Pierwsze sygnały zmian poznawczych mogą być słyszalne w zwykłej rozmowie. Badanie opublikowane w 2023 roku w czasopiśmie „Aging, Neuropsychology, and Cognition” przez zespół z University of Toronto analizowało tempo wypowiedzi jako wskaźnik zmian w mózgu.
Tempo mowy a demencja. Wczesne objawy choroby Alzheimera w codziennej rozmowie
W badaniu uczestniczyło 125 zdrowych osób w wieku od 18 do 90 lat, które opisywały sceny oraz reagowały na bodźce dźwiękowe powiązane z obrazami. „Nasze wyniki wskazują, że zmiany w ogólnym tempie mówienia mogą odzwierciedlać zmiany w mózgu” – mówi Jed Meltzer, neurobiolog poznawczy z University of Toronto. „Sugeruje to, że tempo mówienia powinno być badane jako część standardowych ocen funkcji poznawczych, aby pomóc klinicystom szybciej wykrywać pogorszenie funkcji poznawczych i wspierać zdrowie mózgu u osób starszych”. Osoby, które mówiły szybciej w pierwszym etapie badania, szybciej odpowiadały również w kolejnych zadaniach. Wyniki wpisują się w teorię spowolnienia przetwarzania informacji, zgodnie z którą ogólne tempo pracy mózgu ma kluczowe znaczenie dla funkcji poznawczych.
Spowolnienie mowy objawy. Pauzy w mówieniu i zmiany funkcji poznawczych
Zjawisko lethologica, czyli trudność w przypomnieniu sobie słowa, występuje w każdym wieku, jednak nasila się wraz z upływem lat, szczególnie po 60. roku życia. W badaniu uczestnicy oglądali obrazy przedmiotów i słuchali nagrań, które mogły ułatwiać lub utrudniać przypomnienie właściwego słowa. Zespół kierowany przez Hsi T. Wei, psychologa z University of Toronto, wskazuje: „Jest jasne, że osoby starsze są znacząco wolniejsze niż młodsze w wykonywaniu różnych zadań poznawczych, w tym zadań związanych z produkcją słów, takich jak nazywanie obrazów, odpowiadanie na pytania czy czytanie zapisanych słów”. „W naturalnej mowie osoby starsze częściej wykazują brak płynności, takie jak pauzy bez wypełnienia i wypełnione (np. „yyy”, „eee”), oraz ogólnie wolniejsze tempo mówienia”. W praktyce oznacza to dłuższe przerwy między słowami, wolniejsze budowanie wypowiedzi oraz częstsze zawahania w trakcie mówienia.
Pauzy w mówieniu a Alzheimer. Związek z białkiem tau i płytkami amyloidowymi
Zmiany w sposobie mówienia są powiązane z procesami biologicznymi zachodzącymi w mózgu. Osoby z większą ilością płytek amyloidowych są 1,2 razy bardziej narażone na problemy związane z mową. Płytki amyloidowe oraz splątki białka tau są charakterystyczne dla choroby Alzheimera. W 2024 roku badanie przeprowadzone przez naukowców ze Stanford University objęło 237 osób bez zaburzeń poznawczych. Analiza neuroobrazowania wykazała, że osoby z większym nagromadzeniem białka tau mówiły wolniej, robiły dłuższe pauzy i częściej przerywały wypowiedzi. Jednocześnie nie miały większych trudności z poprawnym udzielaniem odpowiedzi w testach pamięci. Różnica dotyczyła czasu potrzebnego na ich sformułowanie. Oznacza to, że odpowiedź była poprawna, ale pojawiała się później, co wpływało na tempo mówienia.
Zmiany w mowie a choroba Alzheimera. Nowe możliwości diagnostyki
W analizie z 2024 roku opublikowanej w The Conversation badaczka demencji Claire Lancaster wskazuje: „Badanie z Toronto otworzyło nowe możliwości, pokazując, że nie tylko to, co mówimy, ale jak szybko to mówimy, może ujawniać zmiany poznawcze”. Dodatkowo rozwój technologii umożliwia wykorzystanie analizy mowy w diagnostyce. Niektóre algorytmy sztucznej inteligencji potrafią przewidywać chorobę Alzheimera na podstawie wzorców mowy z dokładnością sięgającą 78,5 procent. Autorzy badania z 2023 roku podkreślają: „Sugeruje to, że zmiany w mowie odzwierciedlają rozwój patologii choroby Alzheimera nawet przy braku wyraźnych zaburzeń poznawczych”. „Szczególnie wartościowe może być analizowanie mowy podczas opóźnionego odtwarzania historii w testach pamięci” – dodają badacze. Wnioski wskazują, że analiza tempa mowy i pauz może dostarczać informacji o stanie mózgu, które nie są widoczne w standardowych testach. Jednocześnie podkreślono potrzebę dalszych badań długoterminowych, które pozwolą określić, czy osoby z wolniejszym tempem mówienia rzeczywiście częściej rozwijają demencję.
