Szerszeń europejski, inaczej zwany szerszeniem groźnym, to owad, który powszechnie występuje na terenie całej Polski. Łatwo go spotkać na łąkach, w parkach, ogrodach, a nawet na placu zabaw, ulicy czy we własnej sypialni – ze względu na to, że naturalne siedliska szerszeni zostały w dużej mierze zniszczone lub zanikły m.in. na skutek uprzemysłowienia i wycinania lasów, szerszenie coraz częściej przebywają na terenach zamieszkałych przez ludzi.
W naturalnych warunkach szerszenie budują gniazda w dziuplach i w koronach drzew liściastych (przede wszystkim dębów), ale coraz częściej można je spotkać również na poddaszach i strychach, ptasich budkach lęgowych, pod okapami dachu czy nawet w zagłębieniach i dziurach w ścianach budynków.
Spis treści
Jak wygląda szerszeń?
Szerszeń z wyglądu przypomina osę, jednak łatwo go od niej odróżnić po rozmiarze – przeciętnie szerszenie mają około 2-3 cm długości (królowa tego gatunku osiąga długość ok. 3,5 cm), są więc największe spośród z owadów, które mogą nas żądlić.
Żyjące na terenie Polski szerszenie mają czarny tułów w rude plamy i żółty odwłok w czarne pasy. Na ich głowie zaś jest dobrze widoczna żółta plama.
6
Czy użądlenie szerszenia może zabić?
Szerszenie są mniej agresywne od os i trudniej jest je sprowokować do ataku. Jednak gdy już użądlą, ich ugryzienia są dużo bardziej bolesne, a reakcje po użądleniu cięższe, niż po użądleniu pszczół lub os. Żądło szerszenia jest bowiem dużo większe (dlatego użądlenie boli bardziej). Poza tym podczas ataku szerszeń uwalnia większą ilość jadu. O ile osa wstrzykuje do 3,1 mikrogramów jadu, a pszczoła – ok. 70-80 mikrogramów jadu, o tyle szerszeń – nawet 260 mikrogramów (jeśli podczas ataku opróżni cały worek jadowy).
Dlatego właśnie reakcja po użądleniu szerszenia może być bardzo groźna – a użądlenie przez kilka szerszeni w tym samym czasie może wywołać groźną reakcję toksyczną. Po użądleniu przez szerszenia może także dojść do wstrząsu anafilaktycznego.
Co zrobić, gdy użądli szerszeń?
Warto wiedzieć, że szerszenie jako jedyne z owadów błonkoskrzydłych mogą żądlić również nocą. Gdy użądli szerszeń, jak najszybciej trzeba usunąć żądło – ale trzeba to zrobić bardzo delikatnie, by nie uszkodzić woreczka jadowego i nie wycisnąć reszty jadu.
Następnie trzeba przyłożyć zimny okład, np. z lodu.
Dalsze postępowanie zależy od tego, jak organizm zareagował na użądlenie.
Po użądleniu szerszenia może pojawić się:
W przypadku obrzęku i rumienia miejsce użądlenia wystarczy schłodzić. Jednak jeśli pojawią się objawy ogólnoustrojowe, konieczna jest szybka konsultacja z lekarzem.
Szybka pomoc medyczna jest konieczna w sytuacji, kiedy jedną osobę ukąsiło naraz kilka szerszeni: wówczas stężenie toksyn może doprowadzić do zaburzeń w pracy narządów wewnętrznych, w tym wątroby i nerek, lub nawet do uszkodzenia mięśnia sercowego.
Bardzo groźne jest użądlenie w błonę śluzową gardła (jeśli połkniemy owada np. jedząc lody lub pijąc słodki napój). Wówczas obrzęk nasady języka lub okolicy gardła, jaki pojawi się po użądleniu, może uniemożliwić oddychanie. W takiej sytuacji osoba użądlona musi szybko dostać do ssania lód lub zimny napój, co opóźni obrzęk. Konieczna jest również szybka pomoc medyczna.
Użądlenie szerszenia jest bardzo niebezpieczne dla osób uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych. Takie osoby muszą mieć zawsze przy sobie zestaw przeciwwstrząsowy (adrenalinę w ampułkostrzykawce, doustny glikokortykosteroid oraz lek antyhistaminowy), a leki muszą być w odliczonej, gotowej do zażycia dawce.
Jak unikać użądlenia szerszenia? Zasady prewencji
Choć szerszenie nie są z natury agresywne, warto wiedzieć, jak minimalizować ryzyko przypadkowego spotkania i użądlenia. Przede wszystkim, przebywając na zewnątrz, staraj się unikać noszenia ubrań w jaskrawych, kwiecistych kolorach, które mogą przyciągać owady. Zrezygnuj również z intensywnych perfum i kosmetyków o słodkim zapachu.
Zachowaj szczególną ostrożność podczas jedzenia i picia na świeżym powietrzu – słodkie napoje, owoce i desery to silny wabik dla szerszeni. Jeśli w twojej okolicy pojawi się pojedynczy owad, unikaj gwałtownych ruchów i paniki. Najlepiej spokojnie się oddalić, ponieważ szerszeń, czując zagrożenie, może uwolnić feromony alarmowe, które przyciągną inne osobniki z gniazda.
Czego nie wolno robić po użądleniu? Najczęstsze błędy w postępowaniu
Podstawowym błędem po użądleniu jest próba wyciskania żądła lub jadu palcami albo pęsetą. Takie działanie najczęściej prowadzi do wciśnięcia do organizmu jeszcze większej ilości toksyn z woreczka jadowego. Zamiast tego, żądło należy delikatnie podważyć i zeskrobać, używając na przykład krawędzi karty kredytowej lub czystego paznokcia.
Należy również unikać drapania rany, nawet jeśli swędzenie jest dokuczliwe. Może to prowadzić do uszkodzenia skóry i wprowadzenia do niej bakterii, co znacznie zwiększa ryzyko rozwoju wtórnego zakażenia. Wbrew niektórym domowym metodom, nie zaleca się smarowania miejsca użądlenia octem czy sodą oczyszczoną, ponieważ jad wnika głęboko w tkanki i takie substancje nie są w stanie go zneutralizować.
Objawy zakażenia po użądleniu – kiedy zgłosić się do lekarza?
Typowa reakcja na użądlenie, obejmująca ból, zaczerwienienie i obrzęk, powinna zacząć ustępować w ciągu kilku dni. Zdarza się jednak, że w miejscu użądlenia rozwija się zakażenie bakteryjne. Dzieje się tak rzadko, a objawy pojawiają się zwykle po 24-48 godzinach od zdarzenia.
Do niepokojących sygnałów, które wymagają konsultacji z lekarzem, należą: nasilający się ból, pojawienie się ropnej wydzieliny, znaczne ucieplenie skóry wokół rany, a także objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka i dreszcze. Szczególnie alarmującym symptomem jest pojawienie się czerwonej pręgi biegnącej od miejsca użądlenia w kierunku serca, co może świadczyć o zapaleniu naczyń chłonnych.
