- Eksperci wskazują, że przyczyną zawrotów głowy przy schylaniu jest najczęściej problem z błędnikiem, a nie z ciśnieniem
- Badanie opublikowane w 2025 roku potwierdza, że u osób poniżej 50 lat główną przyczyną dolegliwości bywa wcześniejszy uraz głowy
- Leczenie położeniowych zawrotów głowy jest zaskakująco proste dzięki manewrowi Epleya o skuteczności sięgającej 90%
- Odpowiednia suplementacja witaminy D może zredukować ryzyko nawrotu problemu z błędnikiem aż o 55%
Dlaczego kręci się w głowie przy zmianie pozycji? To może być problem z błędnikiem
Znasz to uczucie, gdy sięgasz po coś na wysoką półkę lub zadzierasz głowę, a świat nagle zaczyna wirować? To niekoniecznie zmęczenie lub nagły skok ciśnienia. Często jest to sygnał alarmowy ze strony błędnika, czyli objaw łagodnych napadowych położeniowych zawrotów głowy (w skrócie BPPV). Jest to jedna z najczęstszych przyczyn dolegliwości tego typu, która według danych Mayo Clinic z ubiegłego roku dotyka w ciągu życia nawet 2,4% populacji.
Problem leży w naszym uchu wewnętrznym, a konkretnie w błędniku, który odpowiada za równowagę. Z powodu urazu lub bez wyraźnej przyczyny, drobne kryształki węglanu wapnia (zwane otolitami) mogą przemieścić się do kanałów półkolistych błędnika. Gdy zmieniasz pozycję głowy, grawitacja wprawia je w ruch, co wysyła do mózgu fałszywy sygnał o obracaniu się, wywołując krótkotrwałe, ale intensywne zawroty.
Uraz głowy i niedobór witaminy D. Kto jest najbardziej narażony na BPPV?
U około połowy osób z BPPV przyczyna pozostaje nieznana, przez co lekarze określają ją jako idiopatyczną. Jak jednak wskazują badania opublikowane na łamach czasopisma „Frontiers” w 2025 roku, u pacjentów poniżej 50. roku życia najczęstszym winowajcą jest wcześniejszy uraz głowy. Czasem dolegliwości mogą pojawić się po długim leżeniu w jednej pozycji, na przykład po zabiegu stomatologicznym lub operacji.
Istotnym czynnikiem ryzyka, zwłaszcza jeśli chodzi o nawroty, jest niedobór witaminy D. Co ciekawe, badanie opublikowane w zeszłym roku wykazało, że suplementacja tej witaminy może zmniejszyć ryzyko powrotu dolegliwości aż o 55%. To może wyjaśniać, dlaczego najwięcej przypadków (28%) notuje się zimą, gdy w Polsce mamy najmniej słońca, a najmniej latem (21%).
Czy położeniowe zawroty głowy są niebezpieczne? Ryzyko upadków u seniorów
Chociaż BPPV samo w sobie nie jest groźne, jego konsekwencje bywają bardzo poważne, zwłaszcza dla osób starszych. Jak wynika z analizy opublikowanej w 2024 roku, seniorzy z tą dolegliwością mają aż o 6,9% wyższe ryzyko upadków niż osoby w średnim wieku, co w kontekście starzejącego się społeczeństwa w Polsce jest sporym wyzwaniem.
Warto pamiętać, że upadki to główna przyczyna urazów i hospitalizacji wśród starszych Polaków, a BPPV może znacząco obniżać jakość życia. Według danych Mayo Clinic, aż 86% chorych odczuwa zakłócenia w codziennych czynnościach.
Leczenie BPPV, czyli jak pozbyć się zawrotów głowy. Kiedy wezwać pogotowie?
Podstawą diagnozy jest prosty test Dix-Hallpike'a, który lekarz lub fizjoterapeuta wykonuje w gabinecie, by sprowokować objawy i potwierdzić problem. Na szczęście leczenie zawrotów głowy tego typu jest zazwyczaj proste i zaskakująco skuteczne. Mowa o manewrze Epleya, czyli serii precyzyjnych ruchów głową, które „przestawiają” kryształki na właściwe miejsce.
Jego skuteczność, jak wskazują dane medyczne, sięga 80-90% już po jednej sesji. Warto jednak pamiętać, że jeśli zawrotom towarzyszy silny ból głowy, problemy z mową, drętwienie jednej strony ciała lub utrata przytomności, należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną, ponieważ mogą to być sygnały alarmowe świadczące o znacznie poważniejszym schorzeniu.
Zawroty głowy to nie zawsze BPPV. Jakie inne schorzenia dają podobne objawy?
Chociaż położeniowe zawroty głowy są niezwykle częste, warto pamiętać, że uczucie wirowania może być objawem także innych dolegliwości. Kluczowe jest zwrócenie uwagi na czas trwania objawów i ewentualne symptomy towarzyszące. Przykładowo, w chorobie Meniere’a ataki zawrotów głowy są znacznie dłuższe, trwają od kilku minut do nawet kilku godzin, a dodatkowo często występują szumy uszne i postępująca utrata słuchu. Z kolei migrena przedsionkowa również może wywoływać zawroty głowy, ale zwykle współistnieje z bólem głowy, nadwrażliwością na światło lub dźwięk.
Ważne jest, aby odróżnić łagodne dolegliwości od sygnałów alarmowych, które mogą wskazywać na poważne problemy neurologiczne, takie jak udar. Jeśli zawrotom głowy towarzyszą objawy takie jak nagły, silny ból głowy, podwójne widzenie, problemy z mową, drętwienie lub osłabienie kończyn, należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarskiej.
Nie tylko wirowanie. Jakie inne objawy towarzyszą BPPV?
Głównym i najbardziej charakterystycznym objawem BPPV jest nagłe, krótkotrwałe uczucie wirowania, które pojawia się przy zmianie pozycji głowy. Epizod ten zazwyczaj nie trwa dłużej niż minutę. Jednak pacjenci często doświadczają również innych, równie uciążliwych dolegliwości. Do najczęstszych należą nudności, a w bardziej nasilonych przypadkach nawet wymioty. Często pojawia się także ogólne poczucie braku stabilności, problemy z utrzymaniem równowagi oraz uczucie oszołomienia.
Charakterystycznym objawem, który lekarz może zaobserwować podczas badania, jest oczopląs. Są to mimowolne, rytmiczne ruchy gałek ocznych, które pojawiają się w trakcie ataku zawrotów głowy. Oczopląs jest kluczowym sygnałem diagnostycznym, który pomaga potwierdzić, że problem ma swoje źródło w błędniku.
Manewr Epleya nie działa? Sprawdź, dlaczego i co robić dalej
Manewr Epleya jest niezwykle skuteczną metodą leczenia BPPV, ale zdarza się, że nie przynosi oczekiwanej ulgi. Jedną z najczęstszych przyczyn niepowodzenia jest nieprawidłowe wykonanie procedury lub próba leczenia niewłaściwego ucha. Czasami problem może być bardziej złożony – na przykład gdy kryształki przemieściły się do więcej niż jednego kanału półkolistego lub gdy jest ich zbyt wiele, aby jedna sesja mogła je skutecznie przemieścić.
Jeśli samodzielne próby wykonania manewru nie przynoszą poprawy, najlepszym rozwiązaniem jest konsultacja z lekarzem lub fizjoterapeutą specjalizującym się w zaburzeniach równowagi. Specjalista nie tylko poprawnie wykona manewr, ale także może zastosować inne techniki, takie jak manewr Semonta. W skrajnie rzadkich przypadkach, gdy zawroty głowy są uporczywe i nie reagują na leczenie zachowawcze, rozważa się leczenie chirurgiczne.
Migrena przedsionkowa: Mistrzyni kamuflażu wśród przyczyn zawrotów głowy
Podczas gdy w naszym artykule szczegółowo omówiliśmy łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (BPPV) jako jedną z najczęstszych przyczyn wirowania świata, warto pamiętać, że pełny obraz diagnostyki zawrotów głowy jest znacznie szerszy. Najnowsze opracowania naukowe, takie jak to opublikowane w bazie PubMed, wskazują na migrenę przedsionkową (vestibular migraine, VM) jako niezwykle powszechną, a jednocześnie często niediagnozowaną lub błędnie rozpoznawaną przyczynę tych dolegliwości.
Badanie to podkreśla, że migrena przedsionkowa jest mistrzynią kamuflażu, której objawy mogą łudząco przypominać inne schorzenia, w tym właśnie BPPV, chorobę Ménière’a czy przewlekłe położeniowe zawroty głowy (PPPD).
Dla czytelników borykających się z zawrotami głowy kluczowe jest zrozumienie, że nie każde wirowanie jest tożsame z BPPV. Autorzy badania zwracają uwagę, że jeśli standardowe manewry, takie jak manewr Epleya, nie przynoszą ulgi, lub jeśli zawroty głowy są nietypowo długie (trwają dłużej niż minutę), spontaniczne, lub towarzyszą im inne objawy migreny (takie jak bóle głowy, światłowstręt czy fonofobia), warto rozważyć diagnostykę w kierunku migreny przedsionkowej.
Co ważne, badanie to również potwierdza rolę niedoboru witaminy D jako czynnika ryzyka BPPV, rekomendując rutynową kontrolę jej poziomu u pacjentów. Nowe perspektywy leczenia VM obejmują zarówno tradycyjne terapie prewencyjne, jak i innowacyjne leki, oferując nadzieję tym, dla których diagnostyka początkowo wydawała się ślepą uliczką.
Źródła:
- Mayo Clinic (https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/vertigo/symptoms-causes/syc-20370055, https://www.mayoclinic.org/symptoms/dizziness/basics/when-to-see-doctor/sym-20050886)
- NCBI (National Center for Biotechnology Information) (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459307/, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470308/)
- PubMed Central (PMC) (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12141001/, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11410394/)
- Frontiers in Neurology (https://www.frontiersin.org/journals/neurology/articles/10.3389/fneur.2025.1560616/full)
- PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40329040/)
- Conperio (https://conperio.pl/wp-content/uploads/2025/03/Sick-Leave-Barometer-2024.pdf)
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38845250/
