Jeszcze dekadę temu gluten był dla większości osób neutralnym składnikiem codziennej diety. Dziś stał się jednym z najczęściej omawianych elementów jadłospisu — obok cukru i laktozy. Coraz więcej osób zastanawia się, czy wyeliminowanie go z diety może pomóc schudnąć, poprawić trawienie lub zadbać o cerę . W świecie, w którym jedzenie jest nie tylko paliwem, ale też deklaracją stylu życia, decyzje żywieniowe coraz rzadziej są przypadkowe. Pytanie tylko, czy każda eliminacja rzeczywiście ma uzasadnienie.
Dieta bezglutenowa bez celiakii – czy to rzeczywiście zdrowszy wybór?
Dieta bezglutenowa stała się synonimem zdrowego stylu życia, redukcji wzdęć i lepszego samopoczucia. W praktyce medycznej jej zastosowanie jest jednak jasno określone. Konieczna jest przede wszystkim w celiakii, nadwrażliwości na gluten niezwiązanej z celiakią, ataksji glutenowej oraz opryszczkowatym zapaleniu skóry. U osób bez rozpoznanej choroby glutenozależnej korzyści nie są jednoznaczne. Część badań sugeruje możliwe zmiany w mikrobiomie jelitowym czy zmniejszenie subiektywnie odczuwanych wzdęć, inne analizy nie wykazują istotnych różnic i wskazują na możliwy efekt placebo.
Gluten a zdrowie osób bez celiakii – co pokazują badania
W niewielkim badaniu z 2018 roku przeprowadzonym w Danii u dorosłych bez celiakii porównano dietę niskoglutenową z wysokoglutenową. W grupie spożywającej mniej glutenu odnotowano zmniejszenie zgłaszanych wzdęć, zmiany w składzie mikrobioty jelitowej oraz niższe stężenie wodoru w wydychanym powietrzu po posiłku, co może świadczyć o innej fermentacji węglowodanów. Jednocześnie przegląd badań z 2019 roku nie potwierdził istotnych korzyści zdrowotnych u osób bez schorzeń glutenozależnych. Autorzy zwracali uwagę, że odczuwalna poprawa może wynikać z ogólnej zmiany jakości diety, a nie z eliminacji samego glutenu.
Skutki uboczne diety bezglutenowej i niedobory przy diecie bezglutenowej
Choć produkty bezglutenowe są często postrzegane jako zdrowsze, w praktyce bywa odwrotnie. Wiele z nich zawiera mniej błonnika pokarmowego, witamin z grupy B, w tym witaminy B12 i kwasu foliowego, a także mniej żelaza, cynku, magnezu czy wapnia. Często są jednocześnie bardziej kaloryczne i zawierają więcej cukrów prostych oraz tłuszczów nasyconych. Długotrwała dieta eliminacyjna bez wskazań medycznych może sprzyjać niedoborom, zaburzeniom pracy przewodu pokarmowego i problemom z mineralizacją kości. W literaturze opisano także wyższe ryzyko narażenia na metale ciężkie, takie jak ołów czy kadm, które mogą występować w niektórych produktach bezglutenowych.
Celiakia objawy i leczenie jako medyczne wskazanie do eliminacji glutenu
Celiakia to choroba autoimmunologiczna, w której spożycie glutenu wywołuje reakcję immunologiczną prowadzącą do uszkodzenia kosmków jelita cienkiego. Dochodzi do zaburzeń wchłaniania i niedożywienia. Rozpoznanie opiera się na badaniach serologicznych wykrywających przeciwciała przeciw endomysium (EMA) oraz przeciw transglutaminazie tkankowej (tTG-IgA), a w razie potrzeby także na biopsji jelita cienkiego podczas endoskopii. Leczenie polega na trwałej i ścisłej eliminacji glutenu. U dzieci poprawa następuje zwykle w ciągu kilku miesięcy, u dorosłych proces regeneracji jelita może trwać dłużej.
Nietolerancja glutenu bez celiakii – kiedy warto wykonać diagnostykę
Osoby podejrzewające nadwrażliwość na gluten powinny najpierw zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który może zlecić odpowiednie badania lub skierować do specjalisty. Samodzielne wprowadzanie diety bezglutenowej przed wykonaniem diagnostyki może zafałszować wyniki testów. W procesie modyfikacji sposobu żywienia pomocny bywa dietetyk, który zadba o odpowiednią podaż składników odżywczych i ograniczy ryzyko niedoborów.
Czy warto przejść na dietę bezglutenową bez wskazań medycznych
W przypadku braku celiakii lub innego potwierdzonego schorzenia glutenozależnego decyzja o eliminacji glutenu powinna być dobrze przemyślana. Produkty bezglutenowe czy są zdrowsze? Niekoniecznie. Kluczowe znaczenie ma ogólna jakość diety, różnorodność produktów oraz bilans makroskładników i mikroskładników. Dla większości osób bez rozpoznanej choroby rezygnacja z glutenu nie jest warunkiem zdrowego stylu życia. Jeśli jednak ktoś decyduje się na ograniczenie glutenu, powinien zrobić to pod kontrolą specjalisty, aby zachować bezpieczeństwo żywieniowe i uniknąć niepotrzebnych konsekwencji zdrowotnych.
Polecany artykuł:
