Ile razy dziennie to „zdrowo"? Nauka ma odpowiedź
Częstotliwość wypróżnień to temat, który rzadko pojawia się przy stole, a jeszcze rzadziej w gabinecie lekarskim – o ile pacjent sam go nie porusza. Tymczasem badanie opublikowane w 2024 roku przez naukowców z Institute for Systems Biology (ISB) w Seattle pokazuje, że właśnie ten „wstydliwy" wskaźnik może być jednym z ważniejszych sygnałów ostrzegawczych organizmu.
Zespół kierowany przez mikrobiologa Seana Gibbonsa przeanalizował dane 1425 ogólnie zdrowych dorosłych: osób bez historii chorób nerek, zespołu jelita drażliwego ani choroby Leśniowskiego-Crohna.
W trakcie badania uczestnicy samodzielnie raportowali częstotliwość wypróżnień. Na tej podstawie badacze podzielili ich na cztery grupy:
- zaparcia – jedno lub dwa wypróżnienia tygodniowo
- dolna granica normy – trzy do sześciu wypróżnień tygodniowo
- górna granica normy – od jednego do trzech wypróżnień dziennie
- biegunka – cztery lub więcej wodnistych stolców dziennie
Oprócz ankiet naukowcy analizowali także próbki krwi i stolca. Sprawdzali metabolity krążące w organizmie, skład mikrobiomu jelitowego oraz czynniki związane ze stylem życia, dietą, wiekiem i płcią.
Analiza wykazała, że osoby z zaparciami to częściej kobiety, osoby młodsze i o niższym BMI. Jednak nawet po uwzględnieniu tych zmiennych demograficznych, skrajne grupy – zarówno zaparcia, jak i biegunka – wykazywały wyraźne powiązania z nieprawidłowościami zdrowotnymi.
Wnioski są jednoznaczne: najzdrowsze osoby spośród uczestników zgłaszały wypróżnianie się raz lub dwa razy dziennie. To właśnie ten przedział naukowcy określili mianem Goldilocks zone – strefy złotego środka.
„To badanie pokazało, jak częstotliwość wypróżnień może wpływać na wszystkie układy organizmu i jak nieprawidłowa częstotliwość wypróżnień może być ważnym czynnikiem ryzyka w rozwoju chorób przewlekłych" – powiedział Sean Gibbons, główny autor raportu. „Te spostrzeżenia mogą stanowić podstawę strategii zarządzania częstotliwością wypróżnień, nawet w zdrowych populacjach, w celu optymalizacji zdrowia i dobrego samopoczucia".
Zaparcia i toksyny: co dzieje się w jelitach, gdy stolec zalega zbyt długo
Mechanizm, który łączy zaparcia z pogorszeniem stanu zdrowia, jest zaskakująco konkretny. W próbkach stolca osób z rzadkimi wypróżnieniami badacze wykryli podwyższony poziom bakterii związanych z fermentacją białek – procesem, który uruchamia się, gdy w jelitach zabraknie błonnika.
„Jeśli stolec zalega zbyt długo w jelitach, mikroby zużywają cały dostępny błonnik pokarmowy, który fermentują w korzystne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe" – wyjaśnił Johannes Johnson-Martinez, bioinżynier w ISB. „Następnie ekosystem przełącza się na fermentację białek, która wytwarza kilka toksyn mogących przedostać się do krwiobiegu".
Jednym z najbardziej niepokojących produktów ubocznych tego procesu jest siarczan indoksylu – metabolit dobrze znany nefrologom jako substancja uszkadzająca nerki. Jego podwyższony poziom znaleziono właśnie w próbkach krwi uczestników z zaparciami, co naukowcy interpretują jako potencjalny dowód na przyczynowy, a nie jedynie korelacyjny związek między rzadkimi wypróżnieniami a ryzykiem uszkodzenia nerek.
Biegunka: zagrożenie dla wątroby, które często umyka uwadze
Równie niepokojące okazały się wyniki w grupie z biegunką. Próbki stolca tych uczestników wykazały nadmierną obecność bakterii typowych dla górnego odcinka przewodu pokarmowego – ich migracja „w dół" to sygnał zaburzonej równowagi mikrobiologicznej. Co więcej, badania krwi ujawniły u nich biomarkery wskazujące na uszkodzenie wątroby.
Choć mechanizm tej zależności wymaga dalszych badań, dane wskazują, że przewlekła biegunka nie jest jedynie problemem komfortu czy nawodnienia – może odbijać się na funkcjonowaniu kluczowych narządów wewnętrznych.
Dobra wiadomość: mikrobiom można zmienić szybciej, niż myślisz
Odkrycia ISB nie są jednak wyrokiem. Naukowcy podkreślają, że mikrobiom jelitowy – a wraz z nim częstotliwość wypróżnień – można modyfikować. Osoby mieszczące się w „strefie złotego środka" łączyły kilka wspólnych cech: wyższe spożycie błonnika, większa podaż wody i regularna aktywność fizyczna. Ich mikrobiom był zdominowany przez bakterie fermentujące błonnik, a nie białka.
Dowodów na plastyczność mikrobiomu dostarcza również badanie z Niemiec z 2025 roku, które śledziło nieaktywne dotąd osoby dorosłe, które rozpoczęły trening oporowy dwa lub trzy razy w tygodniu. Ci, którzy zyskali najwięcej siły mięśniowej, zaobserwowali wyraźne zmiany w składzie bakterii jelitowych już po ośmiu tygodniach ćwiczeń.
Dodatkowego kontekstu dostarcza badanie kliniczne z 2025 roku przeprowadzone przez amerykańskich naukowców. Wykazało ono, że osoby z dużą liczbą mikrobów produkujących metan w jelitach są szczególnie skuteczne w przetwarzaniu błonnika pokarmowego w krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. To tłumaczy, dlaczego dwie osoby stosujące identyczną dietę mogą osiągać zupełnie różne efekty zdrowotne – liczy się nie tylko to, co jemy, ale też skład naszego unikalnego ekosystemu jelitowego.
Co stolec mówi o stanie zdrowia? GALERIA
7
„Moja norma" może nie być normą
Autorzy badania zwracają uwagę na jeszcze jeden wymiar problemu: większość z nas nigdy nie kwestionuje własnej „normy" toaletowej. Jeśli od zawsze chodziliśmy do toalety raz na trzy dni, traktujemy to jako indywidualną cechę, nie symptom. Tymczasem dane z ISB sugerują, że właśnie ta bezrefleksyjna akceptacja własnych nawyków może opóźniać rozpoznanie stanów, które stopniowo nadwyrężają nerki, wątrobę czy mikrobiom jelitowy.
Oczywiście każdy zna epizody skrajności – na przykład po infekcji rotawirusem albo po przejedzenui – które szybko mijają. To badanie przygląda się jednak codziennej, powtarzalnej rutynie i pokazuje, że to, co uznajemy za normę, może skrywać zdrowotne ostrzeżenie warte uwagi specjalisty.
