Podczas gorących dni organizm uruchamia mechanizmy, które mają zapobiec przegrzaniu. Naczynia krwionośne rozszerzają się, a serce zaczyna pompować krew szybciej, by ułatwić oddawanie ciepła. Dzięki temu więcej krwi przepływa przez tkanki znajdujące się tuż pod skórą, gdzie może schładzać się w kontakcie z chłodniejszym powietrzem.
Jak upał wpływa na układ krążenia?
Michael Crawford, specjalista rehabilitacji kardiologicznej, mówi: „Te ważne zmiany pozwalają większej ilości krwi przepływać przez tętnice i żyły znajdujące się blisko powierzchni skóry”. Mechanizm ten pomaga utrzymać prawidłową temperaturę ciała i ograniczyć ryzyko wyczerpania cieplnego oraz udaru cieplnego. Jednocześnie układ krążenia pracuje intensywniej niż zwykle. „Układ sercowo-naczyniowy mocno zwiększa wysiłek, aby oddawać ciepło i schładzać organizm” – mówi Crawford. „To powoduje wzrost tętna i większe pocenie się, a to może prowadzić do spadku ciśnienia krwi. Im dłużej przebywasz w upale, tym większe obciążenie dla serca”.
Tachykardia podczas upałów i spadek ciśnienia krwi
Wysoka temperatura może przyspieszyć pracę serca nawet wtedy, gdy organizm pozostaje w spoczynku. Według Crawforda wzrost temperatury wewnętrznej ciała o jeden stopień zwiększa tętno średnio o około 10 uderzeń na minutę. Dotyczy to także sytuacji, gdy ktoś siedzi na słońcu lub odpoczywa na leżaku. Jeszcze większe obciążenie pojawia się podczas wysiłku fizycznego, na przykład biegania, pracy w ogrodzie albo koszenia trawy. „Upał może podnieść spoczynkowe tętno powyżej 100 uderzeń na minutę, co oznacza tachykardię” – mówi Crawford. Rozszerzające się naczynia krwionośne mogą jednocześnie obniżać ciśnienie tętnicze. „To może sprawić, że ciśnienie spadnie poniżej 90/60 mm Hg — stan ten nazywamy hipotensją” – mówi Crawford. „To poziom niższy od prawidłowego i może prowadzić do problemów, jeśli szybko nie zostanie skorygowany”.
Sygnały alarmowe. Objawy przegrzania organizmu i udaru cieplnego
Przyspieszone tętno i niewielki spadek ciśnienia są naturalną reakcją organizmu na wysoką temperaturę. Problemy pojawiają się wtedy, gdy ciało przestaje skutecznie oddawać ciepło. Wysokie temperatury mogą prowadzić do odwodnienia, wyczerpania cieplnego i udaru cieplnego. Objawy tych stanów często są podobne. Do najczęstszych należą zawroty głowy, omdlenia, silne zmęczenie, bóle głowy, kołatanie serca, skurcze mięśni, nudności, wymioty i duszności. Szczególnie niebezpieczne są zaburzenia widzenia, splątanie, niewyraźna mowa i utrata przytomności, które mogą wskazywać na rozwijający się udar cieplny wymagający pilnej pomocy medycznej.
Choroby serca a wysoka temperatura. Kto powinien szczególnie uważać?
Niektóre osoby znacznie gorzej znoszą fale gorąca. Większe ryzyko problemów podczas upałów dotyczy osób z chorobami układu krążenia, dysautonomią, chorobami nerek, stwardnieniem rozsianym, hipotonią ortostatyczną, nadwagą, otyłością oraz chorobami układu oddechowego, takimi jak astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc. Wrażliwość na wysoką temperaturę mogą zwiększać także leki obniżające ciśnienie tętnicze oraz środki moczopędne zmniejszające objętość krwi. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby po 65. roku życia. W czasie upałów zaleca się regularne picie wody, odpoczynek w cieniu lub klimatyzowanych pomieszczeniach, noszenie lekkiej i przewiewnej odzieży oraz ograniczenie przebywania na zewnątrz w najgorętszych godzinach dnia. „Jeśli podczas przebywania w upale zaczynasz czuć zmęczenie albo masz wrażenie, że serce bije zbyt szybko, nie ignoruj tego” – mówi Crawford. „Ważne jest szybkie obniżenie temperatury ciała. Może to oznaczać przerwanie aktywności albo dłuższy odpoczynek”.
Upał a ryzyko zawału serca i udaru mózgu
Wysokie temperatury stanowią dla układu krążenia sytuację stresową, porównywalną z intensywnym wysiłkiem fizycznym. Wzmożona praca serca, która musi pompować krew intensywniej, aby utrzymać prawidłowe ciśnienie przy rozszerzonych naczyniach krwionośnych, może prowadzić do jego przeciążenia. W rezultacie rośnie ryzyko wystąpienia groźnych incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu. Badania wskazują, że największe zagrożenie pojawia się, gdy termometry pokazują od 35°C do 43°C.
Globalne obciążenie udarem mózgu a rosnąca rola wysokich temperatur
Najnowsze, obszerne badanie „Global Burden of Disease Study 2021” rzuca nowe światło na globalne obciążenie udarem mózgu i jego czynniki ryzyka, potwierdzając i rozszerzając wnioski płynące z analizy wpływu upałów na układ krążenia. Według raportu, udar mózgu pozostaje trzecią najczęstszą przyczyną śmierci na świecie, a jego globalna skala stale rośnie – w latach 1990-2021 odnotowano znaczący wzrost absolutnej liczby udarów i związanych z nimi lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALYs). Co więcej, od 2015 roku obserwuje się zastój w redukcji częstości występowania udarów, a nawet ich wzrost w niektórych regionach i wśród osób poniżej 70. roku życia.
W kontekście naszego artykułu szczególnie istotny jest fakt, że badanie GBD 2021 zidentyfikowało wysokie temperatury otoczenia jako jeden z czynników, który w latach 1990-2021 najdynamiczniej (o ponad 72%) przyczynił się do wzrostu DALYs związanych z udarami mózgu. To silne potwierdzenie dla tezy o zwiększonym ryzyku incydentów sercowo-naczyniowych, w tym udarów, w okresach upałów.
health.clevelandclinic.org
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39304265/
