Wykrywają HIV dopiero w stadium AIDS. Eksperci wskazują na poważny problem

HIV nie musi oznaczać wyroku. Dzięki nowoczesnemu leczeniu osoby zakażone mogą żyć przez lata, ale warunkiem jest odpowiednio wczesne rozpoznanie. Tymczasem w Polsce wciąż zdarzają się diagnozy stawiane dopiero w stadium AIDS. Eksperci wskazują na bariery, które sprawiają, że zakażenie pozostaje niewykryte.

Ręka osoby w niebieskiej rękawiczce trzyma test na HIV z jedną kreską. O diagnostyce AIDS przeczytasz na Poradnik Zdrowie.
Autor: Wygenerowane przez AI AI wygenerowany obraz do artykułu
  • W Polsce wciąż zbyt wiele osób dowiaduje się o zakażeniu HIV w zaawansowanym stadium, często już z pełnoobjawowym AIDS.
  • Eksperci wskazują na pilną potrzebę wprowadzenia zmian w polityce zdrowotnej, w tym stworzenia centralnego systemu raportowania danych i walki ze stygmatyzacją.
  • Problem dotyczy nie tylko zdrowia publicznego, ale także barier prawnych, które zniechęcają do testowania i leczenia.

Medyczny triumf z goryczą porażki. Dlaczego diagnozy HIV bywają spóźnione?

Współczesna medycyna osiągnęła ogromny sukces w walce z wirusem HIV, oferując zaawansowane możliwości terapeutyczne i diagnostyczne. Mimo to, w Polsce wciąż odnotowujemy alarmująco wiele nowych zakażeń, a co gorsza, zdarzają się przypadki bardzo późnych diagnoz, stawianych w krańcowym stadium choroby, już jako pełnoobjawowe AIDS. Czasem, mimo nowoczesnych narzędzi, życia pacjenta nie da się uratować.

Takie paradoksy stawia profesor Monika Bociąga-Jasik z Uniwersytetu Jagiellońskiego, wskazując na konieczność zmian w polityce zdrowotnej. Jednym z kluczowych powodów tak późnych rozpoznań jest sama specyfika wirusa. Zakażenie HIV przez bardzo długi czas może przebiegać bezobjawowo, co sprawia, że lekarz rodzinny często nie zleci pacjentowi badania w tym kierunku.

Nierzadko również objawy, które się pojawią, są błędnie interpretowane. Drugim, niezwykle silnym czynnikiem jest stygmatyzacja, która towarzyszy zakażeniu HIV od samego początku. "Powtarzam studentom, że zakażenie HIV nie podlega żadnym ocenom moralnym. To jest choroba, która powinna być diagnozowana i prawidłowo leczona" - podkreśliła profesor Bociąga-Jasik.

Jej zdaniem każdy lekarz pierwszego kontaktu powinien rutynowo proponować pacjentom test na HIV, podobnie jak proponuje badanie morfologii czy inne badania profilaktyczne. Wskazała również na tak zwane choroby wskaźnikowe AIDS, takie jak na przykład dwa epizody zapalenia płuc w ciągu roku lub inwazyjny rak szyjki macicy, które powinny zawsze skłonić lekarza do zlecenia testu.

Ekspertka apeluje o "odczarowanie" testowania w kierunku HIV, traktując je jak każde inne badanie na wirusa, na przykład zapalenia wątroby typu B czy C.

Jak wygląda test na HIV?

Problemy z danymi i brak jednolitej ścieżki leczenia

Wyzwania w walce z HIV w Polsce nie kończą się na wczesnej diagnostyce i walce ze stygmatyzacją. Jak zaznaczyła doktor Marta Niedźwiedzka-Stadnik z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-Państwowego Instytutu Badawczego, jakość danych epidemiologicznych w kraju jest niewystarczająca.

Brakuje podstawowych informacji, takich jak dane dotyczące dróg przenoszenia wirusa, ponieważ formularze zgłoszeń laboratoryjnych nie zawierają tej rubryki. W rejestrach brakuje także oceny stanu klinicznego pacjentów. "Nie wiemy, na jakim etapie zakażenie jest rozpoznawane i zgłaszane do Krajowego Rejestru" - wyjaśniła dr Niedźwiedzka-Stadnik.

Problem wynika z tego, że do systemu trafia jedynie informacja o pierwszym rozpoznaniu, podczas gdy badania komórek CD4 czy poziomu wirusa we krwi (wiremia) wykonywane są dopiero w późniejszych etapach. To utrudnia pełny obraz sytuacji i efektywne planowanie polityki zdrowotnej.

Wciąż brakuje też jednolitej procedury, która pokierowałaby osobę z pozytywnym wynikiem testu do odpowiedniej poradni, a przebieg takiej wizyty często zależy od osoby przekazującej wynik.

Pilne rekomendacje ekspertów: walka ze stygmatyzacją i reformy prawne

Prezes zarządu Fundacji Edukacji Społecznej HIV Outcomes Poland, doktor Magdalena Ankiersztejn-Bartczak, przedstawiła kluczowe rekomendacje, które powinny zostać wdrożone w polskiej polityce zdrowotnej. Celem jest usprawnienie systemu i poprawa jakości życia osób żyjących z wirusem.

Wśród najważniejszych zmian eksperci wskazują na potrzebę:

  • stworzenia jednego, centralnego systemu raportowania danych o rozpoznaniach i leczeniu HIV;
  • wdrożenia systemowego rozwiązania, które ułatwi rozpoczęcie leczenia zaraz po otrzymaniu dodatniego wyniku testu;
  • redukcji barier prawnych i przeciwdziałania stygmatyzacji, w tym reformy artykułu 161 Kodeksu karnego.
Doktor Ankiersztejn-Bartczak podkreśla, że w artykule 161 Kodeksu karnego HIV jest jedynym zakażeniem wymienionym z nazwy.

Takie wyszczególnienie pogłębia stygmatyzację i zniechęca ludzi do poddania się testom. Zmiana tego przepisu nie ograniczyłaby odpowiedzialności karnej, a jedynie przyczyniłaby się do zmniejszenia piętna towarzyszącego chorobie.

Alarmujące statystyki i przyszłość inicjatywy HIV Outcomes

Dane Fundacji Edukacji Społecznej pokazują, że problem narasta. W 2025 roku w Polsce zarejestrowano 2755 rozpoznań zakażenia wirusem HIV - to aż o 22 proc. więcej niż rok wcześniej. W tym samym roku odnotowano 173 zachorowania na AIDS. Obecnie około 22 tys. osób w Polsce otrzymuje leczenie antyretrowirusowe, które pozwala żyć z wirusem bez rozwoju choroby.

Konferencję zorganizowała HIV Outcomes - europejska inicjatywa działająca od 2016 roku. Zrzesza ponad 60 podmiotów z całej Europy, w tym organizacje pacjentów, towarzystwa naukowe, instytucje publiczne oraz partnerów z sektora farmaceutycznego. Jej misją jest ochrona i poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem osób żyjących z HIV.

Polska, obok Niderlandów, dołączyła do inicjatywy w 2025 roku, co daje nadzieję na skuteczniejsze działania na rzecz osób zakażonych.

SuperZdrowi
Choroba serca ukryta w genach. Dlaczego testy genetyczne są przyszłością kardiologii? SuperZdrowi