- Stopień przetworzenia pieczywa i innych produktów zbożowych może zwiększać ryzyko poważnych chorób jelit.
- Najnowsze badanie, prowadzone z udziałem naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, rzuca nowe światło na wpływ diety.
- Odkrycia te mają kluczowe znaczenie dla zaleceń żywieniowych i strategii profilaktycznych na całym świecie.
Dieta a nieswoiste choroby zapalne jelit: przełomowe odkrycie
Nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD), takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, stają się globalnym problemem zdrowotnym, dotykającym coraz więcej osób. Ich rozwój to skomplikowana kombinacja czynników genetycznych, immunologicznych i środowiskowych.
Jednak to dieta - jeden z elementów, na które mamy realny wpływ - coraz częściej trafia pod lupę badaczy jako potencjalny sprawca lub obrońca przed tymi schorzeniami.
Najnowsza, obszerna analiza z udziałem ekspertów z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przynosi ważne wieści. Okazuje się, że to nie tylko ilość spożywanych produktów zbożowych ma znaczenie, ale przede wszystkim ich stopień przetworzenia. Wyniki badania jasno wskazują, że większe spożycie wysoko przetworzonego pieczywa i innych produktów zbożowych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób zapalnych jelit.
Co ujawniło międzynarodowe badanie PURE?
Naukowcy z międzynarodowego projektu PURE, który przygląda się globalnym trendom zdrowotnym, tym razem skupili się na produktach zbożowych. Chcieli sprawdzić, czy ryzyko IBD zależy nie tylko od tego, ile ich jemy, ale też od sposobu ich przygotowania przez przemysł.
W badaniu wzięło udział ponad 140 tysięcy dorosłych osób z 27 krajów, obserwowanych przez wiele lat. W tym okresie zdiagnozowano 467 nowych przypadków nieswoistych chorób zapalnych jelit. Aby uzyskać jak najdokładniejszy obraz, naukowcy wzięli pod uwagę szereg dodatkowych czynników, takich jak wiek, płeć, aktywność fizyczna, palenie tytoniu, miejsce zamieszkania oraz ogólna jakość diety uczestników.
Pozwoliło to precyzyjniej ocenić związek między dietą a ryzykiem zachorowania.
Odkrycia były jednoznaczne: osoby spożywające więcej wysoce przetworzonych produktów zbożowych były bardziej narażone na rozwój IBD. Co ciekawe, w przypadku produktów zbożowych o niższym stopniu przetworzenia, tej zależności nie zaobserwowano.
Ultraprzetworzone produkty zbożowe pod lupą
"Dieta jest jednym z ważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badanie pokazuje, że szczególne znaczenie mogą mieć właśnie ultraprzetworzone produkty zbożowe, dlatego wyniki mają istotne znaczenie zarówno dla zaleceń żywieniowych, jak i strategii profilaktycznych" - powiedziała dr Alicja Basiak-Rasała z Zakładu Badań Populacyjnych i Profilaktyki Chorób Cywilizacyjnych UMW.
Wśród produktów, które znalazły się pod lupą badaczy, były między innymi: pakowane przemysłowo pieczywo, ciasta, ciastka oraz produkty instant na bazie makaronu. Ważne jest jednak, by nie uogólniać tych wyników na wszystkie produkty zbożowe. "To badanie koncentrowało się właśnie na produktach zbożowych i wykazało szczególnie silny związek z produktami wysoko przetworzonymi.
Jednocześnie wysokiej jakości pieczywo o niższym stopniu przetworzenia lub spożycie ryżu nie zwiększało ryzyka wystąpienia chorób zapalnych jelit" - wyjaśniła dr Basiak-Rasała. Badacze nie stwierdzili podobnej zależności w przypadku wielu innych grup żywności, takich jak nieprzetworzone czerwone mięso, drób, nabiał, produkty skrobiowe, warzywa, owoce czy rośliny strączkowe, ani też związku ze spożyciem sodu.
Dlaczego przetworzone produkty szkodzą jelitom?
Samo badanie nie wskazuje jednego konkretnego składnika odpowiedzialnego za ten niepokojący związek. Uwagę naukowców przykuwa jednak sam przemysłowy sposób przetwarzania żywności. Wśród potencjalnych winowajców wymienia się dodatki technologiczne stosowane w produkcji, takie jak:
- emulgatory,
- konserwanty,
- maltodekstryny.
Badania eksperymentalne sugerują, że niektóre z tych substancji mogą niekorzystnie wpływać na skład mikrobioty jelitowej (czyli naszej flory bakteryjnej w jelitach), osłabiać barierę jelitową i tym samym sprzyjać reakcji zapalnej organizmu. Szacuje się, że aż 40 procent emulgatorów w diecie pochodzi właśnie z przetworzonych produktów zbożowych.
Jak chronić swoje jelita? Rady ekspertów
"Całkowite wyeliminowanie produktów wysokoprzetworzonych jest dziś w praktyce bardzo trudne. Warto jednak jak najczęściej wybierać produkty świeże i minimalnie przetworzone oraz dbać o dietę bogatą w błonnik, pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce i rośliny strączkowe.
Dobrym modelem żywienia pozostaje dieta śródziemnomorska, którą wiązano w innych badaniach z niższym ryzykiem wystąpienia IBD" - podsumowała dr Basiak-Rasała. To cenne wskazówki dla każdego, kto chce dbać o zdrowie swoich jelit i zmniejszyć ryzyko rozwoju IBD.
PURE: globalny monitoring zdrowia z polskim akcentem
Omówiona publikacja powstała na podstawie danych z międzynarodowego badania PURE (Prospective Urban Rural Epidemiology) - jednego z największych na świecie projektów epidemiologicznych. Jego celem jest analiza wpływu czynników społecznych, środowiskowych oraz stylu życia na rozwój chorób przewlekłych. Projekt, którego inicjatorem jest prof. Salim Yusuf z McMaster University w Kanadzie, jest obecnie realizowany w 27 krajach.
Polską część badania PURE, czyli polską grupę uczestników, od 2007 roku prowadzą na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu prof. Katarzyna Zatońska oraz prof. Andrzej Szuba. To jedno z największych i najdłużej trwających badań populacyjnych w Polsce, a jego wyniki regularnie pojawiają się w międzynarodowych publikacjach, pomagając lepiej zrozumieć, co możemy zrobić, aby żyć zdrowiej.
