- Badanie z 2024 roku ujawnia, że porysowana patelnia teflonowa uwalnia do jedzenia miliony cząsteczek szkodliwego mikroplastiku
- Obecność PFAS, czyli "wiecznych chemikaliów" z powłok nieprzywierających, wykryto we krwi niemal wszystkich badanych osób
- Eksperci ostrzegają, że przegrzanie patelni może wywołać objawy zatrucia teflonem, znane jako "grypa teflonowa"
- Widoczne rysy lub łuszcząca się powłoka to bezwzględny sygnał, kiedy należy wyrzucić patelnię i rozważyć bezpieczniejsze alternatywy
Czy porysowana patelnia jest szkodliwa? Badania wskazują na miliony cząsteczek plastiku
Twoja ulubiona patelnia nieprzywierająca ma kilka rys? Według badań opublikowanych przez Plymouth Marine Laboratory w 2024 roku, mocno zużyta powłoka może uwolnić do jedzenia nawet 2,3 miliona cząsteczek mikro- i nanoplastiku. Nawet jedno niewielkie pęknięcie to ryzyko przeniknięcia do posiłku około 9100 takich drobinek.
Te niewidoczne gołym okiem cząsteczki to fragmenty powłoki PTFE, szerzej znanej pod handlową nazwą teflon. Należą one do grupy związków PFAS, które agencje takie jak amerykańska EPA nazywają „wiecznymi chemikaliami”. Nazwa ta wzięła się stąd, że są one ekstremalnie trwałe i praktycznie nie ulegają rozkładowi ani w środowisku, ani w ludzkim organizmie.
PFAS, czyli „wieczne chemikalia”. Czym są i dlaczego trafiają do organizmu?
PFAS to szeroka grupa syntetycznych substancji chemicznych, których używa się od dekad do produkcji przedmiotów odpornych na wodę, tłuszcz i plamy. Ich unikalne właściwości sprawiły, że stały się kluczowym składnikiem powłok nieprzywierających, zapewniając komfort smażenia bez przywierania. Do 2013 roku w procesie produkcji często stosowano związek PFOA, który został wycofany z powodu udowodnionej szkodliwości.
Problem w tym, że zamienniki, takie jak związki GenX, również budzą obawy naukowców, a badania EPA wskazują na ich potencjalnie toksyczne działanie. Skalę problemu pokazują dane agencji NIEHS z zeszłego roku, według których ślady PFAS wykryto we krwi aż 97 procent Amerykanów. Oznacza to, że niemal każdy z nas jest narażony na ich kumulację w organizmie.
Czym jest „grypa teflonowa”? Objawy zatrucia po przegrzaniu patelni
Przegrzewanie patelni z powłoką nieprzywierającą jest równie ryzykowne, co jej mechaniczne uszkodzenie. Podgrzewanie takiego naczynia powyżej 250°C przez dłuższy czas, na przykład ponad 45 minut, może prowadzić do uwolnienia toksycznych gazów. Ich wdychanie może wywołać objawy zatrucia teflonem, znane jako „gorączka polimerowa”.
Symptomy te do złudzenia przypominają grypę i obejmują dreszcze, gorączkę, ból głowy oraz kaszel. Aby tego uniknąć, warto gotować na małej lub średniej mocy palnika, nie podgrzewać pustego naczynia i zadbać o dobrą wentylację w kuchni.
Jak dbać o patelnię z powłoką i kiedy należy ją wyrzucić?
Kluczem do zminimalizowania ryzyka jest właściwe użytkowanie naczyń z powłoką nieprzywierającą, na co zwraca uwagę między innymi amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA). Dobrą praktyką jest używanie przyborów drewnianych, bambusowych lub silikonowych, które nie porysują delikatnej powierzchni. Warto również unikać mycia patelni w zmywarce i stosowania ostrych myjek, które mogą powodować mikrouszkodzenia.
Prawdziwym sygnałem alarmowym, który powinien skłonić do natychmiastowego wyrzucenia patelni, są widoczne rysy, odpryski lub łuszcząca się powłoka. W takiej sytuacji warto rozważyć bezpieczniejsze alternatywy dla teflonu, takie jak naczynia ze stali nierdzewnej, żeliwa czy certyfikowane patelnie ceramiczne, często promowane jako wolne od PFAS.
