IBS a sen to temat coraz częściej opisywany w kontekście osi jelito–mózg, czyli złożonego systemu komunikacji między przewodem pokarmowym a układem nerwowym. Zaburzenia pracy jelit mogą wpływać na mechanizmy regulujące sen, a niedobór snu bywa powiązany z nasileniem objawów zespołu jelita drażliwego. W badaniach wskazano, że około jedna trzecia osób z IBS doświadcza problemów ze snem, takich jak bezsenność, częste wybudzanie się w nocy, senność w ciągu dnia oraz poczucie niewystarczającego wypoczynku mimo przespanej nocy.
Jak IBS wpływa na sen i dlaczego zaburzenia snu nasilają objawy IBS
Irritable bowel syndrome, czyli IBS, dotyczy nawet kilkunastu procent dorosłych i obejmuje przewlekłe dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Zaburzenia snu nie są częścią kryteriów diagnostycznych, ale według badań dotyczą one nawet jednej trzeciej osób z IBS. Najczęściej opisywane są problemy z zasypianiem, wybudzenia w nocy, sen nieprzynoszący regeneracji oraz senność w ciągu dnia. Mechanizm tego zjawiska wiąże się z osi jelitowo-mózgowej, czyli połączenia układu nerwowego i przewodu pokarmowego. Jej zaburzenia mogą wpływać zarówno na regulację bólu, jak i na procesy odpowiadające za sen. Z kolei nieprzespana noc może nasilać objawy bólowe następnego dnia, co potwierdza badanie kobiet z IBS, u których gorsza noc korelowała z większym natężeniem bólu brzucha.
IBS a zaburzenia snu – bezsenność, wybudzenia i senność dzienna
Wśród osób z IBS częściej niż w populacji ogólnej obserwuje się bezsenność, nadmierną senność oraz połączenie obu tych zjawisk. W przeglądzie obejmującym ponad 63 tysiące uczestników niemal 38 procent badanych z IBS spełniało kryteria zaburzeń snu. Ryzyko takich problemów było ponad dwukrotnie wyższe w porównaniu z osobami bez IBS, a u dzieci i młodzieży aż siedmiokrotnie częstsze. W badaniu ankietowym dorosłych z USA osoby z IBS miały ponad trzykrotnie większe prawdopodobieństwo występowania objawów bezsenności i niemal pięciokrotne większe ryzyko współwystępowania zarówno bezsenności, jak i nadmiernej senności. Zależność ta wynika m.in. z bólu, który utrudnia zasypianie i pogarsza jakość nocnego wypoczynku, ale także z wahań motoryki jelit, które mogą wywoływać wybudzenia. Niewystarczająca ilość snu z kolei zwiększa podatność na ból, tworząc cykl wzajemnie napędzających się dolegliwości.
IBS, stany zapalne i inne współistniejące zaburzenia wpływające na sen
Problemy ze snem w IBS często łączą się z innymi schorzeniami, które również oddziałują na rytm dobowy i jakość odpoczynku. U znacznej części osób występuje przewlekły ból kręgosłupa lub szyi, który dodatkowo komplikuje nocną regenerację. Zaburzenia nastroju, takie jak depresja i choroba afektywna dwubiegunowa, są kolejnymi częstymi diagnozami, a w ich przebiegu zaburzenia snu należą do podstawowych objawów. W grupie dorosłych z IBS ponad jedna czwarta spełniała kryteria takich zaburzeń, co wpływa na fazy snu, zwłaszcza na REM. Do tego dochodzą zaburzenia lękowe, które według badań dotyczą około jednej trzeciej osób z IBS. Zwiększone stężenie kortyzolu u osób z lękiem może zaburzać prawidłowe zasypianie i regulację rytmu dobowego. Choć IBS nie jest schorzeniem zapalnym jak IBD, brak snu może podnosić ogólny poziom zapalny, co przekłada się na objawy jelitowe, takie jak skurcze, biegunka czy zaparcia.
Jak łagodzić objawy IBS i poprawić sen – praktyczne podejścia
Zależność między snem a objawami jelitowymi działa w obie strony, dlatego poprawa jednego elementu może wspierać drugi. Regularna aktywność fizyczna zmniejsza napięcie, stabilizuje rytm dobowy i wspiera terapię IBS, szczególnie gdy obejmuje łagodne formy ruchu, takie jak spacery, pływanie, joga czy jazda na rowerze. Ograniczenie kofeiny przed snem jest kolejnym zaleceniem, ponieważ większe spożycie tej substancji łączy się z większym ryzykiem występowania IBS. U części osób pomocne są suplementy melatoniny stosowane w zaburzeniach snu. W łagodzeniu objawów jelitowych może wspierać również olejek miętowy w odpowiednich kapsułkach, choć nie powinien być stosowany w formie nierozcieńczonego olejku. Skuteczna poprawa zwykle wymaga całościowego podejścia, które łączy terapię snu, leczenie objawów jelitowych i wsparcie psychologiczne, zgodnie z indywidualnymi potrzebami pacjenta.
Polecany artykuł:
