Mózg osoby dwujęzycznej nie przechowuje każdego języka w całkowicie oddzielnym systemie. Wskazuje na to badanie Xuanyi Jessiki Chen i Esti Blanco-Elorriety, opublikowane w 2025 roku w „JNeurosci”. Naukowczynie zaprosiły do udziału 23 osoby w wieku od 18 do 45 lat, biegle posługujące się językiem angielskim i hiszpańskim. Uczestnicy tłumaczyli słowa oraz wykonywali zadania gramatyczne, a ich aktywność mózgową rejestrowano za pomocą magnetoencefalografii.
Czy nauka języków spowalnia starzenie mózgu?
Gdy zmieniali formę rzeczownika, na przykład z liczby pojedynczej na mnogą, w obu językach uruchamiał się podobny wzorzec aktywności. Mózg wykorzystywał więc ten sam mechanizm, mimo że pracował na innych słowach i dźwiękach. Codzienne przełączanie się między językami wymaga wybierania właściwego określenia, kontrolowania konkurujących ze sobą odpowiedzi oraz szybkiego dopasowywania wypowiedzi do sytuacji. Regularnie angażuje zatem pamięć, uwagę i zdolność elastycznego reagowania. Badanie nie dotyczyło bezpośrednio starzenia ani ryzyka demencji, ale pokazało, że znajomość kilku języków pozwala mózgowi sprawnie wykorzystywać te same zasoby w różnych warunkach. „Kiedy osoby dwujęzyczne dostosowywały słowa do kontekstu gramatycznego, na przykład zmieniały rzeczownik z liczby pojedynczej na mnogą, w języku angielskim i hiszpańskim pojawiał się ten sam wzorzec aktywności mózgu” - wyjaśnia Esti Blanco-Elorrieta, psycholożka.
Osoby dwujęzyczne starzeją się wolniej
Znacznie większe badanie przeprowadził międzynarodowy zespół kierowany przez Lucię Amoruso. Naukowcy przeanalizowali dane 86 149 osób z 27 europejskich państw, uwzględniając ich wiek, zdrowie, sprawność, funkcje poznawcze, wykształcenie oraz warunki życia. Wyniki opublikowane w listopadzie 2025 roku w „Nature Aging” wykazały, że w krajach, w których znajomość kilku języków była powszechna, prawdopodobieństwo przyspieszonego starzenia było ponad dwukrotnie niższe. Osoby posługujące się tylko jednym językiem częściej osiągały wyniki wskazujące, że ich organizm starzeje się szybciej, niż wynikałoby to z wieku metrykalnego.
Zależność była wyraźniejsza wraz ze wzrostem liczby znanych języków. Kolejna analiza, przedstawiona w lipcu 2026 roku podczas FENS Forum w Barcelonie, skupiła się już bezpośrednio na wieku mózgu. Im więcej języków znała dana osoba, tym mniejsza była różnica między stanem jej mózgu a wiekiem wpisanym w metryce. Znaczenie miała również biegłość oraz moment rozpoczęcia nauki drugiego języka.
„Mówiąc prościej, osoby posługujące się większą liczbą języków miały mózgi młodsze, niż można byłoby oczekiwać na podstawie ich wieku” - zaznacza Lucia Amoruso, psycholożka. , Profesor farmakologii, Christina Dalla, zwróciła również uwagę na fakt, że naukę języków warto wspierać zarówno w szkole, jak i w dorosłym życiu. Wyniki nie dowodzą jednak, że sam kurs językowy zatrzymuje starzenie. Osoby wielojęzyczne mogą różnić się od pozostałych także wykształceniem, aktywnością społeczną, sytuacją ekonomiczną i stylem życia.
Ten nawyk ćwiczy pamięć przez całe życie
John G. Grundy i Melanie Pujols-Beltran sprawdzili natomiast, czy dwujęzyczność może mieć znaczenie dla sprawności umysłowej po przejściu COVID-19. W badaniu opublikowanym w czerwcu 2026 roku w „Proceedings of the National Academy of Sciences” uczestniczyło 312 osób w wieku od 18 do 80 lat. Naukowcy oceniali funkcje wykonawcze, czyli zdolność skupiania uwagi, zapamiętywania potrzebnych informacji, przechodzenia między zadaniami oraz dostosowywania reakcji do zmieniającej się sytuacji. Wśród starszych uczestników wcześniejsze rozpoczęcie nauki drugiego języka i większa biegłość wiązały się z lepszymi wynikami po chorobie.
Osoby, które od wielu lat aktywnie korzystały z dwóch języków, wykazywały mniej trudności w zadaniach wymagających elastycznego kierowania uwagą. Autorzy nie twierdzą, że dwujęzyczność zabezpiecza przed następstwami zakażenia lub innymi przyczynami pogorszenia pamięci. Może jednak stanowić jeden z elementów rezerwy poznawczej, która pomaga mózgowi zachować sprawność mimo choroby, urazu albo zmian związanych z wiekiem.
„Starsi dorośli z bogatszym doświadczeniem dwujęzycznym wykazywali mniej oznak zaburzeń funkcji wykonawczych po COVID-19 niż osoby, których doświadczenie było mniejsze” - ocenia John G. Grundy, psycholog. Wieloletnie posługiwanie się dwoma językami może ćwiczyć wybieranie istotnych informacji, ignorowanie tych zbędnych oraz szybkie przenoszenie uwagi z jednego zadania na drugie.
Nauka języka po 60. roku życia
Dotychczasowe wyniki nie pozwalają stwierdzić, że nauka języka obcego zapobiega demencji albo cofa zmiany zachodzące w mózgu wraz z wiekiem. Wskazują jednak, że mówienie, czytanie, słuchanie i przypominanie sobie nowych słów angażuje kilka ważnych zdolności jednocześnie. Sama liczba języków może przy tym mieć mniejsze znaczenie niż sposób ich używania. Osoba, która regularnie prowadzi rozmowy, czyta książki i przełącza się między językami, stawia mózgowi większe wymagania niż ktoś, kto zna podstawowe zwroty, ale prawie nigdy z nich nie korzysta. Liczą się biegłość, częstotliwość kontaktu z językiem, wiek rozpoczęcia nauki oraz sytuacje wymagające szybkiego wyboru właściwych słów.
„Najważniejsze pytanie prawdopodobnie nie brzmi: ile języków ktoś zna, lecz jak głęboko, elastycznie i regularnie wykorzystuje je w codziennym życiu” - podkreślają eksperci. Nauka podjęta po 60. roku życia może zatem stanowić wartościowe ćwiczenie koncentracji i pamięci, szczególnie gdy wiąże się z rozmową oraz kontaktami z innymi ludźmi. Nie zastępuje jednak ruchu, odpowiedniej ilości snu, leczenia chorób przewlekłych ani dobrze zbilansowanej diety, które również wpływają na zdrowe starzenie mózgu.
