- Nadczynność tarczycy objawia się nagłą utratą masy ciała przy jednoczesnym wzroście apetytu i drżeniu rąk
- Nadmiar hormonów prowadzi do silnej drażliwości, kłopotów z koncentracją oraz przewlekłej bezsenności utrudniającej codzienny wypoczynek
- Charakterystycznym sygnałem choroby jest szybkie bicie serca oraz specyficzne problemy ze wzrokiem i obrzękiem powiek
- Według AOTMiT problem dotyczy nawet 755 tysięcy Polaków, którzy powinni regularnie kontrolować poziom TSH we krwi
Nadczynność tarczycy: co to jest i jak często dotyczy dorosłych w Polsce?
Nadczynność tarczycy to stan, w którym gruczoł na szyi produkuje zbyt dużo hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. W efekcie organizm zaczyna pracować szybciej, bo hormony tarczycy regulują tempo wielu procesów, między innymi metabolizm i pracę serca. Obrazowo można to porównać do silnika, który przez dłuższy czas pracuje na wysokich obrotach.
Z danych Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) wynika, że nadczynność tarczycy dotyczy około 1–2 proc. dorosłych w Polsce. W przeliczeniu daje to około 377–755 tys. osób. Choroba może pojawić się w różnym wieku, a jej przyczyną bywa między innymi tło autoimmunologiczne albo obecność guzków w tarczycy.
Objawy nadczynności tarczycy: najczęstsze sygnały, na które warto zwrócić uwagę
Przy nadczynności tarczycy wiele osób ma wrażenie, że organizm nie zwalnia nawet w nocy. Jednym z najbardziej typowych sygnałów jest spadek masy ciała mimo większego apetytu. MedlinePlus Medical Encyclopedia wymienia też inne częste objawy dotyczące wyglądu i codziennego funkcjonowania:
- widocznie powiększona tarczyca, czyli tak zwane wole lub guzki na szyi
- nadmierne wypadanie włosów
- drżenie rąk utrudniające precyzyjne czynności
- zła tolerancja ciepła i nasilone pocenie się
- częste wypróżnienia
- zmiany w wyglądzie paznokci, takie jak ich zgrubienie lub łuszczenie się
- nieregularne cykle miesiączkowe u kobiet.
Polecany artykuł:
Nadczynność tarczycy a psychika: nerwowość, lęk i wahania nastroju
Nadmiar hormonów tarczycy może wpływać na układ nerwowy, dlatego objawy bywają mylone ze stresem lub przemęczeniem. Pojawia się drażliwość, niepokój i trudność w opanowaniu emocji w sytuacjach, które wcześniej nie były problemem. NCBI Bookshelf zwraca uwagę na tak zwaną labilność emocjonalną, czyli gwałtowne wahania nastroju.
Poza lękiem i drażliwością mogą pojawić się problemy z koncentracją i pamięcią, które utrudniają pracę albo naukę. Częste są też bezsenność i inne zaburzenia snu. W połączeniu z przyspieszonym metabolizmem daje to poczucie przewlekłego zmęczenia.
Kołatanie serca przy nadczynności tarczycy i problemy ze wzrokiem: na co zwrócić uwagę
Nadmiar hormonów tarczycy wpływa na układ krążenia, dlatego objawem może być szybkie lub nieregularne bicie serca. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) wskazuje, że kołatanie serca bywa jednym z typowych sygnałów nadczynności. Część osób odczuwa je nawet w spoczynku, na przykład podczas siedzenia.
Osobną grupę stanowią objawy dotyczące oczu, które najczęściej towarzyszą chorobie Gravesa-Basedowa. Mayo Clinic opisuje, że proces chorobowy może obejmować tkanki wokół gałek ocznych. Może to dawać takie dolegliwości jak:
- wytrzeszcz gałek ocznych i obrzęk powiek
- uczucie piasku lub ucisku w oczach
- zaczerwienienie i stany zapalne oczu
- nadwrażliwość na światło
- zamazane lub podwójne widzenie, a w skrajnych przypadkach utrata wzroku.
Główne przyczyny nadczynności tarczycy: od choroby autoimmunologicznej po guzki
Nadczynność tarczycy może wynikać z różnych schorzeń, które zaburzają prawidłową pracę gruczołu. Najczęstszą przyczyną jest choroba Gravesa-Basedowa – schorzenie o podłożu autoimmunologicznym. W jej przebiegu układ odpornościowy wytwarza przeciwciała, które atakują tarczycę i pobudzają ją do nadmiernej produkcji hormonów. Choroba ta często występuje rodzinnie i dotyka głównie kobiety przed 40. rokiem życia.
Innym powodem nadczynności bywają aktywne hormonalnie guzki tarczycy, określane jako wole guzkowe toksyczne lub choroba Plummera. Są to łagodne zmiany, które wymykają się spod kontroli organizmu i autonomicznie produkują nadmiar hormonów. Ta przyczyna jest częściej diagnozowana u osób starszych. Rzadziej za problem odpowiada zapalenie tarczycy (np. po infekcji wirusowej lub po ciąży), które prowadzi do uszkodzenia gruczołu i uwolnienia do krwi zgromadzonych w nim hormonów.
Diagnostyka nadczynności tarczycy: jakie badania zleci lekarz?
Chociaż badanie poziomu TSH jest kluczowym krokiem, pełna diagnostyka wymaga bardziej szczegółowych badań, które pomogą ustalić przyczynę problemu. Lekarz zazwyczaj zleca pełny panel tarczycowy, czyli badanie krwi oceniające stężenie wolnych hormonów: tyroksyny (FT4) i trójjodotyroniny (FT3). Dodatkowo, aby potwierdzić lub wykluczyć chorobę Gravesa-Basedowa, wykonuje się oznaczenie poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-TSHR).
Ważnym elementem diagnostyki są również badania obrazowe. USG tarczycy pozwala ocenić wielkość i budowę gruczołu oraz zidentyfikować ewentualne guzki. Z kolei scyntygrafia tarczycy, czyli badanie z użyciem niewielkiej dawki jodu promieniotwórczego, pokazuje, jak aktywnie gruczoł wychwytuje jod. Wysoki, rozlany wychwyt jest typowy dla choroby Gravesa-Basedowa, natomiast skupiska intensywnej aktywności wskazują na obecność guzków toksycznych.
Jak leczyć nadczynność tarczycy? Trzy główne metody terapii
Celem leczenia jest przywrócenie prawidłowego stężenia hormonów tarczycy. Wybór metody zależy od przyczyny choroby, wieku pacjenta i jego ogólnego stanu zdrowia. Podstawową formą terapii jest leczenie farmakologiczne za pomocą leków przeciwtarczycowych (tyreostatyków), które hamują produkcję hormonów. Terapia trwa zwykle co najmniej rok. Dodatkowo lekarz może przepisać beta-blokery, aby złagodzić uciążliwe objawy, takie jak drżenie rąk i szybkie bicie serca.
Drugą opcją jest leczenie jodem promieniotwórczym. Pacjent przyjmuje doustnie kapsułkę z jodem, który jest wchłaniany przez komórki tarczycy i niszczy je, ograniczając w ten sposób nadprodukcję hormonów. Jest to skuteczna metoda, która jednak bardzo często prowadzi do trwałej niedoczynności tarczycy, wymagającej przyjmowania hormonów w tabletkach do końca życia. Ostatnią metodą jest leczenie operacyjne (tyreoidektomia), czyli usunięcie części lub całości gruczołu. Zabieg jest rozważany, gdy inne metody zawodzą, guzki są bardzo duże lub istnieje podejrzenie nowotworu. Po operacji również konieczna jest stała suplementacja hormonalna.
Źródła:
