacjenta, a nawet w jego w domu - wyjaśniła. Resort zdrowia podkreśla, że narzędzie nie służy "centralnemu sterowaniu" szpitalami. Ma za to dostarczyć wojewodom i samym lecznicom informacji niezbędnych do wyboru kierunków działań.
Przy podejmowaniu decyzji o restrukturyzacji, zmianie profilu czy wygaszaniu oddziałów kluczowe pozostają potrzeby pacjentów.
W planach jest wprowadzenie ryczałtowej płatności - stałej kwoty niezależnej od liczby wykonanych świadczeń - dla małych oddziałów, które są niezbędne ze względów geograficznych (np. położnictwo czy pediatria), ale nie utrzymałyby się, będąc finansowane wyłącznie za procedury.
Gdzie znaleźć Mapy potrzeb zdrowotnych?
Mapy potrzeb zdrowotnych w formie elektronicznej są dostępne dla każdego na ogólnodostępnej platformie Baza Analiz Systemowych i Wdrożeniowych pod adresem basiw.mz.gov.pl. To tam od 2019 roku publikowane są kolejne aktualizacje i analizy, zapewniając transparentność i dostęp do kluczowych danych o polskiej ochronie zdrowia.
18
